The Mahavidya Sutra is a foundational text of the Shaktism tradition, specifically focusing on the ten Mahavidyas (Great Wisdom Goddesses). Composed by Kavyakantha Ganapati Muni, it presents the philosophy, attributes, and meditative practices associated with each goddess in a succinct sutra style.
1. Kali
The Nature of Time and Kali
Sutra 1
Devanagari
कालीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
- Kālim vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
Now, we shall expound upon Time (Kāli).
Sutra 2
Devanagari
आद्या सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
- Ādyā sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She (Kali) is the first among the ten Mahavidyas (Great Wisdoms).
Sutra 3
Devanagari
क्रियाशक्तिः काली ।। 3।।
Transliteration
- Kriyāśaktiḥ kālī.
Translation
Kali is the power of action (Kriya-shakti).
Sutra 4
Devanagari
मध्यमा त्वधिदैवतम् ।। 4।।
Transliteration
- Madhyamā tvadhidaivatam.
Translation
She is the presiding deity of the middle (or the intermediate celestial realm).
Sutra 5
Devanagari
सर्वव्यापिनी ।। 5।।
Transliteration
- Sarvavyāpinī.
Translation
She is all-pervading.
Sutra 6
Devanagari
व्यापकनिगूढतेजःशक्तेर्नातिरिच्यते ।। 6।।
Transliteration
- Vyāpakanigūḍhatejaḥśakternātiricyate.
Translation
She is not different from the power of the all-pervading, hidden radiant energy.
Sutra 7
Devanagari
सर्वाणि भूतानि पचत्यजस्रम् ।। 7।।
Transliteration
- Sarvāṇi bhūtāni pacatyajasram.
Translation
She continuously “cooks” (matures/transforms) all living beings.
Sutra 8
Devanagari
पाक एव शास्त्रेषु व्यवह्रियमाणः परिणामः ।। 8।।
Transliteration
- Pāka eva śāstreṣu vyavahriyamāṇaḥ pariṇāmaḥ.
Translation
In the scriptures, this “cooking” is referred to as “Pariṇāma” (transformation or evolution).
Sutra 9
Devanagari
काल एव स्त्रीलिङ्गाख्यया काल्युच्यते ।। 9।।
Transliteration
- Kāla eva strīlingākhyayā kālyucyate.
Translation
Time itself is called “Kali,” in the feminine gender.
Sutra 10
Devanagari
पाचकत्वमेव हि कालस्य स्वरूपम् ।। 10।।
Transliteration
- Pācakatvameva hi kālasya svarūpam.
Translation
The very nature of Time is its capacity to “cook” (transform/digest) everything.
Iconography and Cosmic Function
Sutra 11
Devanagari
अभूदस्याः पाके बहूनामण्डानां संहारः ।। 11।।
Transliteration
- Abhūdasyāḥ pāke bahūnāmaṇḍānāṃ saṃhāraḥ.
Translation
At Her “cooking”, the destruction of many cosmic eggs (universes) occurs.
Sutra 12
Devanagari
तस्याः कण्ठेऽस्माभिर्ध्रियमाणा मुण्डमाला तदेतदण्डसंहारवैभवं स्मारयितुम् ।। 12।।
Transliteration
- Tasyāḥ kaṇṭhe’smābhir-dhriyamāṇā muṇḍamālā tadetadaṇḍasaṃhāravaibhavaṃ smārayitum.
Translation
The garland of severed heads worn around Her neck is to remind us of Her glory in destroying these universes.
Sutra 13
Devanagari
नित्यसंग्रामकारिणीति पिशाचिकेव भीमरूपेयं परिणमयित्री शक्तिर्वर्ण्यते ।। 13।।
Transliteration
- Nityasaṅgrāmakāriṇīti piśācikeva bhīmarūpeyaṃ pariṇamayitrī śaktir-varṇyate.
Translation
She is described as a terrifying, demoness-like transforming power because She is perpetually engaged in the “great battle” (of cosmic change).
Sutra 14
Devanagari
अत एव वामैव विभुतेत्याह पुष्पदन्तः ।। 14।।
Transliteration
- Ata eva vāmaiva vibhutetyāha puṣpadantaḥ.
Translation
Therefore, the sage Pushpadanta says that Her “left-handed” (unconventional) power is indeed all-pervasive.
Sutra 15
Devanagari
महाकालस्य नित्यताण्डवस्य विभुतातः काली हि नातिरिच्यते।। 15।।
Transliteration
- Mahākālasya nityatāṇḍavasya vibhutātaḥ kālī hi nātiricyate.
Translation
Kali is not different from the all-pervasiveness of Mahakala’s (Great Time/Shiva’s) eternal dance.
Sutra 16
Devanagari
क्रियैव ताण्डवमुच्यते ।। 16।।
Transliteration
- Kriyaiva tāṇḍavamucyate.
Translation
Action itself is called the “Tandava” (dance).
Sutra 17
Devanagari
परिणमयित्री शक्तिर्न केवलं संहरति ।। 17।।
Transliteration
- Pariṇamayitrī śaktir-na kevalaṃ saṃharati.
Translation
The transforming power does not only destroy.
Sutra 18
Devanagari
सृजत्यपि ।। 18।।
Transliteration
- Sṛjatyapi.
Translation
She creates as well.
Sutra 19
Devanagari
पूर्वपूर्वावस्थासंहार एवोत्तरोत्तरावस्था सर्गो भूतानाम् ।। 19।।
Transliteration
- Pūrvapūrvāvasthā-saṃhāra evottarottarāvasthā sargo bhūtānām.
Translation
The destruction of a previous state is itself the creation of the succeeding state for all beings.
Sutra 20
Devanagari
एकैव क्रिया द्व्यर्थकरीत्युक्तं भवति ।। 20।।
Transliteration
- Ekaiva kriyā dvyarthakarītyuktaṃ bhavati.
Translation
Thus, it is said that a single action serves two purposes (creation and destruction).
Time as the Primal Cause and Life Force
Sutra 21
Devanagari
एतेन कालस्य कारणत्वं व्याख्यातम् ।। 21।।
Transliteration
- Etena kālasya kāraṇatvaṃ vyākhyātam.
Translation
By this, the causality of Time is explained.
Sutra 22
Devanagari
अहमेव वात इव प्रवाम्यारभमाणा भुवनानि विश्वेति मन्त्रवर्णोऽत्र भवति ।। 22।।
Transliteration
- Ahameva vāta iva pravāmyārabhamāṇā bhuvanāni viśveti mantravarṇo’tra bhavati.
Translation
The Vedic mantra “I blow like the wind, initiating all worlds” applies here.
Sutra 23
Devanagari
ईशस्य परमकारणत्वं तद्वत्त्वात् ।। 23।।
Transliteration
- Īśasya paramakāraṇatvaṃ tadvattvāt.
Translation
The Supreme Lord’s status as the ultimate cause is due to His possession of this power.
Sutra 24
Devanagari
एषा समष्टिशक्तिर्भूतान्याविश्य व्यष्टिशक्तिश्च भवति ।। 24।।
Transliteration
- Eṣā samaṣṭiśaktir-bhūtānyāviśya vyaṣṭiśaktiṣcha-bhavati.
Translation
This collective power (Samashti), entering into beings, becomes individual power (Vyashti).
Sutra 25
Devanagari
तत्र तारतम्यमुपाधिभेदात्तेजस इव सूर्यादौ ।। 25।।
Transliteration
- Tatra tāratamyam-upādhibhedāt-tejasa iva sūryādau.
Translation
The difference in intensity there is due to the limitation of the medium (upadhi), just as the sun’s light varies in different objects.
Sutra 26
Devanagari
भूतान्तरापेक्षया चेतनानां तच्छशक्तिवाही स्वभावो भूयान् ।। 26।।
Transliteration
- Bhūtāntarapekṣayā cetanānāṃ tacchaktivāhī svabhāvo bhūyān.
Translation
Compared to other elements, the nature of conscious beings to carry this power is greater.
Sutra 27
Devanagari
अस्मासु प्रवहन्ती सा शक्तिः श्रेष्ठः प्राण उच्यते ।। 27।।
Transliteration
- Asmāsu pravahantī sā śaktiḥ śreṣṭhaḥ prāṇa ucyate.
Translation
That power flowing within us is called the “Chief Prana” (Life Force).
Sutra 28
Devanagari
शक्तौ वातेत्याभ्यन्तरे प्राणव्यवहार उपनिषत्सु दृश्यते ।। 28।।
Transliteration
- Śaktau vātetyābhyantare prāṇavyavahāra upaniṣatsu dṛśyate.
Translation
In the Upanishads, the function of Prana is seen as the internal movement of the “Wind-Power.”
Sutra 29
Devanagari
शक्तितरङ्गत्वात्वायूनामेषोऽभेदेन व्यवहारः ।। 29।।
Transliteration
- Śaktitarangatvād-vāyūnāmeṣo’bhedena vyavahāraḥ.
Translation
Because they are waves of power, the “winds” (Pranas) are treated as non-different from Her.
Sutra 30
Devanagari
प्राणतरङ्ग एवोच्छ्वासादयो न प्राणस्वरूपमित्युक्तं भवति ।। 30।।
Transliteration
- Prāṇataranga evocchvāsādayo na prāṇasvarūpamityuktaṃ bhavati.
Translation
It is said that the waves of Prana, like breathing, are not the essential nature of Prana itself (but its manifestations).
Sutra 31
Devanagari
आप्यः प्राण इति चेत् ।। 31।।
Transliteration
- Āpyaḥ prāṇa iti cet.
Translation
One might argue that Prana is of the nature of water (Apya).
Sutra 32
Devanagari
आप्यनूपाधिकत्वाच्छक्तेः प्राणस्याप्यत्वनिर्देशो न स्वरूपदृष्ट्या।। 32।।
Transliteration
- Āpyanūpādhikatvāc-chakteḥ prāṇasyāpyatvanirdeśo na svarūpadṛṣṭyā.
Translation
The description of Prana as “watery” is due to its association with certain limiting conditions, not from the perspective of its essential nature.
Spiritual Practice (Upasana)
Sutra 33
Devanagari
संसारिणां प्राणशक्तिः प्रतिक्षणं विनियोगवैषम्येण क्षीयते।। 33।।
Transliteration
- Saṃsāriṇāṃ prāṇaśaktiḥ pratikṣaṇaṃ viniyogavaiṣamyeṇa kṣīyate.
Translation
The life-force of worldly people diminishes every moment due to the imbalance of its use.
Sutra 34
Devanagari
मुहुर्मुहुः श्वासविसर्गाद्यव्यवस्थितात् ।। 34।।
Transliteration
- Muhur-muhuḥ śvāsavisargādyavyavasthitāt.
Translation
This is because of the unregulated release of breath and other factors.
Sutra 35
Devanagari
आत्मशक्तेर्वृद्धये कालीमुपासीत ।। 35।।
Transliteration
- Ātmaśakter-vṛddhaye kālīmupāsīta.
Translation
For the increase of one’s own power (Atma-shakti), one should worship Kali.
Sutra 36
Devanagari
रसज्ञया ।। 36।।
Transliteration
- Rasajñayā.
Translation
With the Rasajñā (the seed syllable Krīm).
Sutra 37
Devanagari
द्वाविंशत्यक्षर्या वा ।। 37।।
Transliteration
- Dvāviṃśatyakṣaryā vā.
Translation
Or with the twenty-two-syllabled mantra.
Sutra 38
Devanagari
तिस्रो रसज्ञाः क्रोधौ लज्जे सम्बोधनान्ते स्त्रीलिङ्गमपसव्यवाचिक-प्रत्ययान्तं नाम च पुनः प्रागुक्तानि सप्तबीजानि शिरश्चेति द्वाविंशत्यक्षरी ।। 38।।
Transliteration
- Tisro rasajñāḥ krodhau lajje sambodhanānte strīlingamapasavyavācika-pratyayāntaṃ nāma ca punaḥ prāguktāni saptabījāni śiraśceti dvāviṃśatyakṣarī.
Translation
Three ‘Rasajnas’ (the seed-syllable Krim), then Krodha (the seed-syllable Hum), then two Lajjas (the seed-syllable Hrim), followed by Her name in the feminine vocative case ending in the Apasavyavachika suffix, then the previously mentioned seven seed-syllables again, and finally the Shirsh (Swaha); this constitutes the twenty-two syllable mantra.
Sutra 39
Devanagari
एतौ तान्त्रिकौ मन्त्रौ ।। 39।।
Transliteration
- Etau tāntrikau mantrau.
Translation
These two are the Tantric mantras.
Sutra 40
Devanagari
एतयोर्भैरवमृषिमाहुः ।। 40।।
Transliteration
- Etayor-bhairavam-ṛṣimāhuḥ.
Translation
Bhairava is said to be the Rishi (Seer) for these.
Sutra 41
Devanagari
उष्णिहं छन्दः ।। 41।।
Transliteration
- Uṣṇihaṃ chandaḥ.
Translation
The meter is Ushnih.
Sutra 42
Devanagari
उभयत्रापि अविभाज्यात्वं नास्तीति चेत् ।। 42।।
Transliteration
- Ubhayatrāpi avibhājyātvāṃ nāstīti cet.
Translation
One might object that there is no “indivisibility” (or consistency) in the meter here.
Sutra 43
Devanagari
तन्त्रेषु प्रायोऽर्थयोगेन छन्दः कल्पनं नाक्षरसंख्ययेत्यविरोधः ।। 43।।
Transliteration
- Tantreṣu prāyo’rthayogena chandaḥ kalpanaṃ nākṣarasaṅkhyayetyavirodhaḥ.
Translation
There is no contradiction, as in the Tantras, the meter is often conceived based on the meaning/application (Artha-yoga) rather than the exact syllable count.
Symbolism and Meditation
Sutra 44
Devanagari
आद्यायामार्चिकप्रणवो बीजम् ।। 44।।
Transliteration
- Ādyāyām-ārchikapraṇavo bījam.
Translation
For the first (Mahavidya), the Archika-Pranava (the Vedic Om) is the seed (Bija).
Sutra 45
Devanagari
अग्निः शक्तिः ।। 45।।
Transliteration
- Agniḥ śaktiḥ.
Translation
Agni (Fire) is the power (Shakti).
Sutra 46
Devanagari
ब्रह्मा कीलकम् ।। 46।।
Transliteration
- Brahmā kīlakam.
Translation
Brahma is the pin (Kilakam).
Sutra 47
Devanagari
सबिन्दुः शान्तिरार्र्चिकप्रणव उच्यते ।। 47।।
Transliteration
- Sabinduḥ śāntir-ārchikapraṇava ucyate.
Translation
The Archika-Pranava with a dot (bindu) is called the syllable of peace.
Sutra 48
Devanagari
द्वितीयायां रसज्ञा बीजम् ।। 48।।
Transliteration
- Dvitiyāyāṃ rasajñā bījam.
Translation
In the second, Rasajñā (Krīm) is the seed.
Sutra 49
Devanagari
लज्जा शक्तिः ।। 49।।
Transliteration
- Lajjā śaktiḥ.
Translation
Lajjā (Hrīm) is the power.
Sutra 50
Devanagari
क्रोधः कीलकम् ।। 50।।
Transliteration
- Krodhaḥ kīlakam.
Translation
Krodha (Hūm) is the pin.
Sutra 51
Devanagari
उभयत्र षड्दीर्घयुक्तया रसज्ञया न्यासः ।। 51।।
Transliteration
- Ubhayatra ṣaḍdīrghayuktayā rasajñayā nyāsaḥ.
Translation
In both, the Nyasa (ritual placement) is done with the Rasajñā combined with the six long vowels.
Sutra 52
Devanagari
नीला मुण्डमालिनी शवासना शवालङ्कारा खड्गवराऽभयच्छिन्नमस्तभृच्चतुर्भुजा ध्येया ।। 52।।
Transliteration
- Nīlā muṇḍamālinī śavāsanā śavālaṅkārā khaḍgavarā’bhayacchinnamastabhṛc-caturbhujā dhyeyā.
Translation
She should be meditated upon as blue, wearing a garland of heads, seated on a corpse, adorned with corpses, holding a sword, giving boons and fearlessness, and holding a severed head, with four arms.
Sutra 53
Devanagari
नीलत्वं तामसशक्तित्वात् ।। 53।।
Transliteration
- Nīlatvaṃ tāmasaśaktitvāt.
Translation
The blueness is due to Her being the power of Tamas (the quality of darkness/inertia).
Sutra 54
Devanagari
क्रियाशक्तिस्तामसी प्रज्ञाराहित्यात् ।। 54।।
Transliteration
- Kriyāśaktistāmasī prajñārāhityāt.
Translation
The power of action is Tamasic because it lacks (discursive) intellect.
Sutra 55
Devanagari
उक्तं मुण्डमालिनीत्वस्य रहस्यम् ।। 55।।
Transliteration
- Uktaṃ muṇḍamālinītvasya rahasyam.
Translation
The secret of the garland of heads has already been stated.
Sutra 56
Devanagari
प्राणस्य निष्प्राणोपाध्याश्रयत्वाच्छवासनत्वम् ।। 56।।
Transliteration
- Prāṇasya niṣprāṇopādhyāśrayatvāc-chavāsanatvam.
Translation
She sits on a corpse because Prana (Life) rests upon the “lifeless” medium (matter).
Sutra 57
Devanagari
निष्प्राणोपाधिभूषितत्वाच्छवभूषणत्वम् ।। 57।।
Transliteration
- Niṣprāṇopādhibhūṣitatvāc-chavabhūṣaṇatvam.
Translation
She is adorned with corpses because she is decorated by the lifeless elements.
Sutra 58
Devanagari
संहारशक्तित्वद्योतनाय खड्गभृत्त्वम् ।। 58।।
Transliteration
- Saṃhāraśaktitvadyotanāya khaḍgabhṛttvam.
Translation
She holds a sword to indicate Her power of destruction.
Sutra 59
Devanagari
स्वाभाविकानुग्रहवत्त्वद्योतनाय वराऽभयभृत्त्वम् ।। 59।।
Transliteration
- Svābhāvikānugrahavattvadyotanāya varā’bhayabhṛttvam.
Translation
She holds the gestures of boon-giving and fearlessness to indicate Her natural grace.
Sutra 60
Devanagari
शरीराभिमानित्ववर्जितं मन एव च्छिन्नं मस्तम् ।। 60।।
Transliteration
- Śarīrābhimānitvavarjitaṃ mana eva cchinaṃ mastam.
Translation
The “severed head” is the mind itself, stripped of identification with the body.
Sutra 61
Devanagari
तद्वशीकरणसूचकं तद्धारित्वम् ।। 61।।
Transliteration
- Tadvāśīkaraṇasūcakaṃ taddhāritvam.
Translation
Holding it indicates Her mastery over the mind.
