2. Tara
Sutra 1
Devanagari
तारां व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
- Tārāṃ vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
Now we shall explain Tara.
Sutra 2
Devanagari
द्वितीया सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
- Dvitīyā sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She is the second among the ten Mahavidyas (Great Wisdom Goddesses).
Sutra 3
Devanagari
शब्दशक्तिस्तारा ।। 3।।
Transliteration
- Śabdaśaktistārā.
Translation
Tara is the power of sound (shabda-shakti).
Sutra 4
Devanagari
गौर्यधिदैवतम् ।। 4।।
Transliteration
- Gauryadhidaivatam.
Translation
Her presiding deity is Gauri.
Sutra 5
Devanagari
शब्दशक्तिः प्रणवात् नातिरिच्यते ।। 5।।
Transliteration
- Śabdaśaktiḥ praṇavāt nātiricyate.
Translation
The power of sound is not different from the Pranava (Om).
Sutra 6
Devanagari
तार इति प्रणवस्य प्रसिद्धं नाम ।। 6।।
Transliteration
- Tāra iti praṇavasya prasiddhaṃ nāma.
Translation
“Tara” (The Savior) is a well-known name for the Pranava.
Sutra 7
Devanagari
तार एव स्त्रीलिङ्गाख्यया तारोच्यते ।। 7।।
Transliteration
- Tāra eva strīlingākhyayā tārocyate.
Translation
The same Tara is called “Tara” in the feminine form.
Sutra 8
Devanagari
इयं नाकाशस्य गुणः ।। 8।।
Transliteration
- Iyaṃ nākāśasya guṇaḥ.
Translation
This (sound) is not a quality of space (Akasha).
Sutra 9
Devanagari
अपि त्वाकाशे ।। 9।।
Transliteration
- Api tvākāśe.
Translation
Rather, it exists within space.
Sutra 10
Devanagari
ओङ्कारस्तदनुकरणमात्रम् ।। 10।।
Transliteration
- Oṅkārastadanukaraṇamātram.
Translation
The sound “Om” is merely an imitation of that.
Sutra 11
Devanagari
न स्वरूपम् ।। 11।।
Transliteration
- Na svarūpam.
Translation
It is not her true essential form (Svarupa).
Sutra 12
Devanagari
खण्डत्वात् ।। 12।।
Transliteration
- Khaṇḍatvāt.
Translation
Because it (the spoken Om) is fragmentary (divided).
Sutra 13
Devanagari
प्रणवो ह्यखण्डः शब्दो व्यापकः ।। 13।।
Transliteration
- Praṇavo hyakhaṇḍaḥ śabdo vyāpakaḥ.
Translation
For the Pranava is indivisible, all-pervading sound.
Sutra 14
Devanagari
तारैव नीलोच्यते तामसीति ।। 14।।
Transliteration
- Tāraiva nīlocyate tāmasīti.
Translation
Tara alone is called Nila (the Blue One) and Tamasi (the Dark One).
Sutra 15
Devanagari
तामसत्वं चात्राव्यक्तत्वम् ।। 15।।
Transliteration
- Tāmasatvaṃ cātrāvyaktatvam.
Translation
Here, “Tamasic nature” refers to being unmanifest (avyaktatvam).
Sutra 16
Devanagari
एतेन रुद्रस्य तामसत्वं व्याख्यातम् ।। 16।।
Transliteration
- Etena rudrasya tāmasatvaṃ vyākhyātam.
Translation
By this, the Tamasic nature of Rudra is also explained.
Sutra 17
Devanagari
पावनेभ्यः पावनी भवत्येषा ।। 17।।
Transliteration
- Pāvanebhyaḥ pāvanī bhavatyeṣā.
Translation
She is the purifier of all purifiers.
Sutra 18
Devanagari
यदीशस्यासाधारणं नाम ।। 18।।
Transliteration
- Yadīśasyāsādhāraṇaṃ nāma.
Translation
That which is the extraordinary name of the Lord (Ishvara)…
Sutra 19
Devanagari
तस्य वाचकः प्रणव इति पतञ्जलिरत्र भवति ।। 19।।
Transliteration
- Tasya vācakaḥ praṇava iti patañjalir-atra bhavati.
Translation
…Patanjali says that the indicator (vachaka) of that is the Pranava.
Sutra 20
Devanagari
तदनभिज्ञस्य मन्त्राः सर्वे व्यर्थाः ।। 20।।
Transliteration
- Tadanabhijñasya mantrāḥ sarve vyarthāḥ.
