6. Chinnamasta
Section 1: Definition and Cosmic Nature (1–15)
Sutra 1
Devanagari
प्रचण्डचण्डिकां व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
- Pracaṇḍacaṇḍikāṃ vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
Now we shall explain Prachanda Chandika.
Sutra 2
Devanagari
षष्ठी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
- Ṣaṣṭhī sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She is the sixth among the ten Mahavidyas.
Sutra 3
Devanagari
भैरव्यास्तत्त्वेन प्रचण्डचण्डिकायास्तत्त्वं व्याख्यातम् ।। 3।।
Transliteration
- Bhairavyāstattvena pracaṇḍacaṇḍikāyāstattvaṃ vyākhyātam.
Translation
The essence of Prachanda Chandika is explained through the essence of Bhairavi.
Sutra 4
Devanagari
तत्र पृथिवीस्थाना मुख्या ।। 4।।
Transliteration
- Tatra pṛthivīsthānā mukhyā.
Translation
There (in Bhairavi), the “Earth-station” (Muladhara/Physicality) is primary.
Sutra 5
Devanagari
अत्रान्तरिक्षस्थानेति विशेषः ।। 5।।
Transliteration
- Atrāntarikṣasthāneti viśeṣaḥ.
Translation
Here (in Prachanda Chandika), the distinction is that She resides in the “Atmospheric-station” (Antariksha/Intermediary realm).
Sutra 6
Devanagari
इन्द्राण्यधिदैवतमित्युक्तं भवति ।। 6।।
Transliteration
- Indrāṇyadhidaivatamityuktaṃ bhavati.
Translation
It is said that Her presiding deity is Indrani.
Sutra 7
Devanagari
अन्यश्चास्ति विशेषः ।। 7।।
Transliteration
- Anyascāsti viśeṣaḥ.
Translation
There is another distinction.
Sutra 8
Devanagari
व्यक्तं चाव्यक्तमान्तरिक्षं ज्योतिः प्रचण्डचण्डिका ।। 8।।
Transliteration
- Vyaktaṃ cāvyaktam-āntarikṣaṃ jyotiḥ pracaṇḍacaṇḍikā.
Translation
Prachanda Chandika is the manifest and unmanifest Light of the atmosphere.
Sutra 9
Devanagari
कालीप्रचण्डचण्डिकयोरभेदापत्तिरिति चेत् ।। 9।।
Transliteration
- Kālīpracaṇḍacaṇḍikayor-abhedāpattir-iti cet.
Translation
If it is argued that Kali and Prachanda Chandika are identical:
Sutra 10
Devanagari
परिणमयित्री विद्युच्छक्तिः काली ।। 10।।
Transliteration
- Pariṇamayitrī vidyucchaktiḥ kālī.
Translation
(The answer is:) Kali is the transformative electrical power (lightning).
Sutra 11
Devanagari
प्रभोरायुधभूता प्रचण्डचण्डिकेति विशेषः ।। 11।।
Transliteration
- Prabhor-āyudhabhūtā pracaṇḍacaṇḍiketi viśeṣaḥ.
Translation
The distinction is that Prachanda Chandika is the weapon in the hand of the Lord.
Sutra 12
Devanagari
अत एव वज्रवैरोचनीयेति कथ्यते ।। 12।।
Transliteration
- Ata eva vajravairocaniyeti kathyate.
Translation
Therefore, She is called Vajra-Vairochani.
Sutra 13
Devanagari
वज्रं ह्यायुधं प्रभोः ।। 13।।
Transliteration
- Vajraṃ hyāyudhaṃ prabhoḥ.
Translation
The Vajra (thunderbolt) is indeed the weapon of the Lord (Indra).
Sutra 14
Devanagari
विरोचनस्य शक्तिर्वैरोचनीया ।। 14।।
Transliteration
- Virocanasya śaktir-vairocaniyā.
Translation
Vairochani is the power of Virochana.
Sutra 15
Devanagari
विशेषेण रोचत इतीन्द्रो विरोचनः ।। 15।।
Transliteration
- Viśeṣeṇa rocata itīndro virocanaḥ.