Sutra 62
Devanagari
एवं सर्वत्र शक्तीनां ध्यानानि परोक्षार्थानि न शरीरपराणि ।। 62।।
Transliteration
- Evaṃ sarvatra śaktīnāṃ dhyānāni parokṣārthāni na śarīraparāṇi.
Translation
Thus, in all cases, the meditations on the Shaktis refer to esoteric meanings, not to physical bodies.
Sutra 63
Devanagari
अस्ति देवतायाः शरीरमिति चेत्तदन्यत्तन्त्रोक्तात् ।। 63।।
Transliteration
- Asti devatāyāḥ śarīram-iti cettadanyattantroktāt.
Translation
If a deity has a body, it is different from what is described in the Tantra (which uses symbolic forms).
Vedic Integration and Benefits
Sutra 64
Devanagari
‘‘वर्षन्तु ते विभावरि दिवो अभ्रस्य विद्युतः । रोहन्तु सर्वबीजान्यवब्रह्म द्विषो जहि।।’’ इत्यात्रेयेण सप्तवध्रिणा दृष्ट्या वैदिक्याऽनुष्टुभा विद्यया वा ।। 64।।
Transliteration
- ‘‘Varṣantu te vibhāvari divo abhrasya vidyutaḥ। rohantu sarvabījānyavabrahma dviṣo jahi।।’’ ityātreyeṇa saptavardhrina dṛṣṭyā vaidikyā’nuṣṭubhā vidyayā vā.
Translation
By the Vedic Anushtubh verse of Atreya: “O Night, let the clouds of heaven rain… let all seeds grow… kill the haters of prayer.”
Sutra 65
Devanagari
‘‘ओर्वप्रा अमर्त्या निवतो देव्युद्वतः । ज्योतिषा बाधते तमः।। ’’ इति भारद्वाज्या रात्र्या दृष्ट्या गायत्र्या वा।। 65।।
Transliteration
- ‘‘Orvaprā amartyā nivato devyudvataḥ। jyotiṣā bādhate tamaḥ।।’’ iti bhāradvājyā rātryā dṛṣṭyā gāyatryā vā.
Translation
Or by the Gayatri verse of Bharadvaja regarding the Night: “The immortal Goddess has pervaded the wide space… She drives away darkness with light.”
Sutra 66
Devanagari
जानतः श्वसनं तस्याः शुद्धमुपासनम् ।। 66।।
Transliteration
- Jānataḥ śvasanaṃ tasyāḥ śuddhamupāsanam.
Translation
Knowing Her breathing is the pure form of worship.
Sutra 67
Devanagari
ज्ञायमाना क्रिया महामहिमा स्यात् ।। 67।।
Transliteration
- Jñāyamānā kriyā mahāmahimā syāt.
Translation
When action is known (understood/conscious), it becomes a “Great Majesty” (Maha-mahima).
Sutra 68
Devanagari
मनसे शक्तिं दद्यात् ।। 68।।
Transliteration
- Manase śaktiṃ dadyāt.
Translation
She bestows power to the mind.
Sutra 69
Devanagari
वाचे ।। 69।।
Transliteration
- Vāce.
Translation
To the speech.
Sutra 70
Devanagari
चक्षुषे च ।। 70।।
Transliteration
- Cakṣuṣe ca.
Translation
And to the eyes.
Sutra 71
Devanagari
दीर्घजीवितं च दद्यात् ।। 71।।
Transliteration
- Dīrghajīvitaṃ ca dadyāt.
Translation
She bestows longevity.
Sutra 72
Devanagari
मोक्षाय च भवति ।। 72।।
Transliteration
- Mokṣāya ca bhavati.
Translation
And She leads to liberation (Moksha).
Sutra 73
Devanagari
इयं संवर्गविद्योपनिषत्सु गीयते ।। 73।।
Transliteration
- Iyaṃ saṃvargavidyopaniṣatsu gīyate.
Translation
This is sung in the Upanishads as the “Samvarga Vidya” (The Science of Absorption).
Sutra 74
Devanagari
कैश्चिद्प्राणविद्या ।। 74।।
Transliteration
- Kaischidprāṇavidyā.
Translation
It is considered The “Prana Vidya” (The Science of the Life-Force) by some.
Sutra 75
Devanagari
परैर्मुख्यप्राणोद्गीथविद्या ।। 75।।
Transliteration
- Parairmukhya-prāṇodgīthavidyā.
Translation
And by others as the “Mukhya-Prana-Udgiitha Vidya” (The Science of the Principal Breath and Chant).
Sutra 76
Devanagari
संसारिणः प्रहरत्खड्गं काली ।। 76।।
Transliteration
- Saṃsāriṇaḥ praharat-khaḍgaṃ kālī.
Translation
For the worldly person, Kali is a striking sword.
Sutra 77
Devanagari
योगिनां हस्तगतं खड्गं हस्तगतं खड्गम् ।। 77।।
Transliteration
- Yogināṃ hastagataṃ khaḍgaṃ hastagataṃ khaḍgam.
Translation
For the Yogis, the sword is in their own hand. (The sword is in their own hand.)
2. Tara
Sutra 1
Devanagari
तारां व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
- Tārāṃ vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
Now we shall explain Tara.
Sutra 2
Devanagari
द्वितीया सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
- Dvitīyā sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She is the second among the ten Mahavidyas (Great Wisdom Goddesses).
Sutra 3
Devanagari
शब्दशक्तिस्तारा ।। 3।।
Transliteration
- Śabdaśaktistārā.
Translation
Tara is the power of sound (shabda-shakti).
Sutra 4
Devanagari
गौर्यधिदैवतम् ।। 4।।
Transliteration
- Gauryadhidaivatam.
Translation
Her presiding deity is Gauri.
Sutra 5
Devanagari
शब्दशक्तिः प्रणवात् नातिरिच्यते ।। 5।।
Transliteration
- Śabdaśaktiḥ praṇavāt nātiricyate.
Translation
The power of sound is not different from the Pranava (Om).
Sutra 6
Devanagari
तार इति प्रणवस्य प्रसिद्धं नाम ।। 6।।
Transliteration
- Tāra iti praṇavasya prasiddhaṃ nāma.
Translation
“Tara” (The Savior) is a well-known name for the Pranava.
Sutra 7
Devanagari
तार एव स्त्रीलिङ्गाख्यया तारोच्यते ।। 7।।
Transliteration
- Tāra eva strīlingākhyayā tārocyate.
Translation
The same Tara is called “Tara” in the feminine form.
Sutra 8
Devanagari
इयं नाकाशस्य गुणः ।। 8।।
Transliteration
- Iyaṃ nākāśasya guṇaḥ.
Translation
This (sound) is not a quality of space (Akasha).
Sutra 9
Devanagari
अपि त्वाकाशे ।। 9।।
Transliteration
- Api tvākāśe.
Translation
Rather, it exists within space.
Sutra 10
Devanagari
ओङ्कारस्तदनुकरणमात्रम् ।। 10।।
Transliteration
- Oṅkārastadanukaraṇamātram.
Translation
The sound “Om” is merely an imitation of that.
Sutra 11
Devanagari
न स्वरूपम् ।। 11।।
Transliteration
- Na svarūpam.
Translation
It is not her true essential form (Svarupa).
Sutra 12
Devanagari
खण्डत्वात् ।। 12।।
Transliteration
- Khaṇḍatvāt.
Translation
Because it (the spoken Om) is fragmentary (divided).
Sutra 13
Devanagari
प्रणवो ह्यखण्डः शब्दो व्यापकः ।। 13।।
Transliteration
- Praṇavo hyakhaṇḍaḥ śabdo vyāpakaḥ.
Translation
For the Pranava is indivisible, all-pervading sound.
Sutra 14
Devanagari
तारैव नीलोच्यते तामसीति ।। 14।।
Transliteration
- Tāraiva nīlocyate tāmasīti.
Translation
Tara alone is called Nila (the Blue One) and Tamasi (the Dark One).
Sutra 15
Devanagari
तामसत्वं चात्राव्यक्तत्वम् ।। 15।।
Transliteration
- Tāmasatvaṃ cātrāvyaktatvam.
Translation
Here, “Tamasic nature” refers to being unmanifest (avyaktatvam).
Sutra 16
Devanagari
एतेन रुद्रस्य तामसत्वं व्याख्यातम् ।। 16।।
Transliteration
- Etena rudrasya tāmasatvaṃ vyākhyātam.
Translation
By this, the Tamasic nature of Rudra is also explained.
Sutra 17
Devanagari
पावनेभ्यः पावनी भवत्येषा ।। 17।।
Transliteration
- Pāvanebhyaḥ pāvanī bhavatyeṣā.
Translation
She is the purifier of all purifiers.
Sutra 18
Devanagari
यदीशस्यासाधारणं नाम ।। 18।।
Transliteration
- Yadīśasyāsādhāraṇaṃ nāma.
Translation
That which is the extraordinary name of the Lord (Ishvara)…
Sutra 19
Devanagari
तस्य वाचकः प्रणव इति पतञ्जलिरत्र भवति ।। 19।।
Transliteration
- Tasya vācakaḥ praṇava iti patañjalir-atra bhavati.
Translation
…Patanjali says that the indicator (vachaka) of that is the Pranava.
Sutra 20
Devanagari
तदनभिज्ञस्य मन्त्राः सर्वे व्यर्थाः ।। 20।।
Transliteration
- Tadanabhijñasya mantrāḥ sarve vyarthāḥ.
Translation
For one who is ignorant of that, all mantras are useless.
Sutra 21
Devanagari
यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यतीति मन्त्रवर्णोऽत्र भवति ।। 21।।
Transliteration
- Yastanna veda kimṛcā kariṣyatīti mantravarṇo’tra bhavati.
Translation
There is a Vedic verse (Mantra) here: “What will one do with the Rig-Veda who does not know that (the Imperishable)?”
Sutra 22
Devanagari
इयं व्यक्तशब्दानाविश्य व्यष्टिशक्तिर्भवति ।। 22।।
Transliteration
- Iyaṃ vyaktaśabdānāviśya vyaṣṭiśaktir-bhavati.
Translation
She, entering into manifest sounds, becomes the individual power (vyashti-shakti).
Sutra 23
Devanagari
विज्ञानतेजो ध्वनिभेदात् ।। 23।।
Transliteration
- Vijñānatejo dhvanibhedāt.
Translation
There are distinctions of consciousness (vijnana), light (tejas), and sound (dhvani).
Sutra 24
Devanagari
तत्र ताराविचारे विज्ञानमयी प्रकृता ।। 24।।
Transliteration
- Tatra tārāvicāre vijñānamayī prakrtā.
Translation
Among those, in the inquiry into Tara, the form consisting of consciousness (vijnanamayi) is the highest.
Sutra 25
Devanagari
इतरे विभूती उपरिष्टाद्व्याख्यास्यामः ।। 25।।
Transliteration
- Itare vibhūtī upariṣṭādvyākhyāsyāmaḥ.
Translation
We shall explain the other manifestations later.
Sutra 26
Devanagari
विज्ञानमयीं पश्यन्तीमाहुः ।। 26।।
Transliteration
- Vijñānamayīṃ paśyantīmāhuḥ.
Translation
They call the form of consciousness Pashyanti (the “visualizing” stage of speech).
Sutra 27
Devanagari
विज्ञानं सूक्ष्माच्छब्दान्नातिरिच्यते ।। 27।।
Transliteration
- Vijñānaṃ sūkṣmāc-chabdānnātiricyate.
Translation
Consciousness is not different from subtle sound.
Sutra 28
Devanagari
सूक्ष्मं शब्दायत इत्येव यद्विजानातीति ।। 28।।
Transliteration
- Sūkṣmaṃ śabdāyata ityeva yadvijānātīti.
Translation
That which knows “the subtle sound is resonating” is consciousness.
Sutra 29
Devanagari
सत्यविज्ञानसिद्धये तारामुपासीत ।। 29।।
Transliteration
- Satyavijñānasiddhaye tārāmupāsīta.
Translation
For the attainment of the knowledge of Truth, one should worship Tara.
Sutra 30
Devanagari
प्रणवमायास्त्रीकूर्चास्त्रैः ।। 30।।
Transliteration
- Praṇavamāyāstrīkūrchāstrai.
Translation
By using Pranava (Om), Maya (Hrim), Strim, Kurcha (Hüm) and Astra (PHAṬ).
Sutra 31
Devanagari
चतुर्भिरुत्तरैर्वा ।। 31।।
Transliteration
- Caturbhir-uttarair-vā.
Translation
Or with the following four.
Sutra 32
Devanagari
मध्यमैस्त्रिभिर्वा ।। 32।।
Transliteration
- Madhyamaistribhir-vā.
Translation
Or with the middle three.
Sutra 33
Devanagari
एते मन्त्रास्तान्त्रिकाः ।। 33।।
Transliteration
- Ete mantrāstāntrikāḥ.
Translation
These are Tantric mantras.
Sutra 34
Devanagari
एतेषामृषिमक्षोभ्यमाहुः ।। 34।।
Transliteration
- Eteṣāmṛṣimakṣobhyamāhuḥ.
Translation
They say the Rishi (Seer) of these is Akshobhya.
Sutra 35
Devanagari
बृहतीं छन्दः ।। 35।।
Transliteration
- Bṛhatīṃ chandaḥ.
Translation
The meter is Brihati.
Sutra 36
Devanagari
वधूर्बीजम् ।। 36।।
Transliteration
- Vadhūrbījam.
Translation
The seed (bija) is Vadhu (Striim).
Sutra 37
Devanagari
लज्जा शक्तिः ।। 37।।
Transliteration
- Lajjā śaktiḥ.
Translation
The power (shakti) is Lajja (Hrim).
Sutra 38
Devanagari
क्रोधः कीलकम् ।। 38।।
Transliteration
- Krodhaḥ kīlakam.
Translation
The pin (kilakam) is Krodha (Hum).
Sutra 39
Devanagari
षड्दीर्घयुक्तया स्त्रिया न्यासः ।। 39।।
Transliteration
- Ṣaḍdīrghayuktayā striyā nyāsaḥ.
Translation
The ritual placement (nyasa) is done with Striim combined with the six long vowels.
Sutra 40
Devanagari
नीला मुण्डमालिनी जटिलाऽष्टनागभूषणा खड्गकर्तरी मुण्डोत्पलभृच्चतुर्भुजा ध्येया ।। 40।।
Transliteration
- Nīlā muṇḍamālinī jaṭilā’ṣṭanāgabhūṣaṇā khaḍgakartarī muṇḍotpala-bhṛccaturbhujā dhyeyā.
Translation
Meditation: One should meditate on the Four-armed Goddess: Blue, wearing a garland of skulls, with matted hair, adorned with eight serpents, holding a sword and scissors, and carrying a severed head and a blue lotus.
Sutra 41
Devanagari
एकनादत्वस्य द्योतकं जटिलत्वम् ।। 41।।
Transliteration
- Ekanādatvasya dyotakaṃ jaṭilatvam.
Translation
Her matted hair indicates the state of “Single Sound” (ekanaadatva).
Sutra 42
Devanagari
अष्टसिद्धिमत्त्वस्याष्टनागभूषणत्वम् ।। 42।।
Transliteration
- Aṣṭasiddhimattvasyāṣṭanāgabhūṣaṇatvam.
Translation
The eight serpent ornaments represent the possession of the eight Siddhis (supernatural powers).
Sutra 43
Devanagari
पाशच्छित्त्वस्य कर्तरीभृत्त्वम् ।। 43।।
Transliteration
- Pāśacchittvasya kartarībhṛttvam.
Translation
Carrying the scissors represents the cutting of worldly bonds (pasha).
Sutra 44
Devanagari
विकसितहृदयवत्त्वस्योत्पलभृत्त्वम् ।। 44।।
Transliteration
- Vikasitahṛdayavattvasyotpala-bhṛttvam.
Translation
Carrying the lotus represents having an expanded (blossomed) heart.
Sutra 45
Devanagari
‘‘गौरीर्मिमाय सलिलानि तक्षत्येकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी । अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा परमे व्योमन्।।’’ इत्यौचथ्येन दीर्घतमसा दृष्ट्या वैदिक्या जगत्या विद्यया वा । ।। 45।।
Transliteration
- ‘‘Gaurīrmimāya salilāni takṣatyekapadī dvipadī sā catuṣpadī। aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī sahasrākṣarā parame vyoman।।’’ ityauca-thyena dīrghatamasā dṛṣṭyā vaidikyā jagatyā vidyayā vā.
Translation
Through the Vedic Jagati meter or knowledge, as seen by Dirghatamas, son of Uchathya: “The Cow (Gauri) lowed, fashioning the waters…”
Sutra 46
Devanagari
‘‘गौर्धयति मरुतां श्रवस्युर्माता मघोनाम् । युक्ता वज्री रथानाम् ।।’’ इत्याङ्गिरसेन बिन्दुना दृष्ट्या गायत्रया वा ।। 46।।
Transliteration
- ‘‘Gaurdhayati marutāṃ śravasyurmātā maghonām। yuktā vajrī rathānām।।’’ ityāṅgirasena bindunā dṛṣṭyā gāyatryā vā.
Translation
Through the Gayatri meter or the “Point” (Bindu), as seen by Angirasa: “The Cow (Gauri) sucks the mother of the Maruts…”
Sutra 47
Devanagari
व्यक्तशब्ददृष्ट्या तारां बार्हस्पत्यां शक्तिमाहुः ।। 47।।
Transliteration
- Vyaktaśabdadṛṣṭyā tārāṃ bārhaspatyāṃ śaktimāhuḥ.
Translation
From the perspective of manifest speech, Tara is called the power of Brihaspati.
Sutra 48
Devanagari
बृहस्पतिर्हि व्यक्तशब्देशः ।। 48।।
Transliteration
- Bṛhaspatir-hi vyaktaśabdeśaḥ.
Translation
For Brihaspati is the Lord of manifest speech.
Sutra 49
Devanagari
वागाश्रयदृष्ट्या जिह्वा तारा ।। 49।।
Transliteration
- Vāgāśrayadṛṣṭyā jihvā tārā.
Translation
From the perspective of the locus of speech, Tara is the tongue.
Sutra 50
Devanagari
रसाश्रयश्च भवति ।। 50।।
Transliteration
- Rasāśrayaśca bhavati.
Translation
She is also the locus of taste (rasa).
Sutra 51
Devanagari
रसः सोमः ।। 51।।
Transliteration
- Rasas somaḥ.
Translation
Taste is Soma.
Sutra 52
Devanagari
भक्षयन्त्यास्तद्योगेन बोधोत्पत्तिः ।। 52।।
Transliteration
- Bhakṣayantyāstadyogena bodhotpattiḥ.
Translation
By “consuming” (experiencing) Her, the birth of wisdom (bodha) occurs through that union.
Sutra 53
Devanagari
बोधो बुधः ।। 53।।
Transliteration
- Bodho budhaḥ.
Translation
Wisdom is Budha (Mercury).