Translation
For one who is ignorant of that, all mantras are useless.
Sutra 21
Devanagari
यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यतीति मन्त्रवर्णोऽत्र भवति ।। 21।।
Transliteration
- Yastanna veda kimṛcā kariṣyatīti mantravarṇo’tra bhavati.
Translation
There is a Vedic verse (Mantra) here: “What will one do with the Rig-Veda who does not know that (the Imperishable)?”
Sutra 22
Devanagari
इयं व्यक्तशब्दानाविश्य व्यष्टिशक्तिर्भवति ।। 22।।
Transliteration
- Iyaṃ vyaktaśabdānāviśya vyaṣṭiśaktir-bhavati.
Translation
She, entering into manifest sounds, becomes the individual power (vyashti-shakti).
Sutra 23
Devanagari
विज्ञानतेजो ध्वनिभेदात् ।। 23।।
Transliteration
- Vijñānatejo dhvanibhedāt.
Translation
There are distinctions of consciousness (vijnana), light (tejas), and sound (dhvani).
Sutra 24
Devanagari
तत्र ताराविचारे विज्ञानमयी प्रकृता ।। 24।।
Transliteration
- Tatra tārāvicāre vijñānamayī prakrtā.
Translation
Among those, in the inquiry into Tara, the form consisting of consciousness (vijnanamayi) is the highest.
Sutra 25
Devanagari
इतरे विभूती उपरिष्टाद्व्याख्यास्यामः ।। 25।।
Transliteration
- Itare vibhūtī upariṣṭādvyākhyāsyāmaḥ.
Translation
We shall explain the other manifestations later.
Sutra 26
Devanagari
विज्ञानमयीं पश्यन्तीमाहुः ।। 26।।
Transliteration
- Vijñānamayīṃ paśyantīmāhuḥ.
Translation
They call the form of consciousness Pashyanti (the “visualizing” stage of speech).
Sutra 27
Devanagari
विज्ञानं सूक्ष्माच्छब्दान्नातिरिच्यते ।। 27।।
Transliteration
- Vijñānaṃ sūkṣmāc-chabdānnātiricyate.
Translation
Consciousness is not different from subtle sound.
Sutra 28
Devanagari
सूक्ष्मं शब्दायत इत्येव यद्विजानातीति ।। 28।।
Transliteration
- Sūkṣmaṃ śabdāyata ityeva yadvijānātīti.
Translation
That which knows “the subtle sound is resonating” is consciousness.
Sutra 29
Devanagari
सत्यविज्ञानसिद्धये तारामुपासीत ।। 29।।
Transliteration
- Satyavijñānasiddhaye tārāmupāsīta.
Translation
For the attainment of the knowledge of Truth, one should worship Tara.
Sutra 30
Devanagari
प्रणवमायास्त्रीकूर्चास्त्रैः ।। 30।।
Transliteration
- Praṇavamāyāstrīkūrchāstrai.
Translation
By using Pranava (Om), Maya (Hrim), Strim, Kurcha (Hüm) and Astra (PHAṬ).
Sutra 31
Devanagari
चतुर्भिरुत्तरैर्वा ।। 31।।
Transliteration
- Caturbhir-uttarair-vā.
Translation
Or with the following four.
Sutra 32
Devanagari
मध्यमैस्त्रिभिर्वा ।। 32।।
Transliteration
- Madhyamaistribhir-vā.
Translation
Or with the middle three.
Sutra 33
Devanagari
एते मन्त्रास्तान्त्रिकाः ।। 33।।
Transliteration
- Ete mantrāstāntrikāḥ.
Translation
These are Tantric mantras.
Sutra 34
Devanagari
एतेषामृषिमक्षोभ्यमाहुः ।। 34।।
Transliteration
- Eteṣāmṛṣimakṣobhyamāhuḥ.
Translation
They say the Rishi (Seer) of these is Akshobhya.
Sutra 35
Devanagari
बृहतीं छन्दः ।। 35।।
Transliteration
- Bṛhatīṃ chandaḥ.
Translation
The meter is Brihati.
Sutra 36
Devanagari
वधूर्बीजम् ।। 36।।
Transliteration
- Vadhūrbījam.
Translation
The seed (bija) is Vadhu (Striim).
Sutra 37
Devanagari
लज्जा शक्तिः ।। 37।।
Transliteration
- Lajjā śaktiḥ.
Translation
The power (shakti) is Lajja (Hrim).
Sutra 38
Devanagari
क्रोधः कीलकम् ।। 38।।
Transliteration
- Krodhaḥ kīlakam.