Translation
Indra is called Virochana because he shines (Rochate) intensely (Visheshena).
Section 2: Adhyatma – The Internal Yoga (16–31)
Sutra 16
Devanagari
कुण्डलिनीशक्तिरध्यात्मम् ।। 16।।
Transliteration
- Kuṇḍalinī-śaktir-adhyātmam.
Translation
In the context of the self (Adhyatma), She is the Kundalini Shakti.
Sutra 17
Devanagari
एकत एव मूलाद्द्विधा गच्छतः भैरवीप्रचण्डचण्डिके शरीरेषु ।। 17।।
Transliteration
- Ekata eva mūlād-dvidhā gacchataḥ bhairavī-pracaṇḍacaṇḍike śarīreṣu.
Translation
From a single root, the two—Bhairavi and Prachanda Chandika—travel through the bodies.
Sutra 18
Devanagari
एका सदा वाचे ।। 18।।
Transliteration
- Ekā sadā vāce.
Translation
One (Bhairavi/Downward flow) is always for speech/procreation.
Sutra 19
Devanagari
परा योगिनामेवोल्लसन्ती शिरसो द्रावणाय ।। 19।।
Transliteration
- Parā yogināmevollasantī śiraso drāvaṇāya.
Translation
The other (Prachanda Chandika/Upward flow) flows upward only for Yogis, to dissolve the head (ego/limitation).
Sutra 20
Devanagari
शरीरस्य च भूयसे मदाय ।। 20।।
Transliteration
- Śarīrasya ca bhūyase madāya.
Translation
And for the great intoxication (bliss) of the body.
Sutra 21
Devanagari
तत्प्रतापादेव जीवन्नेव योगी भिन्नकपालः स्यात् ।। 21।।
Transliteration
- Tatpratāpādeva jīvanneva yogī bhinnakapālaḥ syāt.
Translation
By Her heat/power alone, the Yogi may experience the “splitting of the skull” while still living.
Sutra 22
Devanagari
व्यपोह्य शीर्षकपाले इति श्रुतिरत्र भवति ।। 22।।
Transliteration
- Vyapohya śīrṣakapāle iti śrutir-atra bhavati.
Translation
The Vedic scripture states: “Having cleared the two halves of the skull…”
Sutra 23
Devanagari
तस्मादेतां शक्तिं छिन्नमस्तां व्यवहरन्ति ।। 23।।
Transliteration
- Tasmādetāṃ śaktiṃ chinnamastāṃ vyavaharanti.
Translation
Therefore, people refer to this Shakti as Chinnamasta (The Severed-Headed One).
Sutra 24
Devanagari
उपाधिदृष्ट्या सुषुम्णाऽपि प्रचण्डचण्डिकोच्यते ।। 24।।
Transliteration
- Upādhidṛṣṭyā suṣumṇā’pi pracaṇḍacaṇḍikocyate.
Translation
From the perspective of its function (Upadhi), the Sushumna nadi is also called Prachanda Chandika.
Sutra 25
Devanagari
इच्छतः सिद्धस्योत्क्रान्तयेऽपि कपालभेदः ।। 25।।
Transliteration
- Icchataḥ siddhasyotkrāntaye’pi kapālabhedaḥ.
Translation
For a perfected being (Siddha) who desires it, the skull splits even for the final departure (Utkranti).
Sutra 26
Devanagari
डाकिनीवर्णिन्यौ देव्याः सख्यौ ।। 26।।
Transliteration
- Ḍākinīvarṇinyau devyāḥ sakhyau.
Translation
Dakini and Varnini are the two companions of the Goddess.
Sutra 27
Devanagari
इडैव डाकिनी ।। 27।।
Transliteration
- Iḍaiva ḍākinī.
Translation
Ida (the left nerve channel) is Dakini.
Sutra 28
Devanagari
पिङ्ग्लैव वर्णिनी ।। 28।।
Transliteration
- Piṅglāiva varṇinī.
Translation
Pingala (the right nerve channel) is Varnini.