Sutra 54
Devanagari
ताराशशाङ्ककथाया इदं मूलम् ।। 54।।
Transliteration
- Tārāśaśāṅkakathāyā idaṃ mūlam.
Translation
This is the root of the story of Tara and Shashanka (the Moon).
Sutra 55
Devanagari
ग्रहा ऋषयो वा नात्र कथायां बृहस्पतिसोमबुधाः ।। 55।।
Transliteration
- Grahā ṛṣayo vā nātra kathāyāṃ bṛhaspatisomabudhāḥ.
Translation
In this story, Brihaspati, Soma, and Budha are not the planets or the Rishis (but these principles of speech and consciousness).
Sutra 56
Devanagari
शुद्धमुपासनं तस्या अन्तरव्यक्ते शब्दे स्थितिः ।। 56।।
Transliteration
- Śuddhamupāsanaṃ tasyā antaravyakte śabde sthitiḥ.
Translation
Her pure worship is to remain established in the unmanifest sound within.
Sutra 57
Devanagari
मनसोङ्कारमन्त्रानुसन्धानादव्यक्तशब्दनिष्ठाऽन्ततः सिध्येत् ।। 57।।
Transliteration
- Manasoṅkāramantrānusandhānā-davyaktaśabdaniṣṭhā’ntataḥ sidhyet.
Translation
By meditating on the Omkara mantra with the mind, the state of unmanifest sound is eventually achieved.
Sutra 58
Devanagari
संकल्पमूलान्वीक्षणेन वा ।। 58।।
Transliteration
- Saṅkalpamūlānvīkṣaṇena vā.
Translation
Or by observing the source of one’s intentions (sankalpa).
Sutra 59
Devanagari
अनुज्ञामुद्रया वा ।। 59।।
Transliteration
- Anujñāmudrayā vā.
Translation
Or through the Anujna Mudra.
Sutra 60
Devanagari
इयमक्षरविद्योपनिषत्सु गीयते ।। 60।।
Transliteration
- Iyamakṣaravidyopaniṣatsu gīyate.
Translation
This is sung in the Upanishads of the Knowledge of the Imperishable (Akshara Vidya).
Sutra 61
Devanagari
कैश्चिदुद्गीथविद्या ।। 61।।
Transliteration
- Kaischidudgīthavidyā.
Translation
This is the “Knowledge of the Chant” (Udgitha Vidya) according to some.
Sutra 62
Devanagari
सर्वेषामधिकार ओङ्कारमन्त्रे ।। 62।।
Transliteration
- Sarveṣām-adhikāra oṅkāramantre.
Translation
Everyone has the right to the Omkara mantra.
Sutra 63
Devanagari
संन्यासिनामेवेति समयमात्रम् ।। 63।।
Transliteration
- Saṃnyāsināmeveti samayamātram.
Translation
The idea that it is only for Sannyasins is merely a convention (samaya).
Sutra 64
Devanagari
समयस्य समयान्तरापोद्यत्वात् न सार्वकालिकं प्रामाण्यम् ।। 64।।
Transliteration
- Samayasya samayāntarāpodyatvāt na sārvakālikaṃ prāmāṇyam.
Translation
Since one convention can be set aside by another, it does not have universal, eternal authority.
Sutra 65
Devanagari
तारोपासनाद्दिव्यविज्ञानो भवेद्दिव्यविज्ञानो भवेत् ।। 65।।
Transliteration
- Tāropāsanād-divyavijñāno bhaveddivyavijñāno bhavet.
Translation
From the worship of Tara, one becomes possessed of divine wisdom; one becomes possessed of divine wisdom.
3. Sundari
Sutra 1
Devanagari
सुन्दरीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
- Sundarīṃ vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
We shall now explain Sundari.
Sutra 2
Devanagari
तृतीया सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
- Tṛtīyā sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She is the third among the ten Mahavidyas (Great Wisdom Goddesses).
Sutra 3
Devanagari
सुन्दर्येव त्रिपुरसुन्दर्युच्यते ।। 3।।
Transliteration
- Sundaryeva tripurasundaryucyate.
Translation
Sundari alone is called Tripura Sundari.
Sutra 4
Devanagari
ललिता च ।। 4।।
Transliteration
- Lalitā ca.
Translation
And Lalita.
Sutra 5
Devanagari
राजराजेश्वरीति ।। 5।।
Transliteration
- Rājarājeśvarīti.
Translation
And Rajarajeshwari.
Sutra 6
Devanagari
चिच्छक्तिः सुन्दरी ।। 6।।
Transliteration
- Cicchaktiḥ sundarī.
Translation
Sundari is the Power of Consciousness (Chichakti).
Sutra 7
Devanagari
विश्वतीता पराऽम्बिकाऽधिदैवतम् ।। 7।।
Transliteration
- Viśvatītā parā’mbikā’dhidaivatam.
Translation
Transcending the universe, she is the Supreme Mother (Parambika), the presiding Deity.
Sutra 8
Devanagari
शब्दशक्तौ ज्ञानच्छायाश्लेषः ।। 8।।
Transliteration
- Śabdaśaktau jñānacchāyāśleṣaḥ.
Translation
In the power of the Word (Sound), there is an embrace of the shadow of Knowledge.
Sutra 9
Devanagari
अतो विज्ञानमयी च सा ।। 9।।
Transliteration
- Ato vijñānamayī ca sā.
Translation
Therefore, She is also composed of Higher Wisdom (Vijnanamayi).
Sutra 10
Devanagari
शुद्धं ज्ञानमनुभवात्मकमन्यत् ।। 10।।
Transliteration
- Śuddhaṃ jñānam-anubhavātmakam-anyat.
Translation
Pure Knowledge, consisting of direct experience, is distinct.
Sutra 11
Devanagari
तस्मान्नातिप्रसङ्गः।। 11।।
Transliteration
- Tasmānnātiprasangaḥ.
Translation
Therefore, there is no over-extension.
Sutra 12
Devanagari
धर्मिणो ज्ञानस्य धर्मो ज्ञानमियमित्येव ।। 12।।
Transliteration
- Dharmiṇo jñānasya dharmo jñānamiyamityeva.
Translation
The attribute of the “Possessor of Knowledge” is the rule that “this is knowledge.”
Sutra 13
Devanagari
दीपप्रभयोस्तेजस्त्वमिवोभयोर्ज्ञानत्वम् ।। 13।।
Transliteration
- Dīpaprabhayoste jastvam-ivobhayor-jñānatvam.
Translation
Just as the nature of light is common to both the lamp and its glow, “knowledge-ness” is common to both (the subject and the attribute).
Sutra 14
Devanagari
सुतरामभेद इत्यन्ये ।। 14।।
Transliteration
- Sutarām-abheda ityanye.
Translation
Others say there is absolute non-difference between them.
Sutra 15
Devanagari
अधिष्ठानत्वेन व्यवहारे तदेव धर्मि ।। 15।।
Transliteration
- Adhiṣṭhānatvena vyavahāre tadeva dharmi.
Translation
In worldly transaction, that which serves as the substratum is the “Possessor of Attribute” (Dharmi).
Sutra 16
Devanagari
शक्तित्वेन धर्मः ।। 16।।
Transliteration
- Śaktitvena dharmaḥ.
Translation
In its capacity as Power (Shakti), it is the “Attribute” (Dharma).
Sutra 17
Devanagari
राहोः शिर इतिवद्वा भेदव्यवहारः ।। 17।।
Transliteration
- Rāhoḥ śira itivadvā bhedavyavahāraḥ.
Translation
The distinction in usage is like saying “the head of Rahu” (where Rahu is only a head, yet we distinguish the two in speech).
Sutra 18
Devanagari
अन्तरशाखाभेदेनेति वासिष्ठः ।। 18।।
Transliteration
- Antaraśākhābhedeneti vāsiṣṭhaḥ.
Translation
Vasistha (Ganapati Muni) says the distinction is due to the different internal branches (of manifestation).
Sutra 19
Devanagari
सेयं भूतान्याविश्य व्यष्टिशक्तिर्भवति ।। 19।।
Transliteration
- Seyaṃ bhūtānyāviśya vyaṣṭiśaktir-bhavati.
Translation
This very Consciousness, entering into beings, becomes the individual power (Vyashti-shakti).
Sutra 20
Devanagari
तारतम्यमुपाधिभेदात् ।। 20।।
Transliteration
- Tāratamyam-upādhibhedāt.
Translation
The variation (in power) is due to the differences in the limiting adjuncts (Upadhis).
Sutra 21
Devanagari
अस्याः संविदोऽध्यात्मं त्रीणि पुराणि ।। 21।।
Transliteration
- Asyāḥ saṃvido’dhyātmaṃ trīṇi purāṇi.
Translation
This Consciousness has three “cities” (Puras) within the individual (spiritually).
Sutra 22
Devanagari
प्रथमं चक्षुर्जागरितस्थानम् ।। 22।।
Transliteration
- Prathamaṃ cakṣur-jāgaritasthānam.
Translation
The first is the eye, the place of the waking state.
Sutra 23
Devanagari
फालस्थेन्द्रधनुप्रभेति नामनी अत्र भवतः ।। 23।।
Transliteration
- Phālasthendradhanuprabheti nāmanī atra bhavataḥ.
Translation
Here, Her names are Phalastha (Residing in the forehead) and Indradhanu-prabha (Glowing like a rainbow).
Sutra 24
Devanagari
द्वितीयं शिरस्तैजसस्थानम् ।। 24।।
Transliteration
- Dvitiyaṃ śirastaijasasthānam.
Translation
The second is the head, the place of the dreaming state (Taijasa).
Sutra 25
Devanagari
विशुद्धचक्रमित्येव ।। 25।।
Transliteration
- Viśuddhacakramityeva.
Translation
This is indeed the Vishuddha Chakra.
Sutra 26
Devanagari
शङ्खिन्या उभयसम्बद्धत्वादेषोक्तिर्विकल्पस्य ।। 26।।
Transliteration
- Śaṅkhinyā ubhayasambaddhatvādeṣoktir-vikalpasya.
Translation
Because the Shankhini (nadi) is connected to both, this is said regarding the mental faculty (vikalpa)..
Sutra 27
Devanagari
शिरःस्थिता चन्द्रनिभेति नामनी अत्र भवतः ।। 27।।
Transliteration
- Śiraḥsthitā candranibheti nāmanī atra bhavataḥ.
Translation
Here, Her names are Shirahasthita (Abiding in the head) and Chandranibha (Moon-like).
Sutra 28
Devanagari
तृतीयं हृदयं प्राज्ञस्थानम् ।। 28।।
Transliteration
- Tṛtīyaṃ hṛdayaṃ prājñasthānam.
Translation
The third is the heart, the place of deep sleep (Prajna).
Sutra 29
Devanagari
हृदयस्था रविप्रख्येति नामनी अत्र भवतः ।। 29।।
Transliteration
- Hṛdayasthā raviprakhyeti nāmanī atra bhavataḥ.
Translation
Here, Her names are Hridayastha (Abiding in the heart) and Raviprakhya (Sun-like).
Sutra 30
Devanagari
उपनिषदि चायमावसथ इति त्रिरभ्यस्तं स्थानत्रयप्रदर्शनाय ।। 30।।
Transliteration
- Upaniṣadi cāyamāvasatha iti trir-abhyastaṃ sthānatrayapradarśanāya.
Translation
In the Upanishad, the word “Abode” (Avasatha) is repeated thrice to indicate these three states.
Sutra 31
Devanagari
एवं संविदुस्त्रिपुरात्वं व्याख्यातम् ।। 31।।
Transliteration
- Evaṃ saṃvidustripurātvaṃ vyākhyātam.
Translation
Thus, the “Tripura-ness” (triple-city nature) of Consciousness is explained.
Sutra 32
Devanagari
इदं त्रिपुरमेव त्रिकोणमाहुः ।। 32।।
Transliteration
- Idaṃ tripurameva trikoṇamāhuḥ.
Translation
This “Tripura” (triple) is what they call the Triangle (Trikona).
Sutra 33
Devanagari
त्रिकोणान्तरदीपिकेति नामात्रा भवति ।। 33।।
Transliteration
- Trikoṇāntaradīpiketi nāmātra bhavati.
Translation
Here, Her name is Trikonantara-dipika (The Light within the Triangle).
Sutra 34
Devanagari
अथाधिलोकम् ।। 34।।
Transliteration
- Athādhilokam.
Translation
Now, regarding the macrocosm (Adhilokam).
Sutra 35
Devanagari
सूर्यस्य मण्डलं प्रथमं पुरम् ।। 35।।
Transliteration
- Sūryasya maṇḍalaṃ prathamaṃ puram.
Translation
The solar orb is the first city.
Sutra 36
Devanagari
चन्द्रस्य द्वितीयम् ।। 36।।
Transliteration
- Candrasya dvitiyam.
Translation
The lunar orb is the second.
Sutra 37
Devanagari
प्रुथिव्यास्त्रुतीयं ।। 37।।
Transliteration
- Pṛthivyāstrutīyam.
Translation
The earth is the third.
Sutra 38
Devanagari
द्वितीयमन्तरिक्षमित्येव ।। 38।।
Transliteration
- Dvitiyam-antarikṣamityeva.
Translation
Or, the second is the atmosphere (Antariksha).
Sutra 39
Devanagari
अथ साधारण्येन ।। 39।।
Transliteration
- Atha sādhāraṇyena.
Translation
Now, in a general sense:
Sutra 40
Devanagari
परमण्डलं प्रथमं पुरम् ।। 40।।
Transliteration
- Paramaṇḍalaṃ prathamaṃ puram.
Translation
The Supreme Realm is the first city.
Sutra 41
Devanagari
सूर्यमण्डलं द्वितीयम् ।। 41।।
Transliteration
- Sūryamaṇḍalaṃ dvitiyam.
Translation
The Solar Realm is the second.
Sutra 42
Devanagari
सर्वोत्कृष्टप्रकाशत्वात् सुन्दर्येषा ।। 42।।
Transliteration
- Sarvotkṛṣṭaprakāśatvāt sundaryeṣā.
Translation
Because she is the most excellent Light, she is Sundari (The Beautiful).
Sutra 43
Devanagari
सुन्दरीललितेत्यनर्थान्तरम् ।। 43।।
Transliteration
- Sundarī-lalitetyanarthāntaram.
Translation
Sundari and Lalita are not different in meaning.
Sutra 44
Devanagari
तस्य भासा सर्वमिदं विभातीति श्रुतिरत्र भवति ।। 44।।
Transliteration
- Tasya bhāsā sarvam-idaṃ vibhātīti śrutir-atra bhavati.
Translation
Here the Vedic scripture applies: “By Her light, all this shines.”
Sutra 45
Devanagari
विश्वसाम्राज्यभृत्वाद्राजराजराजेश्वरी ।। 45।।
Transliteration
- Viśvasāmrājyabhrttvād-rājarājeśvarī.
Translation
Because she holds sovereignty over the entire universe, she is Rajarajeshwari.
Sutra 46
Devanagari
ज्ञानप्रदर्शनाय विषयज्ञाननिरूपणम् ।। 46।।
Transliteration
- Jñānapradarśanāya viṣayajñānanirūpaṇam.
Translation
To demonstrate Knowledge, the description of “object-knowledge” (secular/specific knowledge) is given.
Sutra 47
Devanagari
यथाऽग्निप्रदर्शनायाङ्गारनिरूपणम् ।। 47।।
Transliteration
- Yathā’gnipradarśanāyāṅgāranirūpaṇam.
Translation
Just as to demonstrate fire, one describes glowing embers.
Sutra 48
Devanagari
महावाक्ये प्रज्ञानशब्दस्य विषयज्ञानं वाच्योऽर्थः ।। 48।।
Transliteration
- Mahāvākye prajñānaśabdasya viṣayajñānaṃ vācyo’rthaḥ.
Translation
In the Great Sayings (Mahavakyas), the literal meaning of the word Prajnanam is knowledge of objects.
Sutra 49
Devanagari
शुद्धज्ञानं लक्ष्यः ।। 49।।
Transliteration
- Śuddhajñānaṃ lakṣyaḥ.
Translation
Pure Knowledge is the indicated/implied meaning (Lakshya).
Sutra 50
Devanagari
विषयोपरक्तं ज्ञानं विज्ञानं यत्सूक्ष्मशब्दात्मकम् ।। 50।।
Transliteration
- Viṣayoparaktaṃ jñānaṃ vijñānaṃ yatsūkṣmaśabdātmakam.
Translation
Knowledge colored by objects is Vijnana, which is of the nature of subtle sound.
Sutra 51
Devanagari
शुद्धं तु निर्विषयम् ।। 51।।
Transliteration
- Śuddhaṃ tu nirviṣayam.
Translation
But Pure Knowledge is without objects.
Sutra 52
Devanagari
क्रिया तटस्थं लक्षणं ब्रह्मणः ।। 52।।
Transliteration
- Kriyā taṭasthaṃ lakṣaṇaṃ brahmaṇaḥ.
Translation
Action is the accidental/marginal characteristic (Tatastha Lakshana) of Brahman.
Sutra 53
Devanagari
ज्ञानं स्वरूपलक्षणम् ।। 53।।
Transliteration
- Jñānaṃ svarūpalakṣaṇam.
Translation
Knowledge is the essential characteristic (Swarupa Lakshana).
Sutra 54
Devanagari
मुमुक्षुः सुन्दरीमुपासीत ।। 54।।
Transliteration
- Mumukṣuḥ sundarīmupāsīta.
Translation
A seeker of liberation should worship Sundari.
Sutra 55
Devanagari
सर्वज्ञत्वकामो वा ।। 55।।
Transliteration
- Sarvajñatvakāmo vā.
Translation
Or one who desires omniscience.
Sutra 56
Devanagari
श्रीविद्यया ।। 56।।
Transliteration
- Śrīvidyayā.
Translation
Through the Shri Vidya (mantra).
Sutra 57
Devanagari
सा उभयथा पञ्चदशी षोडशी चेति ।। 57।।
Transliteration
- Sā ubhayathā pañcadaśī ṣoḍaśī ceti.
Translation
That is of two types: the fifteen-lettered (Panchadashi) and the sixteen-lettered (Shodashi).
Sutra 58
Devanagari
ब्रह्मयोनिशान्तीन्द्रमायाभिः खभृगुब्रह्मखेन्द्रमायाभिः भृगुब्रह्मेन्द्रमायाभिश्च पञ्चदशी ।। 58।।
Transliteration
brahmayoniśāntīndramāyābhiḥ | khabhṛgubrahmakhendramāyābhiḥ | bhṛgubrahmendramāyābhiśca pañcadaśī
Translation
With (the groups of) Brahma-Yoni-Shanti-Indra-Maya; Kha-Bhrigu-Brahma-Kha-Indra-Maya; and Bhrigu-Brahma-Indra-Maya, the fifteen-lettered (Panchadashi) is formed.
Sutra 59
Devanagari
आसुरी गायत्र्येषा ।। 59।।
Transliteration
- Āsurī gāyatryeṣā.
