Sanskrit Sutra

मोहावरणात् सिद्धिः॥

P.T. Srinivasa Iyengar's translation

Perfection comes from the veil of delusion.

Section link: Anavopaya


Varadarāja’s Śivasūtravārttika

Sanskrit Vārttika

Śiva Sūtra Vārttika 3.6

मोहो विमोहिनी माया तत्कृतावरणात्किल । पूर्वोक्तधारणाद्युक्त्या सिद्धिः परिमिता भवेत् ॥ १ ॥

तत्तत्तत्त्वोपभोगात्मा न त्वस्य परचित्प्रथा ।

(The Esoteric Inner Yogāṅgas from the Netra/Mṛtyujit Tantra:) विनष्टमोहावेशस्य समाधौ चाग्रतः पुनः । मध्यमं प्राणमाश्रित्य प्राणापानपथान्तरम् । आलम्ब्य ज्ञानशक्तिं च तत्स्थं चैवासनं लभेत् ॥ २ ॥

प्राणादिस्थूलभावं तु त्यक्त्वा सूक्ष्ममथान्तरम् । सूक्ष्मातीतं तु परमं स्पन्दनं लभ्यते यतः । प्राणायामः स उद्दिष्टो यस्मान्न च्यवते पुनः ॥ ३ ॥

शब्दादिगुणवृत्तिर्या चेतसा ह्यनुभूयते । त्यक्त्वा तां परमं धाम प्रविशेत्तत्स्वचेतसा । प्रत्याहार इति प्रोक्तो भवपाशनिकृन्तनः ॥ ४ ॥

धीगुणान् समतिक्रम्य निर्ध्येयं चाव्ययं विभुम् । ध्यात्वा ध्येयं स्वसंवेद्यं ध्यानं तच्च विदुर्बुधाः ॥ ५ ॥

धारणा परमात्मत्वं धार्यते येन सर्वदा । धारणा सा विनिर्दिष्टा भवबन्धविनाशिनी ॥ ६ ॥

स्वपरस्थेषु भूतेषु जगत्यस्मिन् समानधीः । शिवोऽहमद्वितीयोऽहं समाधिः स परः स्मृतः ॥ ७ ॥

इत्येवं मृत्युजित्तन्त्रभट्टारकनिरूपितैः । प्राणसंयमनारम्भैः समाध्यन्तैः क्रमैरपि । परतत्त्वसमावेशो भवत्येवेति कथ्यते ॥ ८ ॥

Transliteration

IAST

moho vimohinī māyā tat-kṛtāvaraṇāt kila | pūrvokta-dhāraṇādy-uktyā siddhiḥ parimitā bhavet || 1 ||

tat-tat-tattvopabhogātmā na tv asya para-cit-prathā |

vinaṣṭa-mohaveśasya samādhau cāgrataḥ punaḥ | madhyamaṁ prāṇam āśritya prāṇāpāna-pathāntaram | ālambya jñāna-śaktiṁ ca tat-sthaṁ caivāsanaṁ labhet || 2 ||

prāṇādi-sthūla-bhāvaṁ tu tyaktvā sūkṣmam athāntaram | sūkṣmātītaṁ tu paramaṁ spandanaṁ labhyate yataḥ | prāṇāyāmaḥ sa uddiṣṭo yasmān na cyavate punaḥ || 3 ||

śabdādi-guṇa-vṛttir yā cetasā hy anubhūyate | tyaktvā tāṁ paramaṁ dhāma praviśet tat sva-cetasā | pratyāhāra iti prokto bhava-pāśa-nikṛntanaḥ || 4 ||

dhī-guṇān samatikramya nirdhyeyaṁ cāvyayaṁ vibhum | dhyātvā dhyeyaṁ sva-saṁvedyaṁ dhyānaṁ tac ca vidur budhāḥ || 5 ||

dhāraṇā paramātmatvaṁ dhāryate yena sarvadā | dhāraṇā sā vinirdiṣṭā bhava-bandha-vināśinī || 6 ||

sva-parastheṣu bhūteṣu jagaty asmin samāna-dhīḥ | śivo’ham advitīyo’haṁ samādhiḥ sa paraḥ smṛtaḥ || 7 ||

ity evaṁ mṛtyujit-tantra-bhaṭṭāraka-nirūpitaiḥ | prāṇa-saṁyamanārambhaiḥ samādhy-antaiḥ kramair api | para-tattva-samāveśo bhavaty eveti kathyate || 8 ||

Translation

English Translation

Verse 1: Moha (delusion) is all-bewitching Māyā. Through the veil (āvaraṇa) created by Her, practiced through the external elemental concentrations described earlier, only a limited, finite siddhi (parimitā siddhiḥ) is attained—consisting merely of enjoyment of those particular tattvas, but not the radiant dawn of Supreme Consciousness.

Verses 2–8 (The Esoteric Yogāṅgas from the Mṛtyujit/Netra Tantra): For the yogin whose infatuation with delusion is destroyed, the authentic esoteric stages of yoga are revealed:

  • Āsana (Posture): Resting in the central life-force (madhyama prāṇa) between inhalation and exhalation, supported by the Power of Knowledge (jñāna-śakti).
  • Prāṇāyāma (Breath-expansion): Leaving behind gross and subtle breaths to attain the transcendent supreme Vibration (spandana), from which one never falls.
  • Pratyāhāra (Withdrawal): Renouncing sensory impressions to enter the Supreme Abode directly through one’s consciousness, severing the bonds of transmigration.
  • Dhyāna (Meditation): Transcending intellectual constructs to contemplate the omnipresent, unconditioned Lord who is directly intuited within oneself.
  • Dhāraṇā (Retention): Unwaveringly maintaining the awareness of one’s Supreme Selfhood (paramātmatva) at all times, destroying worldly bondage.
  • Samādhi (Absorption): Possessing an equal vision toward all beings in the universe, established in the unbroken realization “I am Śiva, the Non-dual One” (śivo’ham advitīyo’ham).

By this inward sequence taught in the venerable Netra Tantra, full absorption (samāveśa) into the Supreme Reality is assuredly attained.