Sutra 29
Devanagari
सिद्धेषु भगवत्या अभिव्यक्तिः ।। 29।।
Transliteration
- Siddheṣu bhagavatyā abhivyaktiḥ.
Translation
The manifestation of the Goddess occurs within the Siddhas.
Sutra 30
Devanagari
यः सिद्धानाराधयेत्स षष्ठीमाराधयति ।। 30।।
Transliteration
- Yaḥ siddhān-ārādhayets ṣaṣṭhīm-ārādhayati.
Translation
He who worships the Siddhas, worships the Sixth Mahavidya.
Sutra 31
Devanagari
इत्यध्यात्मम् ।। 31।।
Transliteration
- Ityadhyātmam.
Translation
This concludes the Internal (Adhyatma) explanation.
Section 3: Adhiloka – The Cosmic Path (32–57)
Sutra 32
Devanagari
अथाधिलोकम् ।। 32।।
Transliteration
- Athādhilokam.
Translation
Now, the explanation regarding the worlds (Adhiloka).
Sutra 33
Devanagari
उपाधिदृष्ट्या देवयानः पन्थाः प्रचण्डचण्डिका ।। 33।।
Transliteration
- Upādhidṛṣṭyā devayānaḥ panthāḥ pracaṇḍacaṇḍikā.
Translation
From a functional perspective, the “Path of the Gods” (Devayana) is Prachanda Chandika.
Sutra 34
Devanagari
दुर्गा नामान्तरेण ।। 34।।
Transliteration
- Durgā nāmantareṇa.
Translation
She is called Durga by another name.
Sutra 35
Devanagari
दुर्गमा ह्यकृतात्मनाम् ।। 35।।
Transliteration
- Durgamā hyakṛtātmanām.
Translation
For She is difficult to access (Durga) for those who have not purified their souls.
Sutra 36
Devanagari
वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टामिति श्रुत्युक्ते दुर्गाविशेषणे अत्र भवतः ।। 36।।
Transliteration
- Vairocanīṃ karmaphaleṣu juṣṭām-iti śrutyukte durgāviśeṣaṇe atra bhavataḥ.
Translation
The two attributes of Durga mentioned in the Vedas are “Vairochana” (Sun-like/Radiant) and “cherished in the fruits of actions.”
Sutra 37
Devanagari
वैरोचनीयैव वैरोचनी ।। 37।।
Transliteration
- Vairocaniyāiva vairocaniyā.
Translation
Vairochaniya is indeed Vairochani.
Sutra 38
Devanagari
पुण्यवतां मार्गत्वात्कर्मफलेषु जुष्टेति ।। 38।।
Transliteration
- Puṇyavatāṃ mārgatvāt-karmaphaleṣu juṣṭeti.
Translation
Because She is the path for the meritorious, She is “cherished in the fruits of actions.”
Sutra 39
Devanagari
चण्ड्येव दुर्गोच्यत इति चेत् ।। 39।।
Transliteration
- Caṇḍyeva durgocyata iti cet.
Translation
If it is argued that Chandi is the same as Durga:
Sutra 40
Devanagari
तत्रापि मध्यमस्थाना परमेव तन्नामेत्यविरोधः ।। 40।।
Transliteration
- Tatrāpi madhyamasthānā parameva tannāmetyavirodhaḥ.
Translation
There is no contradiction; “The Middle-Stationed One” (Durga) is simply a higher name for Her.
Sutra 41
Devanagari
गौर्येव दुर्गोच्यत इति चेत् ।। 41।।
Transliteration
- Gauryeva durgocyata iti cet.
Translation
If it is argued that Gauri is called Durga:
Sutra 42
Devanagari
तद्वचनं चोपाधिदृष्ट्या ।। 42।।
Transliteration
- Tadvacanaṃ copādhidṛṣṭyā.
Translation
That statement is also from a functional perspective.
Sutra 43
Devanagari
आदित्यमण्डलादस्मत्सुषुम्णापर्यन्तमस्ति कश्चन मार्गः ।। 43।।
Transliteration
- Ādityamaṇḍalād-asmat-suṣumṇā-paryantam-asti kaścana mārgaḥ.