Translation
This is the Asuri Gayatri.
Sutra 60
Devanagari
तन्त्राणां सारः ।। 60।।
Transliteration
- Tantrāṇāṃ sāraḥ.
Translation
It is the essence of the Tantras.
Sutra 61
Devanagari
रमोत्तरेयं षोडशी ।। 61।।
Transliteration
- Ramottareyaṃ ṣoḍaśī.
Translation
The Shodashi is that which ends with Rama (the seed Shrim).
Sutra 62
Devanagari
प्रणवमायारमापूर्वा रमामायाकामवाणी शक्तिसम्पुटिता वा ।। 62।।
Transliteration
- Praṇavamāyāramāpūrvā ramamāyākāmavāṇī śaktisampuṭitā vā.
Translation
It starts with Om (Pranava), Hrim (Maya), and Shrim (Rama); or it is enveloped by Shrim-Hrim-Klim-Aim (Rama-Maya-Kama-Vani).
Sutra 63
Devanagari
अक्षरसंख्यया पूर्वा ।। 63।।
Transliteration
- Akṣarasaṅkhyayā pūrvā.
Translation
The former is by the count of letters.
Sutra 64
Devanagari
बीजसंख्ययोत्तरा ।। 64।।
Transliteration
- Bījasaṅkhyayottarā.
Translation
The latter is by the count of seed-syllables (Beejas).
Sutra 65
Devanagari
एते मन्त्रास्तान्त्रिकाः ।। 65।।
Transliteration
- Ete mantrāstāntrikāḥ.
Translation
These mantras are of the Tantric tradition.
Sutra 66
Devanagari
एतेषां दक्षिणामूर्तिमृषिमाहुः ।। 66।।
Transliteration
- Eteṣāṃ dakṣiṇāmūrtimṛṣimāhuḥ.
Translation
They say Dakshinamurti is the Seer (Rishi) of these.
Sutra 67
Devanagari
पञ्चाक्षरं खण्डं बीजम् ।। 67।।
Transliteration
- Pañcākṣaraṃ khaṇḍaṃ bījam.
Translation
The five-lettered section is the Seed (Beeja).
Sutra 68
Devanagari
षडक्षरं शक्तिम् ।। 68।।
Transliteration
- Ṣaḍakṣaraṃ śaktim.
Translation
The six-lettered section is the Power (Shakti).
Sutra 69
Devanagari
चतुरक्षरं कीलकम् ।। 69।।
Transliteration
- Caturakṣaraṃ kīlakam.
Translation
The four-lettered section is the Pin (Kilakam).
Sutra 70
Devanagari
वाग्भवकामराजशक्त्यभिधानानि तानि खण्डानि ।। 70।।
Transliteration
- Vāgbhavakāmarājaśaktyabhidhānāni tāni khaṇḍāni.
Translation
These sections are named Vagbhava, Kamaraja, and Shakti.
Sutra 71
Devanagari
तैरेव द्विरावृत्तैर्न्यासः ।। 71।।
Transliteration
- Taireva dvirāvṛttair-nyāsaḥ.
Translation
The “Placement” (Nyasa) is done by repeating them twice.
Sutra 72
Devanagari
रक्ता चन्द्रचूडा पुण्ड्रेक्षुपाशाङ्कुशपुष्पबाणभृच्चतुर्भुजा पञ्चप्रेतासना ध्येया ।। 72।।
Transliteration
- Raktā candracūḍā puṇḍrekṣupāśāṅkuśapuṣpabāṇabhṛccaturbhujā pañcapretāsanā dhyeyā.
Translation
One should meditate on Her as Red, adorned with the crescent moon, four-armed, holding the sugarcane bow, the noose, the goad, and flower-arrows, seated upon the seat of five corpses (the five deities).
Sutra 73
Devanagari
करुणाद्योतकं रक्तत्वम् ।। 73।।
Transliteration
- Karuṇādyotakaṃ raktatvam.
Translation
Her redness symbolizes Her compassion.
Sutra 74
Devanagari
नित्यानन्दान्तःकरणद्योतकं चन्द्रभूषणम् ।। 74।।
Transliteration
- Nityānandāntaḥkaraṇadyotakaṃ candrabhūṣaṇam.
Translation
The moon-ornament symbolizes the internal faculty of eternal bliss.
Sutra 75
Devanagari
आयुधतत्त्वानि सहस्रनामस्तोत्रे व्याख्यातानि ।। 75।।
Transliteration
- Āyudhatattvāni sahasranāmastotre vyākhyātāni.
Translation
The meanings of the weapons are explained in the Lalita Sahasranama Stotram.
Sutra 76
Devanagari
‘‘अयं स शिङ्क्ते येन गौरभीवृता मिमाति मायुं ध्वसनावधिश्रिता । सा चित्तिभिर्नि हि चकार मर्त्यं विद्युद्भवन्ती प्रति वव्रिमौहत’’।। इति दीर्घतमसा दृष्ट्या वैदिक्या जगत्या विद्यया वा ।। 76।।
Transliteration
- ‘‘Ayaṃ sa sīṅkte yena gaurabhīvṛtā mimāti māyuṃ dhvasanāvādhiśritā। sā cittibhir-ni hi cakāra martyaṃ vidyudbhavantī prati vavrimauhat’’।। iti dīrghatamasā dṛṣṭyā vaidikyā jagatyā vidyayā vā.
Translation
(Vedic Verse): “This is that which sounds… the lightning becoming…” This is seen through the vision of the sage Dirghatamas, in the Jagati meter, or through the Vedic Vidya.
Sutra 77
Devanagari
अस्याः शुद्धमुपासनमात्मनिष्ठा ।। 77।।
Transliteration
- Asyāḥ śuddhamupāsanam-ātmaniṣṭhā.
Translation
The pure worship of Her is “Abidance in the Self” (Atma-nishtha).
Sutra 78
Devanagari
अहंवृत्तिमूलगवेषणात् सा सिध्येदिति भगवान् रमणः ।। 78।।
Transliteration
- Ahaṃvṛttimūlagaveṣaṇāt sā sidhyediti bhagavān ramaṇaḥ.
Translation
The Lord Ramana (Maharshi) says: “That is accomplished by seeking the source of the ‘I-thought’.”
Sutra 79
Devanagari
नित्यमात्मज्ञप्त्या वेति वासिष्ठः ।। 79।।
Transliteration
- Nityamātmājñaptyā veti vāsiṣṭhaḥ.
Translation
Vasistha says: “Or by constant Self-awareness.”
Sutra 80
Devanagari
आत्मानं जानता गृह्यमाणा अपि विषयाः स्वतो भेदेन नानुभूयन्ते।। 80।।
Transliteration
- Ātmānaṃ jānatā gṛhyamāṇā api viṣayāḥ svato bhedena nānubhūyante.
Translation
For one who knows the Self, even the objects being perceived are not experienced as separate from oneself.
Sutra 81
Devanagari
इयमुपनिशत्सु सद्विद्योच्यते ।। 81।।
Transliteration
- Iyamupaniṣatsu sadvidyocyate.
Translation
In the Upanishads, this is called Sad-Vidya (The Science of Reality).
Sutra 82
Devanagari
आत्मविद्या ब्रह्मविद्या सद्विद्येति चैकार्थाः ।। 82।।
Transliteration
- Ātmavidyā brahmavidyā sadvidyeti caikārthā.
Translation
Atma-Vidya (Self-knowledge), Brahma-Vidya (God-knowledge), and Sad-Vidya are one and the same.
Sutra 83
Devanagari
सुन्दर्युपासनादात्मानुभवसिद्धिरात्मानुभवसिद्धिः ।। 83।।
Transliteration
- Sundaryupāsanād-ātmānubhavasiddhirātmānubhavasiddhiḥ.
Translation
From the worship of Sundari comes the attainment of Self-realization; the attainment of Self-realization.
4. Bhuvaneshwari
The Philosophy of Bhuvaneshvari
Sutra 1
Devanagari
भुवनेश्वरीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
- Bhuvaneśvarīṃ vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
We shall now explain Bhuvaneshvari.
Sutra 2
Devanagari
चतुर्थी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
- Caturthī sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She is the fourth among the ten Mahavidyas.
Sutra 3
Devanagari
भुवनेश्वर्येव नामान्तरेण माया ।। 3।।
Transliteration
- Bhuvaneśvaryeva nāmantareṇa māyā.
Translation
Bhuvaneshvari is simply another name for Maya.
Sutra 4
Devanagari
परमस्येक्षाशक्तिर्भुवनेश्वरी ।। 4।।
Transliteration
- Paramasyekṣāśaktir-bhuvaneśvarī.
Translation
Bhuvaneshvari is the power of “beholding” (Iksha-shakti) of the Supreme.
Sutra 5
Devanagari
अदितिरधिदैवतम् ।। 5।।
Transliteration
- Aditir-adhidaivatam.
Translation
Her presiding deity (Adhidaivata) is Aditi.
Sutra 6
Devanagari
ज्ञानस्य निमित्तभूतः पूर्वो व्यापार ईक्षा ।। 6।।
Transliteration
- Jñānasya nimittabhūtaḥ pūrvo vyāpāra īkṣā.
Translation
“Beholding” (Iksha) is the initial movement of consciousness that serves as the cause of knowledge.
Sutra 7
Devanagari
ईक्षाशक्तिरिच्छाशक्तिरित्यनर्थान्तरम् ।। 7।।
Transliteration
- Īkṣāśaktir-icchāśaktir-ityanarthāntaram.
Translation
There is no difference between the power of beholding (Iksha-shakti) and the power of will (Iccha-shakti).
Sutra 8
Devanagari
क्वचिदीक्षापूर्विका सृष्टिः प्रदर्श्यते ।। 8।।
Transliteration
- Kvacidīkṣāpūrvikā sṛṣṭiḥ pradarśyate.
Translation
In some places, creation is shown to be preceded by beholding.
Sutra 9
Devanagari
क्वचिदिच्छापूर्विका ।। 9।।
Transliteration
- Kvacidicchāpūrvikā.
Translation
In others, it is shown to be preceded by will.
Sutra 10
Devanagari
अविशेषादेव द्वयोः ।। 10।।
Transliteration
- Aviśeṣādeva dvayoḥ.
Translation
Because there is no essential difference between the two.
On Space and Perception
Sutra 11
Devanagari
ईशस्येक्षैव विशालो देशः ।। 11।।
Transliteration
- Īśasyekṣaiva viśālo deśaḥ.
Translation
The very “beholding” of the Lord is vast space.
Sutra 12
Devanagari
प्रतिदर्शकयन्त्रे यावद्दृष्टिगतिविशालं पश्यामः देशम् ।। 12।।
Transliteration
- Pratidarśakayantre yāvaddṛṣṭigativisālaṃ paśyāmaḥ deśam.
Translation
Just as through a viewing instrument (lens), we see a space as vast as the range of our vision.
Sutra 13
Devanagari
स च देशो न यथार्थः ।। 13।।
Transliteration
- Sa ca deśo na yathārthaḥ.
Translation
And that space is not “real” (in an absolute sense).
Sutra 14
Devanagari
अस्मद्दृष्टेर्नातिरिच्यते ।। 14।।
Transliteration
- Asmaddṛṣṭernātiricyate.
Translation
It does not exist apart from our vision.
Sutra 15
Devanagari
विमले जले पश्यामः महान्तमाकाशम् ।। 15।।
Transliteration
- Vimale jale paśyāmaḥ mahāntamākāśam.
Translation
In clear water, we see the vast sky.
Sutra 16
Devanagari
सह सूर्येण दिवा ।। 16।।
Transliteration
- Saha sūryeṇa divā.
Translation
With the sun during the day.
Sutra 17
Devanagari
सह नक्षत्रैः सहचन्द्रमसा च निशि ।। 17।।
Transliteration
- Saha nakṣatraiḥ sahacandramasā ca niśi.
Translation
With the stars and the moon at night.
Sutra 18
Devanagari
स च देशो न यथार्थः ।। 18।।
Transliteration
- Sa ca deśo na yathārthaḥ.
Translation
And that space is not real.
Sutra 19
Devanagari
अस्मद्दृष्टेर्नातिरिच्यते ।। 19।।
Transliteration
- Asmaddṛṣṭernātiricyate.
Translation
It does not exist apart from our vision.
Sutra 20
Devanagari
स्वप्नदेशश्चैवम् ।। 20।।
Transliteration
- Svapnadeśaś-caivam.
Translation
The space in a dream is the same.
Sutra 21
Devanagari
यावती दृष्टिस्तावन् देशो भवति ।। 21।।
Transliteration
- Yāvatī dṛṣṭistāvanddeśo bhavati.
Translation
As far as the vision extends, so does the space exist.
Sutra 22
Devanagari
ईशस्य दृष्टिरपारा ।। 22।।
Transliteration
- Īśasya dṛṣṭir-apārā.
Translation
The vision of the Lord is boundless.
Sutra 23
Devanagari
तस्माद्विश्वस्य देशश्चापारः ।। 23।।
Transliteration
- Tasmādviśvasya deśaś-cāpāraḥ.
Translation
Therefore, the space of the universe is also boundless.
Sutra 24
Devanagari
अपारश्च देश आकाशान्नातिरिच्यते ।। 24।।
Transliteration
- Apāraś-ca deśa ākāśānnātiricyate.
Translation
And this boundless space is nothing other than Akasha (the Ether/Firmament).
Sutra 25
Devanagari
तस्माद्भुवनेश्वर्याकाशः ।। 25।।
Transliteration
- Tasmād-bhuvaneśvaryākāśaḥ.
Translation
Therefore, Bhuvaneshvari is Akasha.
The Canvas of the Universe
Sutra 26
Devanagari
विश्वस्मिन्नाकाशो भित्तिस्थानीयः ।। 26।।
Transliteration
- Viśvasminnākāșo bhittisthānīyaḥ.
Translation
The Akasha is like the wall (the canvas) of the universe.
Sutra 27
Devanagari
क्रियाशब्दज्ञानानि चित्रस्थानीयानि ।। 27।।
Transliteration
- Kriyāśabdajñānāni citrasthānīyāni.
Translation
Action, sound, and knowledge are like the paintings upon it.
Sutra 28
Devanagari
तस्मादिह भुवनेश्वर्यां पूर्वाः प्रतितिष्ठन्ति ।। 28।।
Transliteration
- Tasmād-iha bhuvaneśvaryāṃ pūrvāḥ pratitiṣṭhanti.
Translation
Therefore, the preceding powers (Kali, Tara, Sundari) established themselves here in Bhuvaneshvari.
Sutra 29
Devanagari
विश्वं प्रतितिष्ठतीत्युक्तं भवति ।। 29।।
Transliteration
- Viśvaṃ pratitiṣṭhatītyuktaṃ bhavati.
Translation
It is said, therefore, that the universe is established in Her.
Sutra 30
Devanagari
ईक्षावल्ल्ल्यां मूलमिच्छा ।। 30।।
Transliteration
- Īkṣāvalyām mūlam-icchā.
Translation
The root of the creeper of beholding is Desire/Will (Iccha).
Sutra 31
Devanagari
आद्यादृष्टिरिच्छेत्युक्तं भवति ।। 31।।
Transliteration
- Ādyādṛṣṭir-icchetyuktaṃ bhavati.
Translation
It is said that the primary vision is Will.
Sutra 32
Devanagari
प्रतिदृष्टीच्छात्वमित्येके ।। 32।।
Transliteration
- Pratidṛṣṭīcchātvam-ityeke.
Translation
Every act of vision is indeed an act of will.
On Attachment and Experience
Sutra 33
Devanagari
रसानुभूत्यौदासीन्याभ्यां तद्भावाभावनिर्णयो लोके ।। 33।।
Transliteration
- Rasānubhūtyaudāsīnyābhyāṃ tadbhāvābhāvanirṇayo loke.
Translation
In the world, the presence or absence of “state” is decided by the enjoyment of flavor (rasa) or by indifference.
Sutra 34
Devanagari
ईशे च तथा स्यात् ।। 34।।
Transliteration
- Īśe ca tathā syāt.
Translation
The same applies to the Lord.
Sutra 35
Devanagari
सर्वरसानुभूतिमानीष इत्येकः पक्षः ।। 35।।
Transliteration
- Sarvarasānubhūtimānīṣa ityekaḥ pakṣaḥ.
Translation
One view is that the Lord possesses the enjoyment of all flavors.
Sutra 36
Devanagari
असङ्गं इत्यन्यः ।। 36।।
Transliteration
- Asangam ityanyaḥ.
Translation
The other view is that He is unattached.
Sutra 37
Devanagari
असङ्गं एवानुभवतीत्युत्तरः ।। 37।।
Transliteration
- Asangam evānubhavatītyuttaraḥ.
Translation
The final answer is that only the unattached one truly experiences.
Sutra 38
Devanagari
इच्छातः सङ्गो नातिरिच्यत इति चेत् ।। 38।।
Transliteration
- Icchātaḥ sango nātiricyata iti cet.
Translation
If it is argued that Will is no different from attachment;
Sutra 39
Devanagari
वैराग्याय स उपदेशः ।। 39।।
Transliteration
- Vairāgyāya sa upadeśaḥ.
Translation
That teaching (of their identity) is meant for the purpose of dispassion (Vairagya).
Sutra 40
Devanagari
वस्तुतो ज्ञानस्य विषयात्मना परिणतस्य स्वानुभूतिच्युतिः सङ्गः ।। 40 ।।
Transliteration
- Vastuto jñānasya viṣayātmanā pariṇatasya svānubhūticyutiḥ sangaḥ.
Translation
In reality, attachment is the loss of one’s own experience when knowledge transforms into the form of an object.
Sutra 41
Devanagari
अनुभवितुं व्यापार इच्छा ।। 41।।
Transliteration
- Anubhavituṃ vyāpāra icchā.
Translation
Will is the movement of consciousness toward experiencing.
Aditi and Creation
Sutra 42
Devanagari
आकाशोऽधिभूतमप्यदितिः ।। 42।।
Transliteration
- Ākāśo’dhibhūtam-apyaditiḥ.
Translation
Akasha, as the elemental foundation (Adhibhuta), is also Aditi.
Sutra 43
Devanagari
अखण्ड्यत्वात् ।। 43।।
Transliteration
- Akhaṇḍyatvāt.
Translation
Because she is “indivisible” (Akhandyatvat—from the root diti, meaning division).
Sutra 44
Devanagari
ईशः कश्यप उच्यते ।। 44।।
Transliteration
- Īśaḥ kaśyapa ucyate.
Translation
The Lord is called Kashyapa.
Sutra 45
Devanagari
पश्यतीति ।। 45।।
Transliteration
- Paśyatīti.
Translation
Meaning: “He who sees” (Pashyati).
Sutra 46
Devanagari
अदितिः सर्वेषां देवानाम माता ।। 46।।
Transliteration
- Aditiḥ sarveṣāṃ devānāṃ mātā.