Translation
The pin (kilakam) is Krodha (Hum).
Sutra 39
Devanagari
षड्दीर्घयुक्तया स्त्रिया न्यासः ।। 39।।
Transliteration
- Ṣaḍdīrghayuktayā striyā nyāsaḥ.
Translation
The ritual placement (nyasa) is done with Striim combined with the six long vowels.
Sutra 40
Devanagari
नीला मुण्डमालिनी जटिलाऽष्टनागभूषणा खड्गकर्तरी मुण्डोत्पलभृच्चतुर्भुजा ध्येया ।। 40।।
Transliteration
- Nīlā muṇḍamālinī jaṭilā’ṣṭanāgabhūṣaṇā khaḍgakartarī muṇḍotpala-bhṛccaturbhujā dhyeyā.
Translation
Meditation: One should meditate on the Four-armed Goddess: Blue, wearing a garland of skulls, with matted hair, adorned with eight serpents, holding a sword and scissors, and carrying a severed head and a blue lotus.
Sutra 41
Devanagari
एकनादत्वस्य द्योतकं जटिलत्वम् ।। 41।।
Transliteration
- Ekanādatvasya dyotakaṃ jaṭilatvam.
Translation
Her matted hair indicates the state of “Single Sound” (ekanaadatva).
Sutra 42
Devanagari
अष्टसिद्धिमत्त्वस्याष्टनागभूषणत्वम् ।। 42।।
Transliteration
- Aṣṭasiddhimattvasyāṣṭanāgabhūṣaṇatvam.
Translation
The eight serpent ornaments represent the possession of the eight Siddhis (supernatural powers).
Sutra 43
Devanagari
पाशच्छित्त्वस्य कर्तरीभृत्त्वम् ।। 43।।
Transliteration
- Pāśacchittvasya kartarībhṛttvam.
Translation
Carrying the scissors represents the cutting of worldly bonds (pasha).
Sutra 44
Devanagari
विकसितहृदयवत्त्वस्योत्पलभृत्त्वम् ।। 44।।
Transliteration
- Vikasitahṛdayavattvasyotpala-bhṛttvam.
Translation
Carrying the lotus represents having an expanded (blossomed) heart.
Sutra 45
Devanagari
‘‘गौरीर्मिमाय सलिलानि तक्षत्येकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी । अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा परमे व्योमन्।।’’ इत्यौचथ्येन दीर्घतमसा दृष्ट्या वैदिक्या जगत्या विद्यया वा । ।। 45।।
Transliteration
- ‘‘Gaurīrmimāya salilāni takṣatyekapadī dvipadī sā catuṣpadī। aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī sahasrākṣarā parame vyoman।।’’ ityauca-thyena dīrghatamasā dṛṣṭyā vaidikyā jagatyā vidyayā vā.
Translation
Through the Vedic Jagati meter or knowledge, as seen by Dirghatamas, son of Uchathya: “The Cow (Gauri) lowed, fashioning the waters…”
Sutra 46
Devanagari
‘‘गौर्धयति मरुतां श्रवस्युर्माता मघोनाम् । युक्ता वज्री रथानाम् ।।’’ इत्याङ्गिरसेन बिन्दुना दृष्ट्या गायत्रया वा ।। 46।।
Transliteration
- ‘‘Gaurdhayati marutāṃ śravasyurmātā maghonām। yuktā vajrī rathānām।।’’ ityāṅgirasena bindunā dṛṣṭyā gāyatryā vā.
Translation
Through the Gayatri meter or the “Point” (Bindu), as seen by Angirasa: “The Cow (Gauri) sucks the mother of the Maruts…”
Sutra 47
Devanagari
व्यक्तशब्ददृष्ट्या तारां बार्हस्पत्यां शक्तिमाहुः ।। 47।।
Transliteration
- Vyaktaśabdadṛṣṭyā tārāṃ bārhaspatyāṃ śaktimāhuḥ.
Translation
From the perspective of manifest speech, Tara is called the power of Brihaspati.
Sutra 48
Devanagari
बृहस्पतिर्हि व्यक्तशब्देशः ।। 48।।
Transliteration
- Bṛhaspatir-hi vyaktaśabdeśaḥ.
Translation
For Brihaspati is the Lord of manifest speech.
Sutra 49
Devanagari
वागाश्रयदृष्ट्या जिह्वा तारा ।। 49।।
Transliteration
- Vāgāśrayadṛṣṭyā jihvā tārā.