Translation
There is a path that extends from the solar orb to our Sushumna.
Sutra 44
Devanagari
स चासंख्यशाखः ।। 44।।
Transliteration
- Sa cāsaṅkhyaśākhaḥ.
Translation
And that path has innumerable branches.
Sutra 45
Devanagari
तेनायान्ति रश्मयः ।। 45।।
Transliteration
- Tenāyānti raśmayaḥ.
Translation
Rays of light travel through it.
Sutra 46
Devanagari
यावन्तः प्राणिनस्तावत्यः शाखास्तस्य पथः शरीर इह रश्मीनामागमनाय ।। 46।।
Transliteration
- Yāvantaḥ prāṇinastāvatyāḥ śākhāstasya pathaḥ śarīra iha raśmīnām-āgamanāya.
Translation
As many living beings as there are, so many branches of that path exist for the arrival of the rays into the body.
Sutra 47
Devanagari
सुषुम्णाया एवैषा विभूतिः ।। 47।।
Transliteration
- Suṣumṇāyā evaiṣā vibhūtiḥ.
Translation
This is the glory of the Sushumna itself.
Sutra 48
Devanagari
सुषुम्णा न केवलं शरीरमात्रनिष्ठा मुख्या नाडी ।। 48।।
Transliteration
- Suṣumṇā na kevalaṃ śarīramātraniṣṭhā mukhyā nāḍī.
Translation
Sushumna is not a primary nerve residing only within the body.
Sutra 49
Devanagari
अपित्वनेकाभिः शाखाभिः प्रपञ्चे ।। 49।।
Transliteration
- Apitvanekābhiḥ śākhābhiḥ prapañce.
Translation
Rather, it exists in the universe through its many branches.
Sutra 50
Devanagari
सा रश्मीनधो नयति ।। 50।।
Transliteration
- Sā raśmīnadho nayati.
Translation
It leads the rays downward.
Sutra 51
Devanagari
ऊर्ध्वं च शुद्धान्प्राणान्मरणे ।। 51।।
Transliteration
- Urdhvaṃ ca śuddhān-prāṇān-maraṇe.
Translation
And at death, it leads the purified life-forces (Pranas) upward.
Sutra 52
Devanagari
तस्या एवैका शाखाऽनन्तसूक्ष्मरजोमयी ।। 52।।
Transliteration
- Tasyā evaika śākhā’nantasūkṣmarajomayī.
Translation
One branch of that path is composed of infinite, subtle “Raja” (dust/energy).
Sutra 53
Devanagari
सोऽयं देवयानः पन्था अन्तरिक्षान्नातिरिच्यते ।। 53।।
Transliteration
- So’yaṃ devayānaḥ panthā antarikṣānnātiricyate.
Translation
This “Path of the Gods” is not different from the Atmosphere (Antariksha).
Sutra 54
Devanagari
अत एवान्तरिक्षं महद्रज उच्यते निगमेषु ।। 54।।
Transliteration
- Ata evāntarikṣaṃ mahadraja ucyate nigameṣu.
Translation
Therefore, the atmosphere is called “Mahad-Raja” (the Great Dust/Space) in the Vedas.
Sutra 55
Devanagari
रेणुका तान्त्रिकैः ।। 55।।
Transliteration
- Reṇukā tāntrikaiḥ.
Translation
Tantrics call Her Renuka (Mother of Parashurama, meaning “Dust/Atom”).
Sutra 56
Devanagari
परशुरामजनन्यां तन्नाम प्रचण्डचण्डिका तेजोंशावतारत्वान्मूलोपाधिदृष्ट्या ।। 56।।
Transliteration
- Paraśurāmajananyāṃ tannāma pracaṇḍacaṇḍikā tejoṃśāvatāratvān-mūlopādhidṛṣṭyā.
Translation
The mother of Parashurama bears that name because she was a partial incarnation of the splendor of Prachanda Chandika.
Sutra 57
Devanagari
सा च छिन्नमस्ता उच्यते छिन्नशीर्षत्वात् ।। 57।।
Transliteration
- Sā ca chinnamastā ucyate chinnaśīrṣatvāt.