Translation
Aditi is the mother of all the Gods.
Sutra 47
Devanagari
कश्यपः पिता ।। 47।।
Transliteration
- Kaśyapaḥ pitā.
Translation
Kashyapa is the father.
Sutra 48
Devanagari
तन्नामकौ मुनिदम्पती अन्यौ ।। 48।।
Transliteration
- Tannāmakau munidampatī anyau.
Translation
The sage-couple by those names (Kashyapa and Aditi) are different.
Sutra 49
Devanagari
अधिदैवतमदितिश्च मुनिपत्न्या अन्या ।। 49।।
Transliteration
- Adhidaivatam-aditiś-ca munipatnyā anyā.
Translation
The deity Aditi is different from the wife of the sage.
Sutra 50
Devanagari
सा न देवानां माता मुनिपत्नी ।। 50।।
Transliteration
- Sā na devānāṃ mātā munipatnī.
Translation
She (the sage’s wife) is not the mother of the (primordial) Gods.
Sutra 51
Devanagari
स न देवानां पिता मुनिः ।। 51।।
Transliteration
- Sa na devānāṃ pitā muniḥ.
Translation
He (the sage) is not the father of the Gods.
Sutra 52
Devanagari
नामसादृश्यात्तयोर्देवपितृत्वारोपः प्रामादिकः ।। 52।।
Transliteration
- Nāmasādṛśyāttayor-devapitṛtvaropaḥ prāmādikaḥ.
Translation
Imposing the “fatherhood of gods” on those two due to the similarity of names is an error.
The Foundation of the Worlds
Sutra 53
Devanagari
अस्यामेव शक्त्यां सर्वं भुवनमोतं प्रोतं च ।। 53।।
Transliteration
- Asyāmeva śaktyāṃ sarvaṃ bhuvanamotaṃ protaṃ ca.
Translation
In this very power, the entire universe is woven like warp and weft.
Sutra 54
Devanagari
आकाशे खलु गार्गीति श्रुतेः ।। 54।।
Transliteration
- Ākāśe khalu gārgīti śruteḥ.
Translation
As stated in the Shruti (Upanishad): “In Akasha, O Gargi…”
Sutra 55
Devanagari
तथोपलब्धेश्च ।। 55।।
Transliteration
- Tathopalabdheśca.
Translation
And also because it is so perceived.
Sutra 56
Devanagari
तस्माद्भुनेश्वरीयमुच्यते ।। 56।।
Transliteration
- Tasmād-bhuvaneśvary-iyamucyate.
Translation
Therefore, She is called Bhuvaneshvari (The Sovereign of the Worlds).
Sutra 57
Devanagari
भुवनमप्येषैव भवति ।। 57।।
Transliteration
- Bhuvanam-apyeṣaiva bhavati.
Translation
She herself becomes the world.
Sutra 58
Devanagari
प्रकृतित्वात् ।। 58।।
Transliteration
- Prakṛtitvāt.
Translation
Because She is the Material Cause (Prakriti).
Sutra 59
Devanagari
प्रकृतित्वं च मूलदृष्टित्वात् ।। 59।।
Transliteration
- Prakrutitvaṃ ca mūladṛṣṭitvāt.
Translation
And She is the initiator because She is the Root Vision.
Sutra 60
Devanagari
एवं जगतो दृष्टिमूलकत्वं व्याख्यातम् ।। 60।।
Transliteration
- Evaṃ jagato dṛṣṭimūlakatvaṃ vyākhyātam.
Translation
Thus, the world’s origin in “Vision” has been explained.
Sutra 61
Devanagari
अस्मद्दृष्टिरेव सृष्टिरिति परे ।। 61।।
Transliteration
- Asmaddṛṣṭireva sṛṣṭiriti pare.
Translation
Others say: “Our vision itself is creation” (Drishti-Srishti-Vada).
Sutra 62
Devanagari
स्वप्नसृष्टिरेव सा ।। 62।।
Transliteration
- Svapnasṛṣṭireva sā.
Translation
That would make it like a dream-creation.
Sutra 63
Devanagari
अस्मच्छब्दस्य ब्रह्मपरत्वे तु न विप्रतिपत्तिः ।। 63।।
Transliteration
- Asmacchabdasya brahmaparatve tu na vipratipattiḥ.
Translation
If the word “Our” (in “Our vision”) refers to Brahman, there is no contradiction.
The Three Powers
Sutra 64
Devanagari
त्रयाणां शक्तिविशेषाणां सर्वात्मकत्वे प्रमाणानि दृश्यन्ते ।। 64।।
Transliteration
- Trayāṇāṃ śaktiviśeṣāṇāṃ sarvātmakatve pramāṇāni dṛśyante.
Translation
Proofs are seen for the all-pervasive nature of the three specific powers.
Sutra 65
Devanagari
अदितिर्जातमदितिर्जनित्वमितीच्छाशक्तेः ।। 65।।
Transliteration
- Aditir-jātam-aditir-janitvam-itīcchāśakteḥ.
Translation
“Aditi is what is born, Aditi is what is to be born”—this refers to the Power of Will (Iccha-shakti).
Sutra 66
Devanagari
यमो ह जातो यमो जनित्वमिति कालात्मिकायाः क्रियाशक्तेः ।। 66।।
Transliteration
- Yamo ha jāto yamo janitvam-iti kālātmikāyāḥ kriyāśakteḥ.
Translation
“Yama is what is born, Yama is what is to be born”—this refers to the Power of Action (Kriya-shakti) in the form of Time.
Sutra 67
Devanagari
पुरुष एवेदं सर्वमिति ज्ञानशक्तेः ।। 67।।
Transliteration
- Puruṣa evedaṃ sarvam-iti jñānaśakteḥ.
Translation
“Purusha is all this”—this refers to the Power of Knowledge (Jnana-shakti).
Sutra 68
Devanagari
अत एव व्यापकत्वमासाम् ।। 68।।
Transliteration
- Ata eva vyāpakatvam-āsām.
Translation
Therefore, these powers are all-pervasive.
Sutra 69
Devanagari
एवमिच्छाशक्तिज्ञानशक्तिक्रियाशक्तीनां भुवनेश्वरी सुन्दरी कालीनां माहाभाग्यं व्याख्यातम् ।। 69।।
Transliteration
- Evam-icchāśaktijñānaśaktikriyāśaktīnāṃ bhuvaneśvarī sundarī kālīnāṃ māhābhāgyaṃ vyākhyātam.
Translation
Thus, the great glory of the powers of Will, Knowledge, and Action—Bhuvaneshvari, Sundari, and Kali—is explained.
Sutra 70
Devanagari
देशस्य व्यापकत्वं वैशाल्यमिव विश्वस्य ।। 70।।
Transliteration
- Deśasya vyāpakatvaṃ vaiśālyam-iva viśvasya.
Translation
The pervasiveness of space is like the vastness of the universe.
Sutra 71
Devanagari
कालस्य दैर्घ्यमिव ।। 71।।
Transliteration
- Kālasya dairghyam-iva.
Translation
Like the length of time.
Sutra 72
Devanagari
आत्मनः स्वरूपमिव ।। 72।।
Transliteration
- Ātmanaḥ svarūpam-iva.
Translation
Like the nature of the Self.
Sutra 73
Devanagari
तस्मात् न विप्रतिषेधः ।। 73।।
Transliteration
- Tasmāt na vipratiṣedhaḥ.
Translation
Therefore, there is no contradiction.
Practice and Worship
Sutra 74
Devanagari
भुवनेश्वरी परमा शान्ता ।। 74।।
Transliteration
- Bhuvaneśvarī paramā śāntā.
Translation
Bhuvaneshvari is supremely peaceful.
Sutra 75
Devanagari
सर्वाभ्यः क्रियाभ्य आत्मानं समर्प्य निश्चला तिष्ठति ।। 75।।
Transliteration
- Sarvābhyaḥ kriyābhya ātmānaṃ samarpya niścalā tiṣṭhati.
Translation
Having surrendered Herself to all actions, She remains motionless.
Sutra 76
Devanagari
परमां शान्तिं कामयमानो भुवनेश्वरीमुपासीत ।। 76।।
Transliteration
- Paramāṃ śāntiṃ kāmayamāno bhuvaneśvarīmupāsīta.
Translation
One desiring supreme peace should worship Bhuvaneshvari.
Sutra 77
Devanagari
मायया ।। 77।।
Transliteration
- Māyayā.
Translation
Through the Maya (the seed syllable Hrim).
Sutra 78
Devanagari
तान्त्रिको मन्त्रोऽयम् ।। 78।।
Transliteration
- Tāntriko mantro’yam.
Translation
This is a Tantric Mantra.
Sutra 79
Devanagari
अस्य ब्रह्मणमृषिमाहुः ।। 79।।
Transliteration
- Asya brahmaṇam-ṛṣimāhuḥ.
Translation
Its Rishi is said to be Brahman.
Sutra 80
Devanagari
गायत्रीं छन्दः ।। 80।।
Transliteration
- Gāyatrīṃ chandaḥ.
Translation
The Meter is Gayatri.
Sutra 81
Devanagari
अत्रार्चिकप्रणवो बीजम् ।। 81।।
Transliteration
- Atrārchikapraṇavo bījam.
Translation
The Archika-Pranava is the Seed (Bija).
Sutra 82
Devanagari
अग्निः शक्तिः ।। 82।।
Transliteration
- Agniḥ śaktiḥ.
Translation
Agni is the Power (Shakti).
Sutra 83
Devanagari
आकाशः कीलकम् ।। 83।।
Transliteration
- Ākāśaḥ kīlakam.
Translation
Akasha is the Kilaka (the Pin).
Sutra 84
Devanagari
षड्दीर्घयुक्तमायया न्यासः ।। 84।।
Transliteration
- Ṣaḍdīrghayuktamāyayā nyāsaḥ.
Translation
The ritual placement (Nyasa) is done with the Maya-mantra joined with the six long vowels.
Sutra 85
Devanagari
ध्यानं सुन्दरीवत् ।। 85।।
Transliteration
- Dhyānaṃ sundarīvat.
Translation
The meditation (Dhyana) is like that of Sundari.
Sutra 86
Devanagari
‘‘अदितिर्द्यौरदितिरन्तरिक्षमदितिर्माता स पिता स पुत्रः। विश्वे देवा अदितिः पञ्च जना अदितिनिर्जातमदितिर्जनित्वम् ।।’’ इति राहूगणेन गोतमेन दृष्ट्या वैदिक्या त्रिष्टुभा विद्यया वा ।। 86।।
Transliteration
- ‘‘Aditir-dyaur-aditir-antarikṣam-aditir-mātā sa pitā sa putraḥ। viśve devā aditiḥ pañca janā aditinir-jātam-aditir-janitvam।।’’ iti rāhūgaṇena gotamena dṛṣṭyā vaidikyā triṣṭubhā vidyayā vā.
Translation
Or, according to the Vedic vision of Gautama Rahugana, with the Trishtubh verse: “Aditi is the sky, Aditi is the atmosphere, Aditi is mother, father, and son…”
Sutra 87
Devanagari
अथास्याः शुद्धमुपासनम् ।। 87।।
Transliteration
- Athāsyāḥ śuddhamupāsanam.
Translation
Now, Her pure worship.
Sutra 88
Devanagari
दृग्दृश्ययोरन्तरभूत आकाश एव सदा द्रष्टव्यः ।। 88।।
Transliteration
- Dṛgdṛśyayor-antarabhūta ākāśa eva sadā draṣṭavyaḥ.
Translation
One should always contemplate the Akasha (Space) that exists between the seer and the seen.
Sutra 89
Devanagari
संसारिणां तु दृष्टेर्मार्ग एव नभः ।। 89।।
Transliteration
- Saṃsāriṇāṃ tu dṛṣṭer-mārga eva nabhaḥ.
Translation
For worldly people, the sky is merely a path for the eyes.
Sutra 90
Devanagari
न लक्ष्यम् ।। 90।।
Transliteration
- Na lakṣyam.
Translation
It is not the target (of their focus).
Sutra 91
Devanagari
पृथिव्याद्युपासनं कष्टम् ।। 91।।
Transliteration
- Pṛthivyādyupāsanaṃ kaṣṭam.
Translation
The worship of Earth and other elements is difficult.
Sutra 92
Devanagari
प्रियाप्रियोभयास्पदत्वात् ।। 92।।
Transliteration
- Priyāpriyobhayāspadatvāt.
Translation
Because they are the basis of both the pleasant and the unpleasant.
Sutra 93
Devanagari
यत्र द्वन्द्वोपरमस्तल्लक्ष्यमुत्तमम् ।। 93।।
Transliteration
- Yatra dvandvoparamas-tallakshyamuttamam.
Translation
The target lies in the devotion to that where the “pairs of opposites” (duality) cease.
Sutra 94
Devanagari
तादृश आकाशः ।। 94।।
Transliteration
- Tādṛśa ākāśaḥ.
Translation
Such is the Akasha.
Sutra 95
Devanagari
आकाशे हि न कस्यचिद्वेषो रागो वा ।। 95।।
Transliteration
- Ākāśe hi na kasyacid-veṣo rāgo vā.
Translation
In the Akasha, no one has hatred or attachment.
Sutra 96
Devanagari
दर्शनादभ्रसदसीति श्लोकपादोऽत्र भवति ।। 96।।
Transliteration
- Darśanād-abhrasadasīti ślokapādo’tra bhavati.
Translation
Here applies the verse-line: “From seeing, you are the assembly of clouds.”
Sutra 97
Devanagari
अभ्रस्य सदस्त्वं ब्रह्माण्डसंकीर्णत्वात् ।। 97।।
Transliteration
- Abhrasya sadastvaṃ brahmāṇḍasaṅkīrṇatvāt.
Translation
The “assembly of clouds” refers to the density of the Cosmic Egg (Brahmanda).
Sutra 98
Devanagari
सेयं हिरण्मयाण्डानां सभा द्यौः कनकसभोच्यते ।। 98।।
Transliteration
- Seyaṃ hiraṇmayāṇḍānāṃ sabhā dyauḥ kanakasabhocyate.
Translation
This assembly of golden eggs is called the “Golden Hall” (Kanakasabha).
Sutra 99
Devanagari
तत्रेशस्य ताण्डवं कालीपटले व्याख्यातम् ।। 99।।
Transliteration
- Tatreśasya tāṇḍavaṃ kālīpaṭale vyākhyātam.
Translation
The dance of the Lord (Shiva) there was explained in the chapter on Kali.
Sutra 100
Devanagari
पश्यन्नाकाशं साक्षिणि प्रतितिष्ठेत् ।। 100।।
Transliteration
- Paśyann-ākāśaṃ sākṣiṇi pratitiṣṭhet.
Translation
Beholding the Akasha, one should remain established in the Witness (Sakshi).
Sutra 101
Devanagari
द्रष्टावेव हि तदा दृष्टिः स्यात् ।। 101।।
Transliteration
- Draṣṭāveva hi tadā dṛṣṭiḥ syāt.
Translation
Then, vision remains only in the Seer.
Sutra 102
Devanagari
इयं परोवरीयसी विद्योपनिषत्सु गीयते ।। 102।।
Transliteration
- Iyaṃ parovarīyasī vidyopaniṣatsu gīyate.
Translation
This is the “Parovariyasi” (higher than the high) Vidyā sung in the Upanishads.
Sutra 103
Devanagari
परोवरीयानुद्गीथ आकाशो ह्युक्तः ।। 103।।
Transliteration
- Parovarīyānudgītha ākāśo hyuktaḥ.
Translation
For the Akasha is called the “Greater-than-Great Udgitha.”
Sutra 104
Devanagari
तत्राकाशमीशमेके व्याचक्षते ।। 104।।
Transliteration
- Tatrākāśamīśameke vyācakṣate.
Translation
There, they explain Akasha as the Lord Himself.
Sutra 105
Devanagari
अभेदात्तदुपपत्तिः ।। 105।।
Transliteration
- Abhedāttadupapattiḥ.
Translation
That is justified due to their non-difference.
Sutra 106
Devanagari
दृष्टेर्वस्त्वेव हि लक्ष्यार्थः ।। 106।।
Transliteration
- Dṛṣṭer-vastveva hi lakṣyārthaḥ.
Translation
The true target of vision is the Reality itself.
Sutra 107
Devanagari
अन्तराकाशं वाऽनुसन्दध्यात् ।। 107।।
Transliteration
- Antarākāśaṃ vā’nusandadhyāt.
Translation
Or, one should contemplate the “Inner Space” (Antarakasha).
Sutra 108
Devanagari
इयमुपनिशत्सु दहरविद्योच्यते ।। 108।।
Transliteration
- Iyamupaniṣatsu daharavidyocyate.
Translation
In the Upanishads, this is called Dahara-Vidya.
Sutra 109
Devanagari
भुवनेश्वर्युपासनाच्छान्तिमधिगच्छेच्छान्तिमधिगच्छेत् ।। 109।।
Transliteration
- Bhuvaneśvaryupāsanāc-chāntim-adhigacchec-chāntim-adhigacchet.
Translation
By the worship of Bhuvaneshvari, one attains peace—one attains peace.
5. Bhairavi
The Exposition of Bhairavi
Sutra 1
Devanagari
भैरवीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
- Bhairavīṃ vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
Now, we shall explain Bhairavi.
Sutra 2
Devanagari
पञ्चमी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
- Pañcamī sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She is the fifth among the ten Mahavidyas.
Sutra 3
Devanagari
भैरव्येव त्रिपुरभैरवी ।। 3।।
Transliteration
- Bhairavyeva tripurabhairavī.
Translation
Bhairavi herself is Tripura Bhairavi.
Sutra 4
Devanagari
व्यक्तं तेजो भैरवी ।। 4।।
Transliteration
- Vyaktaṃ tejo bhairavī.
Translation
Bhairavi is the manifested Light (Tejas).
Sutra 5
Devanagari
तेजस्तत्त्वस्यैक्येऽपि व्यक्तत्वाव्यक्तत्वाभ्यां भैरवीकालिकयोर्भेदः ।। 5।।
Transliteration
- Tejastattvasyaikye’pi vyaktatvāvyaktatvābhyāṃ bhairavīkālikayor-bhedaḥ.
Translation
Even though the principle of Light (Tejas-tattva) is one, the distinction between Bhairavi and Kali arises from the states of being manifested and unmanifested.
Sutra 6
Devanagari
अग्नाय्यधिदैवतं ।। 6।।
Transliteration
- Agnāyyadhidaivatam.
Translation
Agni (Fire) is the presiding deity.
Sutra 7
Devanagari
तेजसः पृथिव्यन्तरिक्षद्युस्थानत्वादस्यास्त्रिपुरात्वम् ।। 7।।
Transliteration
- Tejasas-pṛthivyan-tarikṣadyusthānatvād-asyāstripurātvaṃ.
Translation
Because her Light exists in the three realms—Earth, Mid-air (Atmosphere), and Heaven—she is called Tripura.
