Sanskrit Sutra
स्थितिलयौ॥
Sanskrit Vārttika
स्वशक्तिप्रचयौ प्रोक्तौ तावपीत्यनुवर्तते । विकासितस्य विश्वस्य क्रियामय्या स्वसंविदा ॥ १ ॥ तत्तत्प्रमात्रपेक्षातः किंचित्कालमिदंतया । या स्थितिश्चिन्मयाहंताविश्रान्त्यात्मा च यो लयः ॥ २ ॥ तावुभौ योगिनस्तस्य स्वशक्तिप्रचयात्मकौ । विकसत्संकुचत्सर्वं वेद्यं यत्संविदात्मकम् ॥ ३ ॥ अन्यथा तस्य वेद्यस्य वेदनानुपपत्तितः । ननु सृष्टिस्थितिध्वंसेष्वेवमन्योन्यभेदिषु ॥ ४ ॥ अन्यथात्वं समायातं स्वस्वरूपस्य योगिनः । इत्याशङ्कानिवृत्त्यर्थं सूत्रमाह महेश्वरः ॥ ५ ॥
IAST Transliteration
svaśaktipracayau proktau tāvapītyanuvartate | vikāsitasya viśvasya kriyāmayyā svasaṁvidā || 1 || tattatpramātrapekṣātaḥ kiñcitkālamidaṁtayā | yā sthitiścinmayāhantāviśrāntyātmā ca yo layaḥ || 2 || tāvubhau yoginastasya svaśaktipracayātmakau | vikasatsaṁkucatsarvaṁ vedyaṁ yatsaṁvidātmakam || 3 || anyathā tasya vedyasya vedanānupapattitaḥ | nanu sṛṣṭisthitidhvaṁseṣvevamanyonyabhediṣu || 4 || anyathātvaṁ samāyātaṁ svasvarūpasya yoginaḥ | ityāśaṅkānivṛttyarthaṁ sūtramāha maheśvaraḥ || 5 ||
English Translation
The phrase “are the expansion of his own powers” carries over to these two as well. When the universe has been blossomed forth by his dynamic creative consciousness (kriyāmayyā svasaṁvidā) (1), That “maintenance” (sthitiḥ) which endures for a certain time as an objective entity (idaṁtayā) relative to various percipients, and that “dissolution” (layaḥ) which consists of resting back into the I-consciousness that is pure Consciousness (cinmayāhantā-viśrānti)—both of these are the expansion of the powers of that yogin (2–3). Everything known, whether expanding or contracting, is essentially Consciousness itself; otherwise, the perception of an object would be impossible (3–4). [Objection:] “Now, across creation, maintenance, and destruction which are so mutually distinct, does not the yogin’s own essential nature undergo change/alteration?” To dispel this doubt, Maheśvara speaks the next sūtra (4–5).
P.T. Srinivasa Iyengar's translation
Maintenance and dissolution.
Section link: Anavopaya

Muni's Play