Translation
She is called Chinnamasta because her head was severed.
Section 4: The Three Knots (58–74)
Sutra 58
Devanagari
अस्माकं सुषुम्णामार्गे ग्रन्थित्रयमस्ति ।। 58।।
Transliteration
- Asmākam suṣumṇāmārge granthitrayamasti.
Translation
In our Sushumna path, there are three knots (Granthis).
Sutra 59
Devanagari
एको मूलाधारे ।। 59।।
Transliteration
- Eko mūlādhāre.
Translation
One is in the Muladhara.
Sutra 60
Devanagari
स ब्रह्मग्रन्थिरुच्यते ।। 60।।
Transliteration
- Sa brahmagranthirucyate.
Translation
It is called the Brahma-granthi.
Sutra 61
Devanagari
अपरो मणिपूरे ।। 61।।
Transliteration
- Aparo maṇipūre.
Translation
Another is in the Manipura.
Sutra 62
Devanagari
स विष्णुग्रन्थिरुच्यते ।। 62।।
Transliteration
- Sa viṣṇugranthirucyate.
Translation
It is called the Vishnu-granthi.
Sutra 63
Devanagari
इतर आज्ञाचक्रे ।। 63।।
Transliteration
- Itara ājñācakre.
Translation
The other is in the Ajna Chakra.
Sutra 64
Devanagari
स रुद्रग्रन्थिरुच्यते ।। 64।।
Transliteration
- Sa rudragranthirucyate.
Translation
It is called the Rudra-granthi.
Sutra 65
Devanagari
तद्ग्रन्थित्रयप्रतिबन्धादस्मासु शक्तिरन्तरिक्षान्न बहुलमवतरति ।। 65।।
Transliteration
- Tadgranthitrayapratibandhād-asmāsu śaktirantarikṣānna-bahulam-avatarati.
Translation
Because of the obstruction of those three knots, the (cosmic) power from the atmosphere does not descend into us in abundance.
Sutra 66
Devanagari
भिन्न ग्रन्थौ तु बहुलं प्रवेहेत् ।। 66।।
Transliteration
- Bhinna granthau tu bahulaṃ pravehet.
Translation
When the knots are pierced, it flows abundantly.
Sutra 67
Devanagari
मार्गस्य निर्निरोधत्वात् ।। 67।।
Transliteration
- Mārgasya nirnirōdhatvāt.
Translation
Because the path becomes unobstructed.
Sutra 68
Devanagari
सिद्धानां व्यष्टिनाडीसमष्टिनाड्या मिलित्वा महामहिमा स्यात् ।। 68।।
Transliteration
- Siddhānāṃ vyaṣṭināḍī-samaṣṭināḍyā militvā mahāmahimā syāt.
Translation
When the individual nerve (Vyashti) of the Siddha joins the collective nerve (Samashti), great majesty arises.
Sutra 69
Devanagari
क्रमेण ग्रन्थीनां मोक्षः ।। 69।।
Transliteration
- Krameṇa granthīnāṃ mokṣaḥ.
Translation
The knots are released in sequence.
Sutra 70
Devanagari
रुद्रग्रन्थौ भिन्ने निःश्रेयसं हस्तस्थं स्यात् ।। 70।।
Transliteration
- Rudragranthau bhinne niḥśreyasaṃ hastasthaṃ syāt.
Translation
When the Rudra-granthi is pierced, Liberation (Nishreyasa) is held in the palm of one’s hand.
Sutra 71
Devanagari
काश्यां तु मरणान्मुक्तिरिति श्लोकपादोऽत्र भवति ।। 71।।
Transliteration
- Kāśyāṃ tu maraṇānmuktir-iti ślokapādo’tra bhavati.
Translation
The verse “Death in Kashi leads to liberation” applies here.
Sutra 72
Devanagari
इयमेव काशी यदाज्ञाचक्रम् ।। 72।।
Transliteration
- Iyameva kāśī yadājñācakram.
Translation
This Ajna Chakra is indeed “Kashi.”