Sutra 8
Devanagari
वागिन्द्रियमध्यात्मम् ।। 8।।
Transliteration
- Vāgindriyam-adhyātmam.
Translation
In the microcosm (Adhyatma), she is the organ of speech (Vak).
Sutra 9
Devanagari
ताराभैरव्योरभेदापत्तिरिति चेत् ।। 9।।
Transliteration
- Tārābhairavyor-abhedāpattir-iti cet.
Translation
If it is argued that this leads to a lack of distinction between Tara and Bhairavi:
Sutra 10
Devanagari
इन्द्रियतन्मात्राभेदाद्भेदः ।। 10।।
Transliteration
- Indriyatanmātrā-bhedādbhedaḥ.
Translation
[We reply:] The distinction arises from the difference between the sense organ and the subtle element (Tanmatra).
Sutra 11
Devanagari
इन्द्रियस्य तैजसत्वे तन्मात्रस्यापि तैजसत्वापत्तिरिति चेत् ।। 11।।
Transliteration
- Indriyasya taijasatve tanmātrasyāpi taijasatvāpattir-iti cet.
Translation
If it is argued that if the sense organ is of the nature of Light, then the subtle element must also be of the nature of Light:
Sutra 12
Devanagari
नानिष्टम् ।। 12।।
Transliteration
- Nāniṣṭam.
Translation
That is not undesirable (it is accepted).
Sutra 13
Devanagari
प्रणवस्यापि तेजोमयत्वात् ।। 13।।
Transliteration
- Praṇavasyāpi tejomayatvāt.
Translation
For even the Pranava (Om) is composed of Light.
Sutra 14
Devanagari
कालीतारयोरभेदापत्तिरिति चेत् ।। 14।।
Transliteration
- Kālītārāyor-abhedāpattir-iti cet.
Translation
If it is argued that this leads to a lack of distinction between Kali and Tara:
Sutra 15
Devanagari
नानिष्टम् ।। 15।।
Transliteration
- Nāniṣṭam.
Translation
That is not undesirable.
Sutra 16
Devanagari
पाचकत्वस्वरत्वविशेषाभ्यां विद्याभेदः ।। 16।।
Transliteration
- Pācakatvasvaratvaviśeṣābhyāṃ vidyābhedaḥ.
Translation
The difference in the Vidyas (mantras/wisdom-forms) arises from the specific qualities of digestion/transformation (Pachaka) and sound/vibration (Svara).
Sutra 17
Devanagari
तत्र देवताभेदानुपपत्तिरिति चेत् ।। 17।।
Transliteration
- Tatra devatābhedānupapattir-iti cet.
Translation
If it is argued that the distinction between the deities is then untenable:
Sutra 18
Devanagari
एकैव घोरत्वसौम्यत्वावस्थाभ्यां द्विरूपा माहाभाग्यादित्यविरोधः ।। 18।।
Transliteration
- Ekaiva ghoratvasaumyatvāvasthābhyāṃ dvirūpā māhābhāgyād-ityavirodhaḥ.
Translation
[We reply:] There is no contradiction; because of Her great glory, the one Goddess takes two forms through the states of ferocity (Ghoratva) and gentleness (Saumyatva).
Ritual and Mantra
Sutra 19
Devanagari
ब्रह्मवर्चसकामो भैरवीमुपासीत ।। 19।।
Transliteration
- Brahmavarcasakāmo bhairavīmupāsīta.
Translation
One who desires Brahman-splendor (Brahmavarchas) should worship Bhairavi.
Sutra 20
Devanagari
विद्याकामो वा ।। 20।।
Transliteration
- Vidyākāmo vā.
Translation
Or one who desires knowledge (Vidya).
Sutra 21
Devanagari
त्रिकूट्या तान्त्रिक्या विद्यया ।। 21।।
Transliteration
- Trikūṭyā tāntrikyā vidyayā.
Translation
[She is worshipped] through the Three-peaked (Trikuta) Tantric Vidya.
Sutra 22
Devanagari
खभृग्वग्निवाग्भिर्युक्ताभिरादिमं कूटम् ।। 22।।
Transliteration
- Kha-bhrugvagnivāgbhir-yuktābhirā-dimaṃ kūṭam.
Translation
The first peak (Kūṭam) is formed by joining Kha (ha), Bhrigu (sa), Agni (ra), and Vāk (ī). ह + स + र + ई + म् = ह्स्रीं (Hsrīm)
Sutra 23
Devanagari
खभृगुकामाग्ग्निभिर्युक्तैर्द्वितीयम् ।। 23।।
Transliteration
- Kha-bhrugu-kāmāgnibhir-yuktair-dvitīyam.
Translation
The second is composed of Kha (ha) and Bhrigu (sa) joined with Kama (ka) and Agni (ra). ह + स + क + र + ई + म् = हस्क्रीं (Hskrīm).
Sutra 24
Devanagari
खभृगुवह्निचतुर्दशसर्गैर्युक्तैस्ततीयम् ।। 24।।
Transliteration
- Kha-bhrugu-vahni-caturdaśasargair-yuktaistatīyam.
Translation
The third peak is formed by joining Kha, Bhrigu, Vahni, and the fourteenth vowel with the Visarga. ह + स + र + औ + ः = हस्रौः (Hsrauḥ).
Sutra 25
Devanagari
सुन्दर्याः खण्डनामभिर्भैरव्याः कूटनामानि व्याख्यातानि ।। 25।।
Transliteration
- Sundaryāḥ khaṇḍanāmabhir-bhairavyāḥ kūṭanāmāni vyākhyātāni.
Translation
The names of the peaks of Bhairavi are explained by the names of the divisions of Sundari (Lalita).
Sutra 26
Devanagari
ऋष्यादि सुन्दरीवत् ।। 26।।
Transliteration
- Ṛśyādi sundarīvat.
Translation
The lineage of Seers (Rishi) etc., is like that of Sundari.
Sutra 27
Devanagari
मूलाधारे मुण्डमालिनीं ध्यायेदिति विशेषः ।। 27।।
Transliteration
- Mūlādhāre muṇḍamālinīṃ dhyāyediti viśeṣaḥ.
Translation
The specific instruction is to meditate on the Munda-malini (the Goddess wearing a garland of skulls) in the Muladhara chakra.
Sutra 28
Devanagari
तद्धिस्थानं वागिन्द्रियस्य तेजोमयाणोः ।। 28।।
Transliteration
- Taddhisthānaṃ vāgindriyasya tejomayāṇoḥ.
Translation
For that is the seat of the organ of speech, which is an atom of Light.
External and Internal Worship
Sutra 29
Devanagari
होमोऽस्या उपासनं बाह्यम् ।। 29।।
Transliteration
- Homo’syā upāsanaṃ bāhyam.
Translation
External worship of Her is the Homa (fire sacrifice).
Sutra 30
Devanagari
तत्र सर्वे यज्ञाः प्रतितिष्ठन्ति ।। 30।।
Transliteration
- Tatra sarve yajñāḥ pratitiṣṭhanti.
Translation
In that, all sacrifices are established.
Sutra 31
Devanagari
अस्या एव देवगणतृप्तिदं नाम स्वाहेति ।। 31।।
Transliteration
- Asyā eva devagaṇatruptidaṃ nāma svāheti.
Translation
The satiation of the gods (Deva-tarpana) is through Her name “Svaha.”
Sutra 32
Devanagari
पितृगणतृप्तिदं स्वधेति ।। 32।।
Transliteration
- Pitṛgaṇatruptidaṃ svadheti.
Translation
The satiation of the ancestors (Pitri) is through “Svadha.”
Sutra 33
Devanagari
वेद्यग्निसु स्थानेषु भासुरत्वाद्वाऽस्यास्त्रिपुरात्वम् ।। 33।।
Transliteration
- Vedya-gnisu sthāneṣu bhāsuratvādvā’syāstripurātvaṃ.
Translation
She is called Tripura because of Her brilliance in the three locations of the sacrificial fire-altars.
Sutra 34
Devanagari
‘‘जातवेदसे सुनवाम सोममरातीयतो नि दहाति वेदः । स नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वा नावेव सिन्धुं दुरिताऽत्यग्निः ।। ’’ इति मारीचेन कश्यपेन दृष्ट्या वैदिक्या त्रिष्टुभा विद्यया वा ।। 34।।
Transliteration
- ‘‘Jātavedase sunavāma somamarātīyato ni dahāti vedaḥ। sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā nāveva sindhuṃ duritā’tyagniḥ।।’’ iti mārīcena kaśyapena dṛṣṭyā vaidikyā triṣṭubhā vidyayā vā.
Translation
Or [she is worshipped] through the Vedic Trishubh mantra seen by Kashyapa (son of Marichi): “Jatavedase sunavama somam…” (the Durga Suktam verse).
Sutra 35
Devanagari
तत्र देवताऽग्निर्नाग्नायीति चेत् ।। 35।।
Transliteration
- Tatra devatā’gnināgnāyīti cet.
Translation
If it is argued: ‘In that (mantra), the deity is Agni (Fire), not Agnāyī (the female power of Fire).’
Sutra 36
Devanagari
शक्तिशक्तिमतोरभेदादनया वृद्धाः शक्तिमुपासते ।। 36।।
Transliteration
- Śaktiśaktimator-abhedādanayā vṛddhāḥ śaktimupāsate.
Translation
[We reply:] Because the Power and the Possessor of Power are non-different, the wise worship the Power (Shakti) through this [mantra].
Bhairavi as Chandi
Sutra 37
Devanagari
भैरव्येव तन्त्रान्तरभाषया चण्डी ।। 37।।
Transliteration
- Bhairavyeva tantrāntarabhāṣayā caṇḍī.
Translation
In the language of other Tantras, Bhairavi is Chandi.
Sutra 38
Devanagari
भैरवी चण्डीत्येकार्थौ हि शब्दौ ।। 38।।
Transliteration
- Bhairavī caṇḍītyekārthau hi śabdau.
Translation
Indeed, the words Bhairavi and Chandi have the same meaning.
Sutra 39
Devanagari
भैरव्यां तत्त्वे व्यापकेऽपि देवता पृथिवीस्थाना गृह्यते ।। 39।।
Transliteration
- Bhairavyāṃ tattve vyāpake’pi devatā pṛthivīsthānā gṛhyate.
Translation
While the Bhairavi-principle is all-pervading, the deity is grasped as residing on Earth.
Sutra 40
Devanagari
चण्ड्यां स्थानत्रयस्था अपीति विशेषः ।। 40।।
Transliteration
- Caṇḍyāṃ sthānatrayasthā apīti viśeṣaḥ.
Translation
The distinction is that in Chandi, she resides in all three locations.
Sutra 41
Devanagari
पृथिवीस्थाना त्रिगुणा नामष्टा महालक्ष्मीश्चण्डीकल्पे ।। 41।।
Transliteration
- Pṛthivīsthānā triguṇā nāmaṣṭā mahālakṣmīś-caṇḍīkalpe.
Translation
In the Chandi-tradition (Chandi-Kalpa), she is Mahalakshmi, of three gunas, residing on Earth.
Sutra 42
Devanagari
अन्तरिक्षस्थाना तामसी नाम्ना महाकाली ।। 42।।
Transliteration
- Antarikṣasthānā tāmasī nāmnā mahākālī.
Translation
As Mahakali, she is of the nature of Tamas, residing in the Mid-air.
Sutra 43
Devanagari
द्युस्थाना सात्त्विकी महासरस्वती ।। 43।।
Transliteration
- Dyusthānā sāttvikī mahāsarasvatī.
Translation
As Mahasarasvati, she is of the nature of Sattva, residing in Heaven.
Sutra 44
Devanagari
समष्टिदृष्ट्या वैष्णवीशक्तिरियम् ।। 44।।
Transliteration
- Samaṣṭidṛṣṭyā vaiṣṇavīśaktir-iyam.
Translation
In the collective sense, she is this Vaishnavi-Shakti.
Sutra 45
Devanagari
त्रिस्थानस्य तेजसो ह्येकं नाम विष्णुः ।। 45।।
Transliteration
- Tristhānasya tejaso hyekaṃ nāma viṣṇuḥ.
Translation
For the Light (Tejas) of the three realms, the one name is indeed Vishnu.
Sutra 46
Devanagari
अग्निविद्युत्सूर्यात्मना त्रिषु स्थानेषु तस्य विक्रमणानि ।। 46।।
Transliteration
- Agnividyut-sūryātmanā triṣu sthāneṣu tasya vikramaṇāni.
Translation
His strides take place in the three realms in the forms of Fire (Agni), Lightning (Vidyut), and the Sun (Surya).
The Navarna Mantra
Sutra 47
Devanagari
चतुर्वर्गफलकामश्चण्डीमुपासीत ।। 47।।
Transliteration
- Caturvargaphalakāmaś-caṇḍīmupāsīta.
Translation
One who desires the four goals of life (Purushartha) should worship Chandi.
Sutra 48
Devanagari
नवार्णया ।। 48।।
Transliteration
- Navārṇayā.
Translation
[This is done] through the nine-syllabled mantra (Navarna).
Sutra 49
Devanagari
वाणी माया कामो ङेऽन्ता चामुण्डा समाधानं जलं सयोनियुक्तं कूटद्वयं चेति नवार्णा ।। 49।।
Transliteration
- Vāṇī māyā kāmoṅ-entā cāmuṇḍā samādhānaṃ jalaṃ sayoniyuktaṃ kūṭadvayaṃ ceti navārṇā.
Translation
The Navarna consists of: Vani (Aim), Maya (Hrim), Kama (Klim), Chamunda in the dative case (Chamundayai), Samadhana, Jalam (vitché), and the two peaks joined with Yoni.
Sutra 50
Devanagari
मन्त्रोऽयं तान्त्रिकः ।। 50।।
Transliteration
- Mantro’yaṃ tāntrikaḥ.
Translation
This mantra is Tantric.
Sutra 51
Devanagari
अस्य ब्रह्मविष्णुमहेश्वरानृषीनाहुः ।। 51।।
Transliteration
- Asya brahmaviṣṇumaheśvarānṛṣīnāhuḥ.
Translation
Brahma, Vishnu, and Maheshvara are said to be its Rishis (Seers).
Sutra 52
Devanagari
गायत्र्युष्णिगनुष्टुभश्छन्दांसि ।। 52।।
Transliteration
- Gāyatryuṣṇig-anuṣṭubhaś-chandāṃsi.
Translation
Gayatri, Ushnik, and Anushtubh are the meters.
Sutra 53
Devanagari
वाणी बीजम् ।। 53।।
Transliteration
- Vāṇī bījam.
Translation
Vani (Aim) is the seed (Bija).
Sutra 54
Devanagari
माया शक्तिः ।। 54।।
Transliteration
- Māyā śaktiḥ.
Translation
Maya (Hrim) is the power (Shakti).
Sutra 55
Devanagari
कामः कीलकम् ।। 55।।
Transliteration
- Kāmaḥ kīlakam.
Translation
Kama (Klim) is the pillar (Kilaka).
Sutra 56
Devanagari
एकैकेनापि चतुर्भिर्द्वाभ्यां सर्वेण च न्यासः ।। 56।।
Transliteration
- Ekaikenāpi caturbhir-dvābhyāṃ sarveṇa ca nyāsaḥ.
Translation
The Nyasa (ritual placement) is done with each one, with four, with two, or with all.
The Forms of Chandi
Sutra 57
Devanagari
नीला दशभुजा महाकाली चण्डीकल्पे ।। 57।।
Transliteration
- Nīlā daśabhujā mahākālī caṇḍīkalpe.
Translation
In the Chandi-Kalpa, Mahakali is blue and ten-armed.
Sutra 58
Devanagari
दशसु दिक्षु क्रियावतीति ।। 58।।
Transliteration
- Daśasu dikṣu kriyāvatīti.
Translation
She is active in the ten directions.
Sutra 59
Devanagari
पीता सहस्रभुजाऽपि ध्यानायाष्टादशभुजा महालक्ष्मीः ।। 59।।
Transliteration
- Pītā sahasrabhujā’pi dhyānāyāṣṭādaśabhujā mahālakṣmīḥ.
Translation
Mahalakshmi is yellow and thousand-armed, but for meditation, she is eighteen-armed.
Sutra 60
Devanagari
यज्ञेश्वरीत्वात्सहस्रकर्मेति ।। 60।।
Transliteration
- Yajñeśvarītvāt-sahasrakarmeti.
Translation
Being the Lady of Sacrifice (Yajneshvari), she performs a thousand actions.
Sutra 61
Devanagari
श्वेताऽष्टभुजा महासरस्वती ।। 61।।
Transliteration
- Śvetā’ṣṭabhujā mahāsarasvatī.
Translation
Mahasarasvati is white and eight-armed.
Sutra 62
Devanagari
सप्ताभिः सितेन च रश्मिभिः करोतीति ।। 62।।
Transliteration
- Saptābhiḥ sitena ca raśmibhiḥ karotīti.
Translation
She acts through seven white rays of light.
Sutra 63
Devanagari
‘‘इहेन्द्राणीमुपह्वये वरुणानीं स्वस्तये । अग्नायीं सोमपीतये ।।’’ इति काण्वेन मेधातिथिना दृष्ट्या वैदिक्या गायत्रया विद्यया वा ।। 63।।
Transliteration
- ‘‘Ihendrāṇīmupahvaye varuṇānīṃ svastaye। agnāyīṃ somapītaye।।’’ iti kāṇvena medhātithinā dṛṣṭyā vaidikyā gāyatryā vidyayā vā.
Translation
Or [she is worshipped] through the Vedic Gayatri mantra seen by Medhatithi of the Kanva lineage: “Ihendranim upahvaye…” (calling upon Indrani, Varunani, and Agnayi).
Sutra 64
Devanagari
अत्रा सूर्यशक्तिर्वरुणान्युच्यते ।। 64।।
Transliteration
- Atrā sūryaśaktir-varuṇānyucyate.
Translation
Here, the power of the Sun is called Varunani.
Sutra 65
Devanagari
मध्यमस्थानो द्युस्थानश्च वरुण उच्यते निगमेषु ।। 65।।
Transliteration
- Madhyamasthāno dyusthānaś-ca varuṇa ucyate nigameṣu.
Translation
In the Vedas (Nigamas), Varuna is said to be of the middle and heavenly realms.
Sutra 66
Devanagari
पूर्वः पर्जन्यो जलदेवः ।। 66।।
Transliteration
- Pūrvaḥ parjanyo jaladeva.
Translation
The former is Parjanya, the god of water.
Sutra 67
Devanagari
उत्तरः कर्मसाक्षी सूर्यः ।। 67।।
Transliteration
- Uttaraḥ karmasākṣī sūryaḥ.
Translation
The latter is Surya, the witness of all actions.
Conclusion
Sutra 68
Devanagari
अन्तर्ज्योतिरुपासनं शुद्धमुपासनं भैरव्याः ।। 68।।
Transliteration
- Antarjyotirupāsanaṃ śuddhamupāsanaṃ bhairavyāḥ.