Translation
From the perspective of the locus of speech, Tara is the tongue.
Sutra 50
Devanagari
रसाश्रयश्च भवति ।। 50।।
Transliteration
- Rasāśrayaśca bhavati.
Translation
She is also the locus of taste (rasa).
Sutra 51
Devanagari
रसः सोमः ।। 51।।
Transliteration
- Rasas somaḥ.
Translation
Taste is Soma.
Sutra 52
Devanagari
भक्षयन्त्यास्तद्योगेन बोधोत्पत्तिः ।। 52।।
Transliteration
- Bhakṣayantyāstadyogena bodhotpattiḥ.
Translation
By “consuming” (experiencing) Her, the birth of wisdom (bodha) occurs through that union.
Sutra 53
Devanagari
बोधो बुधः ।। 53।।
Transliteration
- Bodho budhaḥ.
Translation
Wisdom is Budha (Mercury).
Sutra 54
Devanagari
ताराशशाङ्ककथाया इदं मूलम् ।। 54।।
Transliteration
- Tārāśaśāṅkakathāyā idaṃ mūlam.
Translation
This is the root of the story of Tara and Shashanka (the Moon).
Sutra 55
Devanagari
ग्रहा ऋषयो वा नात्र कथायां बृहस्पतिसोमबुधाः ।। 55।।
Transliteration
- Grahā ṛṣayo vā nātra kathāyāṃ bṛhaspatisomabudhāḥ.
Translation
In this story, Brihaspati, Soma, and Budha are not the planets or the Rishis (but these principles of speech and consciousness).
Sutra 56
Devanagari
शुद्धमुपासनं तस्या अन्तरव्यक्ते शब्दे स्थितिः ।। 56।।
Transliteration
- Śuddhamupāsanaṃ tasyā antaravyakte śabde sthitiḥ.
Translation
Her pure worship is to remain established in the unmanifest sound within.
Sutra 57
Devanagari
मनसोङ्कारमन्त्रानुसन्धानादव्यक्तशब्दनिष्ठाऽन्ततः सिध्येत् ।। 57।।
Transliteration
- Manasoṅkāramantrānusandhānā-davyaktaśabdaniṣṭhā’ntataḥ sidhyet.
Translation
By meditating on the Omkara mantra with the mind, the state of unmanifest sound is eventually achieved.
Sutra 58
Devanagari
संकल्पमूलान्वीक्षणेन वा ।। 58।।
Transliteration
- Saṅkalpamūlānvīkṣaṇena vā.
Translation
Or by observing the source of one’s intentions (sankalpa).
Sutra 59
Devanagari
अनुज्ञामुद्रया वा ।। 59।।
Transliteration
- Anujñāmudrayā vā.
Translation
Or through the Anujna Mudra.
Sutra 60
Devanagari
इयमक्षरविद्योपनिषत्सु गीयते ।। 60।।
Transliteration
- Iyamakṣaravidyopaniṣatsu gīyate.
Translation
This is sung in the Upanishads of the Knowledge of the Imperishable (Akshara Vidya).
Sutra 61
Devanagari
कैश्चिदुद्गीथविद्या ।। 61।।
Transliteration
- Kaischidudgīthavidyā.
Translation
This is the “Knowledge of the Chant” (Udgitha Vidya) according to some.
Sutra 62
Devanagari
सर्वेषामधिकार ओङ्कारमन्त्रे ।। 62।।
Transliteration
- Sarveṣām-adhikāra oṅkāramantre.
Translation
Everyone has the right to the Omkara mantra.
Sutra 63
Devanagari
संन्यासिनामेवेति समयमात्रम् ।। 63।।
Transliteration
- Saṃnyāsināmeveti samayamātram.
Translation
The idea that it is only for Sannyasins is merely a convention (samaya).
Sutra 64
Devanagari
समयस्य समयान्तरापोद्यत्वात् न सार्वकालिकं प्रामाण्यम् ।। 64।।
Transliteration
- Samayasya samayāntarāpodyatvāt na sārvakālikaṃ prāmāṇyam.
Translation
Since one convention can be set aside by another, it does not have universal, eternal authority.
Sutra 65
Devanagari
तारोपासनाद्दिव्यविज्ञानो भवेद्दिव्यविज्ञानो भवेत् ।। 65।।
Transliteration
- Tāropāsanād-divyavijñāno bhaveddivyavijñāno bhavet.
Translation
From the worship of Tara, one becomes possessed of divine wisdom; one becomes possessed of divine wisdom.
Index: index

Muni's Play