Sutra 73
Devanagari
अत्र मरणं च ग्रन्थिभेदः ।। 73।।
Transliteration
- Atra maraṇaṃ ca granthibhedaḥ.
Translation
“Death” here refers to the piercing of the knot.
Sutra 74
Devanagari
कपालभेदश्च प्रागुक्तो ग्रन्थिभेदसापेक्षः ।। 74।।
Transliteration
- Kapālabhedaśca prāgukto granthibhedasāpekṣaḥ.
Translation
The “splitting of the skull” mentioned earlier depends on the piercing of these knots.
Section 5: Ritual and Mantra (75–93)
Sutra 75
Devanagari
योऽन्तरिक्षान्महतीं शक्तिमिच्छति स प्रचण्डचण्डिकामुपासीत ।। 75।।
Transliteration
- Yo’ntarikṣān-mahatīṃ śaktimicchati sa pracaṇḍacaṇḍikāmupāsīta.
Translation
He who desires great power from the atmosphere should worship Prachanda Chandika.
Sutra 76
Devanagari
एकादशाक्षर्या ।। 76।।
Transliteration
- Ekādaśākṣaryā.
Translation
Using the 11-syllable mantra.
Sutra 77
Devanagari
धेनुः सम्बोधनान्तं सप्ताक्षरं नामास्त्रं शिरश्चेत्येकादशाक्षरी ।। 77।।
Transliteration
- Dhenuḥ sambodhanāntaṃ saptākṣāraṃ nāmāstraṃ śiraścet-yekādaśākṣarī.
Translation
The 11-syllable mantra consists of the Dhenu-bija, the name in the vocative case, the seven-syllable name-mantra (Nama-astra), and the ‘Head’ (the concluding mantra syllable).
Sutra 78
Devanagari
सप्तदशाक्षर्या वा ।। 78।।
Transliteration
- Saptadaśākṣaryā vā.
Translation
Or the 17-syllable mantra.
Sutra 79
Devanagari
प्रणवः कमला माये वाणी सम्बोधनान्तं ससप्ताक्षरं नाम धेनू अस्त्रं शिरश्चेति सप्तदशाक्षरी ।। 79 ।।
Transliteration
- Praṇavaḥ kamalā māye vāṇī sambodhanāntaṃ saptākṣaraṃ nāma dhenū astraṃ śiraśceti saptadaśākṣarī.
Translation
The 17-syllable mantra consists of the Pranava (Om), Kamala (Shreem), Maya (Hreem), Vani (Aim), the name in the vocative case, the seven-syllable name, the two Dhenu-bijas, the Astra, and the Head.
Sutra 80
Devanagari
एतौ मन्त्रौ तान्त्रिकौ ।। 80।।
Transliteration
- Etau mantrā tāntrikau.
Translation
These two mantras are Tantric.
Sutra 81
Devanagari
अनयोर्भैरवमृषिमाहुः ।। 81।।
Transliteration
- Anayor-bhairavam-ṛṣimāhuḥ.
Translation
Bhairava is said to be the Rishi (Seer) of these.
Sutra 82
Devanagari
विराजं छन्दः ।। 82।।
Transliteration
- Virājaṃ chandaḥ.
Translation
Virat is the meter.
Sutra 83
Devanagari
धेनुर्बीजम् ।। 83।।
Transliteration
- Dhenur-bījam.
Translation
Dhenu is the Bija (Seed).
Sutra 84
Devanagari
अग्निवधूः शक्तिः ।। 84।।
Transliteration
- Agnivadhūḥ śaktiḥ.
Translation
The “Wife of Agni” (Svaha) is the Shakti.
Sutra 85
Devanagari
सम्बोधनं कीलकम् ।। 85।।
Transliteration
- Sambodhanaṃ kīlakam.
Translation
The vocative name is the Kilaka (Pin).
Sutra 86
Devanagari
षड्दीर्घयुक्तया धेन्वा न्यासः ।। 86।।
Transliteration
- Ṣaḍdīrghayuktayā dhenvā nyāsaḥ.
Translation
The Nyasa (ritual placement) is done using the Dhenu-bija with six long vowels.