Translation
The worship of the Inner Light is the pure worship of Bhairavi.
Sutra 69
Devanagari
अन्तरूष्मणाऽनुसन्धानात्स्पृशतीव ज्योतिः ।। 69।।
Transliteration
- Antarūṣmaṇā’nusandhānāt-spṛśatīva jyotiḥ.
Translation
By contemplating the inner heat (Ushma), one feels as if touching the Light.
Sutra 70
Devanagari
शृणोतीवान्तर्नादानुसन्धानात् ।। 70।।
Transliteration
- Śṛṇotīvāntarnādā-nusandhānāt.
Translation
By contemplating the inner sound (Nada), one feels as if hearing it.
Sutra 71
Devanagari
इयमुपनिशत्सु ज्योतिर्विद्योच्यते ।। 71।।
Transliteration
- Iyamupaniṣatsu jyotirvidyocyate.
Translation
In the Upanishads, this is called the Jyotir-Vidya (Science of Light).
Sutra 72
Devanagari
भैरव्युपासनादोजस्वी भवेदोजस्वी भवेत् ।। 72।।
Transliteration
- Bhairavyupāsanād-ojasvī bhavedojasvī bhavet.
Translation
By the worship of Bhairavi, one becomes full of vigor (Ojasvi); one becomes full of vigor.
6. Chinnamasta
Section 1: Definition and Cosmic Nature (1–15)
Sutra 1
Devanagari
प्रचण्डचण्डिकां व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
- Pracaṇḍacaṇḍikāṃ vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
Now we shall explain Prachanda Chandika.
Sutra 2
Devanagari
षष्ठी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
- Ṣaṣṭhī sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She is the sixth among the ten Mahavidyas.
Sutra 3
Devanagari
भैरव्यास्तत्त्वेन प्रचण्डचण्डिकायास्तत्त्वं व्याख्यातम् ।। 3।।
Transliteration
- Bhairavyāstattvena pracaṇḍacaṇḍikāyāstattvaṃ vyākhyātam.
Translation
The essence of Prachanda Chandika is explained through the essence of Bhairavi.
Sutra 4
Devanagari
तत्र पृथिवीस्थाना मुख्या ।। 4।।
Transliteration
- Tatra pṛthivīsthānā mukhyā.
Translation
There (in Bhairavi), the “Earth-station” (Muladhara/Physicality) is primary.
Sutra 5
Devanagari
अत्रान्तरिक्षस्थानेति विशेषः ।। 5।।
Transliteration
- Atrāntarikṣasthāneti viśeṣaḥ.
Translation
Here (in Prachanda Chandika), the distinction is that She resides in the “Atmospheric-station” (Antariksha/Intermediary realm).
Sutra 6
Devanagari
इन्द्राण्यधिदैवतमित्युक्तं भवति ।। 6।।
Transliteration
- Indrāṇyadhidaivatamityuktaṃ bhavati.
Translation
It is said that Her presiding deity is Indrani.
Sutra 7
Devanagari
अन्यश्चास्ति विशेषः ।। 7।।
Transliteration
- Anyascāsti viśeṣaḥ.
Translation
There is another distinction.
Sutra 8
Devanagari
व्यक्तं चाव्यक्तमान्तरिक्षं ज्योतिः प्रचण्डचण्डिका ।। 8।।
Transliteration
- Vyaktaṃ cāvyaktam-āntarikṣaṃ jyotiḥ pracaṇḍacaṇḍikā.
Translation
Prachanda Chandika is the manifest and unmanifest Light of the atmosphere.
Sutra 9
Devanagari
कालीप्रचण्डचण्डिकयोरभेदापत्तिरिति चेत् ।। 9।।
Transliteration
- Kālīpracaṇḍacaṇḍikayor-abhedāpattir-iti cet.
Translation
If it is argued that Kali and Prachanda Chandika are identical:
Sutra 10
Devanagari
परिणमयित्री विद्युच्छक्तिः काली ।। 10।।
Transliteration
- Pariṇamayitrī vidyucchaktiḥ kālī.
Translation
(The answer is:) Kali is the transformative electrical power (lightning).
Sutra 11
Devanagari
प्रभोरायुधभूता प्रचण्डचण्डिकेति विशेषः ।। 11।।
Transliteration
- Prabhor-āyudhabhūtā pracaṇḍacaṇḍiketi viśeṣaḥ.
Translation
The distinction is that Prachanda Chandika is the weapon in the hand of the Lord.
Sutra 12
Devanagari
अत एव वज्रवैरोचनीयेति कथ्यते ।। 12।।
Transliteration
- Ata eva vajravairocaniyeti kathyate.
Translation
Therefore, She is called Vajra-Vairochani.
Sutra 13
Devanagari
वज्रं ह्यायुधं प्रभोः ।। 13।।
Transliteration
- Vajraṃ hyāyudhaṃ prabhoḥ.
Translation
The Vajra (thunderbolt) is indeed the weapon of the Lord (Indra).
Sutra 14
Devanagari
विरोचनस्य शक्तिर्वैरोचनीया ।। 14।।
Transliteration
- Virocanasya śaktir-vairocaniyā.
Translation
Vairochani is the power of Virochana.
Sutra 15
Devanagari
विशेषेण रोचत इतीन्द्रो विरोचनः ।। 15।।
Transliteration
- Viśeṣeṇa rocata itīndro virocanaḥ.
Translation
Indra is called Virochana because he shines (Rochate) intensely (Visheshena).
Section 2: Adhyatma – The Internal Yoga (16–31)
Sutra 16
Devanagari
कुण्डलिनीशक्तिरध्यात्मम् ।। 16।।
Transliteration
- Kuṇḍalinī-śaktir-adhyātmam.
Translation
In the context of the self (Adhyatma), She is the Kundalini Shakti.
Sutra 17
Devanagari
एकत एव मूलाद्द्विधा गच्छतः भैरवीप्रचण्डचण्डिके शरीरेषु ।। 17।।
Transliteration
- Ekata eva mūlād-dvidhā gacchataḥ bhairavī-pracaṇḍacaṇḍike śarīreṣu.
Translation
From a single root, the two—Bhairavi and Prachanda Chandika—travel through the bodies.
Sutra 18
Devanagari
एका सदा वाचे ।। 18।।
Transliteration
- Ekā sadā vāce.
Translation
One (Bhairavi/Downward flow) is always for speech/procreation.
Sutra 19
Devanagari
परा योगिनामेवोल्लसन्ती शिरसो द्रावणाय ।। 19।।
Transliteration
- Parā yogināmevollasantī śiraso drāvaṇāya.
Translation
The other (Prachanda Chandika/Upward flow) flows upward only for Yogis, to dissolve the head (ego/limitation).
Sutra 20
Devanagari
शरीरस्य च भूयसे मदाय ।। 20।।
Transliteration
- Śarīrasya ca bhūyase madāya.
Translation
And for the great intoxication (bliss) of the body.
Sutra 21
Devanagari
तत्प्रतापादेव जीवन्नेव योगी भिन्नकपालः स्यात् ।। 21।।
Transliteration
- Tatpratāpādeva jīvanneva yogī bhinnakapālaḥ syāt.
Translation
By Her heat/power alone, the Yogi may experience the “splitting of the skull” while still living.
Sutra 22
Devanagari
व्यपोह्य शीर्षकपाले इति श्रुतिरत्र भवति ।। 22।।
Transliteration
- Vyapohya śīrṣakapāle iti śrutir-atra bhavati.
Translation
The Vedic scripture states: “Having cleared the two halves of the skull…”
Sutra 23
Devanagari
तस्मादेतां शक्तिं छिन्नमस्तां व्यवहरन्ति ।। 23।।
Transliteration
- Tasmādetāṃ śaktiṃ chinnamastāṃ vyavaharanti.
Translation
Therefore, people refer to this Shakti as Chinnamasta (The Severed-Headed One).
Sutra 24
Devanagari
उपाधिदृष्ट्या सुषुम्णाऽपि प्रचण्डचण्डिकोच्यते ।। 24।।
Transliteration
- Upādhidṛṣṭyā suṣumṇā’pi pracaṇḍacaṇḍikocyate.
Translation
From the perspective of its function (Upadhi), the Sushumna nadi is also called Prachanda Chandika.
Sutra 25
Devanagari
इच्छतः सिद्धस्योत्क्रान्तयेऽपि कपालभेदः ।। 25।।
Transliteration
- Icchataḥ siddhasyotkrāntaye’pi kapālabhedaḥ.
Translation
For a perfected being (Siddha) who desires it, the skull splits even for the final departure (Utkranti).
Sutra 26
Devanagari
डाकिनीवर्णिन्यौ देव्याः सख्यौ ।। 26।।
Transliteration
- Ḍākinīvarṇinyau devyāḥ sakhyau.
Translation
Dakini and Varnini are the two companions of the Goddess.
Sutra 27
Devanagari
इडैव डाकिनी ।। 27।।
Transliteration
- Iḍaiva ḍākinī.
Translation
Ida (the left nerve channel) is Dakini.
Sutra 28
Devanagari
पिङ्ग्लैव वर्णिनी ।। 28।।
Transliteration
- Piṅglāiva varṇinī.
Translation
Pingala (the right nerve channel) is Varnini.
Sutra 29
Devanagari
सिद्धेषु भगवत्या अभिव्यक्तिः ।। 29।।
Transliteration
- Siddheṣu bhagavatyā abhivyaktiḥ.
Translation
The manifestation of the Goddess occurs within the Siddhas.
Sutra 30
Devanagari
यः सिद्धानाराधयेत्स षष्ठीमाराधयति ।। 30।।
Transliteration
- Yaḥ siddhān-ārādhayets ṣaṣṭhīm-ārādhayati.
Translation
He who worships the Siddhas, worships the Sixth Mahavidya.
Sutra 31
Devanagari
इत्यध्यात्मम् ।। 31।।
Transliteration
- Ityadhyātmam.
Translation
This concludes the Internal (Adhyatma) explanation.
Section 3: Adhiloka – The Cosmic Path (32–57)
Sutra 32
Devanagari
अथाधिलोकम् ।। 32।।
Transliteration
- Athādhilokam.
Translation
Now, the explanation regarding the worlds (Adhiloka).
Sutra 33
Devanagari
उपाधिदृष्ट्या देवयानः पन्थाः प्रचण्डचण्डिका ।। 33।।
Transliteration
- Upādhidṛṣṭyā devayānaḥ panthāḥ pracaṇḍacaṇḍikā.
Translation
From a functional perspective, the “Path of the Gods” (Devayana) is Prachanda Chandika.
Sutra 34
Devanagari
दुर्गा नामान्तरेण ।। 34।।
Transliteration
- Durgā nāmantareṇa.
Translation
She is called Durga by another name.
Sutra 35
Devanagari
दुर्गमा ह्यकृतात्मनाम् ।। 35।।
Transliteration
- Durgamā hyakṛtātmanām.
Translation
For She is difficult to access (Durga) for those who have not purified their souls.
Sutra 36
Devanagari
वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टामिति श्रुत्युक्ते दुर्गाविशेषणे अत्र भवतः ।। 36।।
Transliteration
- Vairocanīṃ karmaphaleṣu juṣṭām-iti śrutyukte durgāviśeṣaṇe atra bhavataḥ.
Translation
The two attributes of Durga mentioned in the Vedas are “Vairochana” (Sun-like/Radiant) and “cherished in the fruits of actions.”
Sutra 37
Devanagari
वैरोचनीयैव वैरोचनी ।। 37।।
Transliteration
- Vairocaniyāiva vairocaniyā.
Translation
Vairochaniya is indeed Vairochani.
Sutra 38
Devanagari
पुण्यवतां मार्गत्वात्कर्मफलेषु जुष्टेति ।। 38।।
Transliteration
- Puṇyavatāṃ mārgatvāt-karmaphaleṣu juṣṭeti.
Translation
Because She is the path for the meritorious, She is “cherished in the fruits of actions.”
Sutra 39
Devanagari
चण्ड्येव दुर्गोच्यत इति चेत् ।। 39।।
Transliteration
- Caṇḍyeva durgocyata iti cet.
Translation
If it is argued that Chandi is the same as Durga:
Sutra 40
Devanagari
तत्रापि मध्यमस्थाना परमेव तन्नामेत्यविरोधः ।। 40।।
Transliteration
- Tatrāpi madhyamasthānā parameva tannāmetyavirodhaḥ.
Translation
There is no contradiction; “The Middle-Stationed One” (Durga) is simply a higher name for Her.
Sutra 41
Devanagari
गौर्येव दुर्गोच्यत इति चेत् ।। 41।।
Transliteration
- Gauryeva durgocyata iti cet.
Translation
If it is argued that Gauri is called Durga:
Sutra 42
Devanagari
तद्वचनं चोपाधिदृष्ट्या ।। 42।।
Transliteration
- Tadvacanaṃ copādhidṛṣṭyā.
Translation
That statement is also from a functional perspective.
Sutra 43
Devanagari
आदित्यमण्डलादस्मत्सुषुम्णापर्यन्तमस्ति कश्चन मार्गः ।। 43।।
Transliteration
- Ādityamaṇḍalād-asmat-suṣumṇā-paryantam-asti kaścana mārgaḥ.
Translation
There is a path that extends from the solar orb to our Sushumna.
Sutra 44
Devanagari
स चासंख्यशाखः ।। 44।।
Transliteration
- Sa cāsaṅkhyaśākhaḥ.
Translation
And that path has innumerable branches.
Sutra 45
Devanagari
तेनायान्ति रश्मयः ।। 45।।
Transliteration
- Tenāyānti raśmayaḥ.
Translation
Rays of light travel through it.
Sutra 46
Devanagari
यावन्तः प्राणिनस्तावत्यः शाखास्तस्य पथः शरीर इह रश्मीनामागमनाय ।। 46।।
Transliteration
- Yāvantaḥ prāṇinastāvatyāḥ śākhāstasya pathaḥ śarīra iha raśmīnām-āgamanāya.
Translation
As many living beings as there are, so many branches of that path exist for the arrival of the rays into the body.
Sutra 47
Devanagari
सुषुम्णाया एवैषा विभूतिः ।। 47।।
Transliteration
- Suṣumṇāyā evaiṣā vibhūtiḥ.
Translation
This is the glory of the Sushumna itself.
Sutra 48
Devanagari
सुषुम्णा न केवलं शरीरमात्रनिष्ठा मुख्या नाडी ।। 48।।
Transliteration
- Suṣumṇā na kevalaṃ śarīramātraniṣṭhā mukhyā nāḍī.
Translation
Sushumna is not a primary nerve residing only within the body.
Sutra 49
Devanagari
अपित्वनेकाभिः शाखाभिः प्रपञ्चे ।। 49।।
Transliteration
- Apitvanekābhiḥ śākhābhiḥ prapañce.
Translation
Rather, it exists in the universe through its many branches.
Sutra 50
Devanagari
सा रश्मीनधो नयति ।। 50।।
Transliteration
- Sā raśmīnadho nayati.
Translation
It leads the rays downward.
Sutra 51
Devanagari
ऊर्ध्वं च शुद्धान्प्राणान्मरणे ।। 51।।
Transliteration
- Urdhvaṃ ca śuddhān-prāṇān-maraṇe.
Translation
And at death, it leads the purified life-forces (Pranas) upward.
Sutra 52
Devanagari
तस्या एवैका शाखाऽनन्तसूक्ष्मरजोमयी ।। 52।।
Transliteration
- Tasyā evaika śākhā’nantasūkṣmarajomayī.
Translation
One branch of that path is composed of infinite, subtle “Raja” (dust/energy).
Sutra 53
Devanagari
सोऽयं देवयानः पन्था अन्तरिक्षान्नातिरिच्यते ।। 53।।
Transliteration
- So’yaṃ devayānaḥ panthā antarikṣānnātiricyate.
Translation
This “Path of the Gods” is not different from the Atmosphere (Antariksha).
Sutra 54
Devanagari
अत एवान्तरिक्षं महद्रज उच्यते निगमेषु ।। 54।।
Transliteration
- Ata evāntarikṣaṃ mahadraja ucyate nigameṣu.
Translation
Therefore, the atmosphere is called “Mahad-Raja” (the Great Dust/Space) in the Vedas.
Sutra 55
Devanagari
रेणुका तान्त्रिकैः ।। 55।।
Transliteration
- Reṇukā tāntrikaiḥ.
Translation
Tantrics call Her Renuka (Mother of Parashurama, meaning “Dust/Atom”).
Sutra 56
Devanagari
परशुरामजनन्यां तन्नाम प्रचण्डचण्डिका तेजोंशावतारत्वान्मूलोपाधिदृष्ट्या ।। 56।।
Transliteration
- Paraśurāmajananyāṃ tannāma pracaṇḍacaṇḍikā tejoṃśāvatāratvān-mūlopādhidṛṣṭyā.
Translation
The mother of Parashurama bears that name because she was a partial incarnation of the splendor of Prachanda Chandika.
Sutra 57
Devanagari
सा च छिन्नमस्ता उच्यते छिन्नशीर्षत्वात् ।। 57।।
Transliteration
- Sā ca chinnamastā ucyate chinnaśīrṣatvāt.
Translation
She is called Chinnamasta because her head was severed.
Section 4: The Three Knots (58–74)
Sutra 58
Devanagari
अस्माकं सुषुम्णामार्गे ग्रन्थित्रयमस्ति ।। 58।।
Transliteration
- Asmākam suṣumṇāmārge granthitrayamasti.
Translation
In our Sushumna path, there are three knots (Granthis).
Sutra 59
Devanagari
एको मूलाधारे ।। 59।।
Transliteration
- Eko mūlādhāre.
Translation
One is in the Muladhara.
Sutra 60
Devanagari
स ब्रह्मग्रन्थिरुच्यते ।। 60।।
Transliteration
- Sa brahmagranthirucyate.
Translation
It is called the Brahma-granthi.
Sutra 61
Devanagari
अपरो मणिपूरे ।। 61।।
Transliteration
- Aparo maṇipūre.
Translation
Another is in the Manipura.
Sutra 62
Devanagari
स विष्णुग्रन्थिरुच्यते ।। 62।।
Transliteration
- Sa viṣṇugranthirucyate.
Translation
It is called the Vishnu-granthi.
Sutra 63
Devanagari
इतर आज्ञाचक्रे ।। 63।।
Transliteration
- Itara ājñācakre.
Translation
The other is in the Ajna Chakra.
Sutra 64
Devanagari
स रुद्रग्रन्थिरुच्यते ।। 64।।
Transliteration
- Sa rudragranthirucyate.
Translation
It is called the Rudra-granthi.
Sutra 65
Devanagari
तद्ग्रन्थित्रयप्रतिबन्धादस्मासु शक्तिरन्तरिक्षान्न बहुलमवतरति ।। 65।।
Transliteration
- Tadgranthitrayapratibandhād-asmāsu śaktirantarikṣānna-bahulam-avatarati.