Sutra 87
Devanagari
छिन्नस्वमस्तकरवालभृद्द्विभुजा कण्ठोद्गत-रक्तत्रिधारा द्वे पिबन्तीभ्यां डाकिनीवर्णिनीभ्यां सेवितपार्श्वाऽन्यां धारां स्वयं पिबन्ती रतिकामासना ध्येया ।। 87।।
Transliteration
- Chinnasvamastakaravāla-bhṛddvibhujā kaṇṭhōdgata-raktatridhārā dve pibantibhyāṃ ḍākinīvarṇinibhyāṃ sevitapārśvā’nyāṃ dhārāṃ svayaṃ pibantī ratikāmāsanā dhyeyā.
Translation
The Visualization (Dhyana): She should be meditated upon as having two arms, carrying her own severed head and a sword; three streams of blood gush from her neck—two are being drunk by Dakini and Varnini who serve her at her sides, while She drinks the third stream Herself; She is seated upon Rati and Kama (the deities of desire).
Sutra 88
Devanagari
छिन्नमस्तायाः सुषुम्णायाः स्वायत्तत्वान्मस्तं करस्थम् ।। 88।।
Transliteration
- Chinnamastāyāḥ suṣumṇāyāḥ svāyattatvān-mastaṃ karastham.
Translation
Because the Sushumna (Chinnamasta) is under Her own control, the head is held in Her hand.
Sutra 89
Devanagari
कबन्धादुद्गतं रक्तधारात्रिकं नाड्यग्रादुद्गतममृतधारात्रिकम् ।। 89।।
Transliteration
- Kabandhādudgataṃ raktadhārātrikaṃ nāḍyagrādudgatamamṛtadhārātrikam.
Translation
The triad of blood-streams rising from the headless trunk is the triad of nectar-streams rising from the ends of the Nadis (energy channels).
Sutra 90
Devanagari
एकया स्वशिरसस्तर्पणम् ।। 90।।
Transliteration
- Ekayā svaśirasastarpaṇam.
Translation
With one, She satisfies Her own head (Consciousness).
Sutra 91
Devanagari
इतराभ्यामिडापिङ्ग्लयोः ।। 91।।
Transliteration
- Itarābhyāmiḍāpiṅglayoḥ.
Translation
With the others, She satisfies Ida and Pingala.
Sutra 92
Devanagari
तद्द्वारा सर्वस्य देहस्य ।। 92।।
Transliteration
- Taddvārā sarvasya dehasya.
Translation
Through them, the entire body is satisfied.
Sutra 93
Devanagari
रतिकामयोः पादाभ्यामवष्टम्भनेन शक्तेः कामजित्त्वं व्यज्यते ।। 93।।
Transliteration
- Ratikāmayoḥ pādābhyāmavaṣṭambhanena śakteḥ kāmajitvaṃ vyajyate.
Translation
By standing on Rati and Kama with her feet, Her victory over desire is symbolized.
Section 6: Higher Meditation and Conclusion (94–108)
Sutra 94
Devanagari
‘‘संहोत्रां स्म पुरा नारी समनं वाव गच्छति । वेधा ऋतस्य वीरिणीन्द्रपत्नी महीयते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ।।’’ इत्यैन्द्रेण वृषाकपिना दृष्ट्या वैदिक्या पङ्क्त्या विद्यया वा ।। 94।।
Transliteration
- ‘‘Saṃhotrāṃ sma purā nārī samanaṃ vāva gacchati। vedhā ṛtasya vīriṇīndrapatnī mahīyate viśvasmāndindra uttaraḥ।।’’ ityaindreṇa vṛṣākapinā dṛṣṭyā vaidikyā paṅktyā vidyayā vā.
Translation
Through the Vedic “Vrishakapi” hymn or the “Pankti Vidya,” one sees Her through the Vedic vision.
Sutra 95
Devanagari
आत्मनो दृष्टिं निभालयेत्तदस्याः शुद्धमुपासनम् ।। 95।।
Transliteration
- Ātmano dṛṣṭiṃ nibhālayettadasyāḥ śuddhamupāsanam.
Translation
To observe one’s own “Vision/Sight” (Drishti) is Her pure worship.
Sutra 96
Devanagari
द्रष्टारं वा ।। 96।।
Transliteration
- Draṣṭāraṃ vā.
Translation
Or to observe the “Seer” (Drashtar).
Sutra 97
Devanagari
अहं घटं पश्यामीति वाक्ये घट आत्मा दृष्टिश्च प्रमेयाः ।। 97।।
Transliteration
- Ahaṃ ghaṭaṃ paśyāmīti vākye ghaṭa ātmā dṛṣṭiśca prameyāḥ.
Translation
In the sentence “I see the pot,” the pot, the self, and the sight are the objects of knowledge.
Sutra 98
Devanagari
तथाऽपि संसारी तत्र घटमेवानुभवति न दृष्टिमात्मानं वा ।। 98।।
Transliteration
- Tathā’pi saṃsārī tatra ghaṭamevānubhavati na dṛṣṭim-ātmānaṃ vā.
Translation
However, the worldly person experiences only the pot, not the sight or the self.
Sutra 99
Devanagari
योगी दृष्टिमात्मानं वाऽनुभवेद्घटस्तस्य तदनुभवनिमित्तमात्रम् ।। 99।।
Transliteration
- Yogī dṛṣṭimātmānaṃ vā’nubhaved-ghaṭastasya tadanubhavanimittāmātram.
Translation
The Yogi experiences the sight or the self; the pot is merely the pretext for that experience.
Sutra 100
Devanagari
रात्रौ दीपे प्रभया भासमाने नरः पदार्थान् पश्येत् ।। 100।।
Transliteration
- Rātrau dīpe prabhayā bhāsamāne naraḥ padārthān paśyet.
Translation
At night, when a lamp shines with radiance, a man sees objects.
Sutra 101
Devanagari
न दीपं प्रभां वा यस्यान्यपदार्थे सक्तिः ।। 101।।
Transliteration
- Na dīpaṃ prabhāṃ vā yasyānyapadārthe saktiḥ.
Translation
He does not see the lamp or the radiance if he is attached to the objects.
Sutra 102
Devanagari
यो दीपं प्रभां वा पश्येत्तस्यान्यपदार्थदर्शनं केवलमानुषङ्गिकम् ।। 102।।
Transliteration
- Yo dīpaṃ prabhāṃ vā paśyettasyānyapadārthadarśanaṃ kevalamānuṣaṅgikam.
Translation
For him who sees the lamp or the radiance, the seeing of other objects is merely incidental.
Sutra 103
Devanagari
तद्वदिहापि ।। 103।।
Transliteration
- Tadvadihāpi.
Translation
The same applies here.
Sutra 104
Devanagari
इयमुपनिशत्स्वक्षिपुरुषविद्योच्यते ।। 104।।
Transliteration
- Iyamupaniṣatsv-akṣipuruṣavidyocyate.
Translation
In the Upanishads, this is called the “Vidya of the Person in the Eye.”
Sutra 105
Devanagari
कैश्चिदुपकोसलविद्या ।। 105।।
Transliteration
- Kaischidupakosala-vidyā.
Translation
Some say it is the “Upakosala Vidya.”
Sutra 106
Devanagari
यदुपकोसलाय सत्यकामेनोपदिष्टा ।। 106।।
Transliteration
- Yadupakosala-yā satyakāmenopadiṣṭā.
Translation
Which was taught to Upakosala by Satyakama.
Sutra 107
Devanagari
परैः प्रत्यगात्मविद्या ।। 107।।
Transliteration
- Paraiḥ pratyagātmavidyā.
Translation
Others call it “Pratyagatma Vidya” (Knowledge of the Inward Self).
Sutra 108
Devanagari
प्रचण्डचण्डिकोपासनादपारशक्तिर्भवेदपारशक्तिर्भवेत् ।। 108।।
Transliteration
- Pracaṇḍacaṇḍiko-pāsanād-apāraśaktir-bhaved-apāraśaktir-bhavet.
Translation
From the worship of Prachanda Chandika, infinite power arises, infinite power arises.
Index: index

Muni's Play