Translation
Because of the obstruction of those three knots, the (cosmic) power from the atmosphere does not descend into us in abundance.
Sutra 66
Devanagari
भिन्न ग्रन्थौ तु बहुलं प्रवेहेत् ।। 66।।
Transliteration
- Bhinna granthau tu bahulaṃ pravehet.
Translation
When the knots are pierced, it flows abundantly.
Sutra 67
Devanagari
मार्गस्य निर्निरोधत्वात् ।। 67।।
Transliteration
- Mārgasya nirnirōdhatvāt.
Translation
Because the path becomes unobstructed.
Sutra 68
Devanagari
सिद्धानां व्यष्टिनाडीसमष्टिनाड्या मिलित्वा महामहिमा स्यात् ।। 68।।
Transliteration
- Siddhānāṃ vyaṣṭināḍī-samaṣṭināḍyā militvā mahāmahimā syāt.
Translation
When the individual nerve (Vyashti) of the Siddha joins the collective nerve (Samashti), great majesty arises.
Sutra 69
Devanagari
क्रमेण ग्रन्थीनां मोक्षः ।। 69।।
Transliteration
- Krameṇa granthīnāṃ mokṣaḥ.
Translation
The knots are released in sequence.
Sutra 70
Devanagari
रुद्रग्रन्थौ भिन्ने निःश्रेयसं हस्तस्थं स्यात् ।। 70।।
Transliteration
- Rudragranthau bhinne niḥśreyasaṃ hastasthaṃ syāt.
Translation
When the Rudra-granthi is pierced, Liberation (Nishreyasa) is held in the palm of one’s hand.
Sutra 71
Devanagari
काश्यां तु मरणान्मुक्तिरिति श्लोकपादोऽत्र भवति ।। 71।।
Transliteration
- Kāśyāṃ tu maraṇānmuktir-iti ślokapādo’tra bhavati.
Translation
The verse “Death in Kashi leads to liberation” applies here.
Sutra 72
Devanagari
इयमेव काशी यदाज्ञाचक्रम् ।। 72।।
Transliteration
- Iyameva kāśī yadājñācakram.
Translation
This Ajna Chakra is indeed “Kashi.”
Sutra 73
Devanagari
अत्र मरणं च ग्रन्थिभेदः ।। 73।।
Transliteration
- Atra maraṇaṃ ca granthibhedaḥ.
Translation
“Death” here refers to the piercing of the knot.
Sutra 74
Devanagari
कपालभेदश्च प्रागुक्तो ग्रन्थिभेदसापेक्षः ।। 74।।
Transliteration
- Kapālabhedaśca prāgukto granthibhedasāpekṣaḥ.
Translation
The “splitting of the skull” mentioned earlier depends on the piercing of these knots.
Section 5: Ritual and Mantra (75–93)
Sutra 75
Devanagari
योऽन्तरिक्षान्महतीं शक्तिमिच्छति स प्रचण्डचण्डिकामुपासीत ।। 75।।
Transliteration
- Yo’ntarikṣān-mahatīṃ śaktimicchati sa pracaṇḍacaṇḍikāmupāsīta.
Translation
He who desires great power from the atmosphere should worship Prachanda Chandika.
Sutra 76
Devanagari
एकादशाक्षर्या ।। 76।।
Transliteration
- Ekādaśākṣaryā.
Translation
Using the 11-syllable mantra.
Sutra 77
Devanagari
धेनुः सम्बोधनान्तं सप्ताक्षरं नामास्त्रं शिरश्चेत्येकादशाक्षरी ।। 77।।
Transliteration
- Dhenuḥ sambodhanāntaṃ saptākṣāraṃ nāmāstraṃ śiraścet-yekādaśākṣarī.
Translation
The 11-syllable mantra consists of the Dhenu-bija, the name in the vocative case, the seven-syllable name-mantra (Nama-astra), and the ‘Head’ (the concluding mantra syllable).
Sutra 78
Devanagari
सप्तदशाक्षर्या वा ।। 78।।
Transliteration
- Saptadaśākṣaryā vā.
Translation
Or the 17-syllable mantra.
Sutra 79
Devanagari
प्रणवः कमला माये वाणी सम्बोधनान्तं ससप्ताक्षरं नाम धेनू अस्त्रं शिरश्चेति सप्तदशाक्षरी ।। 79 ।।
Transliteration
- Praṇavaḥ kamalā māye vāṇī sambodhanāntaṃ saptākṣaraṃ nāma dhenū astraṃ śiraśceti saptadaśākṣarī.
Translation
The 17-syllable mantra consists of the Pranava (Om), Kamala (Shreem), Maya (Hreem), Vani (Aim), the name in the vocative case, the seven-syllable name, the two Dhenu-bijas, the Astra, and the Head.
Sutra 80
Devanagari
एतौ मन्त्रौ तान्त्रिकौ ।। 80।।
Transliteration
- Etau mantrā tāntrikau.
Translation
These two mantras are Tantric.
Sutra 81
Devanagari
अनयोर्भैरवमृषिमाहुः ।। 81।।
Transliteration
- Anayor-bhairavam-ṛṣimāhuḥ.
Translation
Bhairava is said to be the Rishi (Seer) of these.
Sutra 82
Devanagari
विराजं छन्दः ।। 82।।
Transliteration
- Virājaṃ chandaḥ.
Translation
Virat is the meter.
Sutra 83
Devanagari
धेनुर्बीजम् ।। 83।।
Transliteration
- Dhenur-bījam.
Translation
Dhenu is the Bija (Seed).
Sutra 84
Devanagari
अग्निवधूः शक्तिः ।। 84।।
Transliteration
- Agnivadhūḥ śaktiḥ.
Translation
The “Wife of Agni” (Svaha) is the Shakti.
Sutra 85
Devanagari
सम्बोधनं कीलकम् ।। 85।।
Transliteration
- Sambodhanaṃ kīlakam.
Translation
The vocative name is the Kilaka (Pin).
Sutra 86
Devanagari
षड्दीर्घयुक्तया धेन्वा न्यासः ।। 86।।
Transliteration
- Ṣaḍdīrghayuktayā dhenvā nyāsaḥ.
Translation
The Nyasa (ritual placement) is done using the Dhenu-bija with six long vowels.
Sutra 87
Devanagari
छिन्नस्वमस्तकरवालभृद्द्विभुजा कण्ठोद्गत-रक्तत्रिधारा द्वे पिबन्तीभ्यां डाकिनीवर्णिनीभ्यां सेवितपार्श्वाऽन्यां धारां स्वयं पिबन्ती रतिकामासना ध्येया ।। 87।।
Transliteration
- Chinnasvamastakaravāla-bhṛddvibhujā kaṇṭhōdgata-raktatridhārā dve pibantibhyāṃ ḍākinīvarṇinibhyāṃ sevitapārśvā’nyāṃ dhārāṃ svayaṃ pibantī ratikāmāsanā dhyeyā.
Translation
The Visualization (Dhyana): She should be meditated upon as having two arms, carrying her own severed head and a sword; three streams of blood gush from her neck—two are being drunk by Dakini and Varnini who serve her at her sides, while She drinks the third stream Herself; She is seated upon Rati and Kama (the deities of desire).
Sutra 88
Devanagari
छिन्नमस्तायाः सुषुम्णायाः स्वायत्तत्वान्मस्तं करस्थम् ।। 88।।
Transliteration
- Chinnamastāyāḥ suṣumṇāyāḥ svāyattatvān-mastaṃ karastham.
Translation
Because the Sushumna (Chinnamasta) is under Her own control, the head is held in Her hand.
Sutra 89
Devanagari
कबन्धादुद्गतं रक्तधारात्रिकं नाड्यग्रादुद्गतममृतधारात्रिकम् ।। 89।।
Transliteration
- Kabandhādudgataṃ raktadhārātrikaṃ nāḍyagrādudgatamamṛtadhārātrikam.
Translation
The triad of blood-streams rising from the headless trunk is the triad of nectar-streams rising from the ends of the Nadis (energy channels).
Sutra 90
Devanagari
एकया स्वशिरसस्तर्पणम् ।। 90।।
Transliteration
- Ekayā svaśirasastarpaṇam.
Translation
With one, She satisfies Her own head (Consciousness).
Sutra 91
Devanagari
इतराभ्यामिडापिङ्ग्लयोः ।। 91।।
Transliteration
- Itarābhyāmiḍāpiṅglayoḥ.
Translation
With the others, She satisfies Ida and Pingala.
Sutra 92
Devanagari
तद्द्वारा सर्वस्य देहस्य ।। 92।।
Transliteration
- Taddvārā sarvasya dehasya.
Translation
Through them, the entire body is satisfied.
Sutra 93
Devanagari
रतिकामयोः पादाभ्यामवष्टम्भनेन शक्तेः कामजित्त्वं व्यज्यते ।। 93।।
Transliteration
- Ratikāmayoḥ pādābhyāmavaṣṭambhanena śakteḥ kāmajitvaṃ vyajyate.
Translation
By standing on Rati and Kama with her feet, Her victory over desire is symbolized.
Section 6: Higher Meditation and Conclusion (94–108)
Sutra 94
Devanagari
‘‘संहोत्रां स्म पुरा नारी समनं वाव गच्छति । वेधा ऋतस्य वीरिणीन्द्रपत्नी महीयते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ।।’’ इत्यैन्द्रेण वृषाकपिना दृष्ट्या वैदिक्या पङ्क्त्या विद्यया वा ।। 94।।
Transliteration
- ‘‘Saṃhotrāṃ sma purā nārī samanaṃ vāva gacchati। vedhā ṛtasya vīriṇīndrapatnī mahīyate viśvasmāndindra uttaraḥ।।’’ ityaindreṇa vṛṣākapinā dṛṣṭyā vaidikyā paṅktyā vidyayā vā.
Translation
Through the Vedic “Vrishakapi” hymn or the “Pankti Vidya,” one sees Her through the Vedic vision.
Sutra 95
Devanagari
आत्मनो दृष्टिं निभालयेत्तदस्याः शुद्धमुपासनम् ।। 95।।
Transliteration
- Ātmano dṛṣṭiṃ nibhālayettadasyāḥ śuddhamupāsanam.
Translation
To observe one’s own “Vision/Sight” (Drishti) is Her pure worship.
Sutra 96
Devanagari
द्रष्टारं वा ।। 96।।
Transliteration
- Draṣṭāraṃ vā.
Translation
Or to observe the “Seer” (Drashtar).
Sutra 97
Devanagari
अहं घटं पश्यामीति वाक्ये घट आत्मा दृष्टिश्च प्रमेयाः ।। 97।।
Transliteration
- Ahaṃ ghaṭaṃ paśyāmīti vākye ghaṭa ātmā dṛṣṭiśca prameyāḥ.
Translation
In the sentence “I see the pot,” the pot, the self, and the sight are the objects of knowledge.
Sutra 98
Devanagari
तथाऽपि संसारी तत्र घटमेवानुभवति न दृष्टिमात्मानं वा ।। 98।।
Transliteration
- Tathā’pi saṃsārī tatra ghaṭamevānubhavati na dṛṣṭim-ātmānaṃ vā.
Translation
However, the worldly person experiences only the pot, not the sight or the self.
Sutra 99
Devanagari
योगी दृष्टिमात्मानं वाऽनुभवेद्घटस्तस्य तदनुभवनिमित्तमात्रम् ।। 99।।
Transliteration
- Yogī dṛṣṭimātmānaṃ vā’nubhaved-ghaṭastasya tadanubhavanimittāmātram.
Translation
The Yogi experiences the sight or the self; the pot is merely the pretext for that experience.
Sutra 100
Devanagari
रात्रौ दीपे प्रभया भासमाने नरः पदार्थान् पश्येत् ।। 100।।
Transliteration
- Rātrau dīpe prabhayā bhāsamāne naraḥ padārthān paśyet.
Translation
At night, when a lamp shines with radiance, a man sees objects.
Sutra 101
Devanagari
न दीपं प्रभां वा यस्यान्यपदार्थे सक्तिः ।। 101।।
Transliteration
- Na dīpaṃ prabhāṃ vā yasyānyapadārthe saktiḥ.
Translation
He does not see the lamp or the radiance if he is attached to the objects.
Sutra 102
Devanagari
यो दीपं प्रभां वा पश्येत्तस्यान्यपदार्थदर्शनं केवलमानुषङ्गिकम् ।। 102।।
Transliteration
- Yo dīpaṃ prabhāṃ vā paśyettasyānyapadārthadarśanaṃ kevalamānuṣaṅgikam.
Translation
For him who sees the lamp or the radiance, the seeing of other objects is merely incidental.
Sutra 103
Devanagari
तद्वदिहापि ।। 103।।
Transliteration
- Tadvadihāpi.
Translation
The same applies here.
Sutra 104
Devanagari
इयमुपनिशत्स्वक्षिपुरुषविद्योच्यते ।। 104।।
Transliteration
- Iyamupaniṣatsv-akṣipuruṣavidyocyate.
Translation
In the Upanishads, this is called the “Vidya of the Person in the Eye.”
Sutra 105
Devanagari
कैश्चिदुपकोसलविद्या ।। 105।।
Transliteration
- Kaischidupakosala-vidyā.
Translation
Some say it is the “Upakosala Vidya.”
Sutra 106
Devanagari
यदुपकोसलाय सत्यकामेनोपदिष्टा ।। 106।।
Transliteration
- Yadupakosala-yā satyakāmenopadiṣṭā.
Translation
Which was taught to Upakosala by Satyakama.
Sutra 107
Devanagari
परैः प्रत्यगात्मविद्या ।। 107।।
Transliteration
- Paraiḥ pratyagātmavidyā.
Translation
Others call it “Pratyagatma Vidya” (Knowledge of the Inward Self).
Sutra 108
Devanagari
प्रचण्डचण्डिकोपासनादपारशक्तिर्भवेदपारशक्तिर्भवेत् ।। 108।।
Transliteration
- Pracaṇḍacaṇḍiko-pāsanād-apāraśaktir-bhaved-apāraśaktir-bhavet.
Translation
From the worship of Prachanda Chandika, infinite power arises, infinite power arises.
7. Dhumavati
Sutra 1
Devanagari
धूमावतीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
- Dhūmāvatīṃ vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
Now we shall expound upon Dhumavati.
Sutra 2
Devanagari
सप्तमी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
- Saptamī sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She is the seventh among the ten Mahavidyas.
Sutra 3
Devanagari
परमस्य प्रलयकालिकी निद्रा धूमावती ।। 3।।
Transliteration
- Paramasya pralayakālikī nidrā dhūmāvatī.
Translation
Dhumavati is the cosmic sleep of the Supreme Being at the time of the final dissolution (Pralaya).
Sutra 4
Devanagari
मुक्तानां च नित्यानन्दनिद्रा ।। 4।।
Transliteration
- Muktānāṃ ca nityānandanidrā.
Translation
For the liberated ones, she is the sleep of eternal bliss.
Sutra 5
Devanagari
संसारिणां तु निद्रा मूर्छा विस्मृतिश्च ।। 5।।
Transliteration
- Saṃsāriṇāṃ tu nidrā mūrchā vismṛtiś-ca.
Translation
But for those in the worldly cycle (Samsaris), she is sleep, fainting, and forgetfulness.
Sutra 6
Devanagari
अविद्या च यया संसारी नात्मानं जानाति ।। 6।।
Transliteration
- Avidyā ca yayā saṃsārī nātmānaṃ jānāti.
Translation
She is the Nescience (Avidya) by which the worldly being does not know the Self.
Sutra 7
Devanagari
सा मायातोऽर्थान्तरम् ।। 7।।
Transliteration
- Sā māyāto’rthāntaram.
Translation
She is distinct from Maya.
Sutra 8
Devanagari
यथैकं बहुधा पश्यति सा माया ।। 8।।
Transliteration
- Yathaikaṃ bahudhā paśyati sā māyā.
Translation
That by which one sees the One as many is Maya.
Sutra 9
Devanagari
यया सन्तं न पश्यति साऽविद्या ।। 9।।
Transliteration
- Yayā santaṃ na paśyati sā’vidyā.
Translation
That by which one does not see that which exists (the Truth) is Avidya (Dhumavati).
Sutra 10
Devanagari
देव्याश्च निद्राभ्रान्तिरूपत्वं पौराणिके देवीसूक्त उक्तम् ।। 10।।
Transliteration
- Devyāś-ca nidrābhrāntirūpatvaṃ paurāṇike devīsūkta uktam.
Translation
The Goddess’s nature as sleep and delusion is mentioned in the Puranic Devi Suktam.
Sutra 11
Devanagari
ज्येष्ठाऽधिदैवतम् ।। 11।।
Transliteration
- Jyeṣṭhā’dhidaivatam.
Translation
Her presiding deity aspect is Jyeshtha (the elder/misfortune).
Sutra 12
Devanagari
विश्वोच्चाटनकामो धूमावतीमुपासीत ।। 12।।
Transliteration
- Viśvoc-cāṭanakāmo dhūmāvatīmupāsīta.
Translation
One who desires the eradication (Uccatana) of the universe/worldly distractions should worship Dhumavati.
Sutra 13
Devanagari
द्विरनन्तधूमसहितेन शिरोऽन्तेन सम्बोधनेन ।। 13।।
Transliteration
- Dviranantadhūmasahitena śiro’ntena sambodhanena.
Translation
[Worship is done] by the vocative address ending with the head-mantra, accompanied by the double “infinite smoke” (the Dhum seed syllable).
Sutra 14
Devanagari
‘‘मो षु णः परापरा निर्ऋतिर्दुर्हणा वधीत् । पदीष्ट तृष्णया सह।।’’ इत्याङ्गिरसेन कण्वेन दृष्ट्या गायत्रया वा ।। 14।।
Transliteration
- ‘‘Mo ṣu ṇaḥ parāparā nirṛtir-durhaṇā vadhīt। padīṣṭa tṛṣṇayā saha।।’’ ityāṅgirasena kaṇvena dṛṣṭyā gāyatryā vā.
Translation
Or with the Gayatri verse seen by the Rishi Kanva of the Angirasa lineage: “Mo shu nah para para nirritir durhana vadhit…” (May the cruel Nirriti not strike us…).
Sutra 15
Devanagari
पूर्वा तान्त्रिकी विद्योत्तरा वैदिकी ।। 15।।
Transliteration
- Pūrvā tāntrikī vidyottarā vaidikī.
Translation
The former is the Tantric Vidya; the latter is the Vedic.
Sutra 16
Devanagari
पूर्वस्याः पिप्पलादमृषिमाहुः ।। 16।।
Transliteration
- Pūrvasyāḥ pippalādamṛṣimāhuḥ.
Translation
For the former (Tantric), Pippalada is said to be the Rishi.
Sutra 17
Devanagari
गायत्रीं छन्दः ।। 17।।
Transliteration
- Gāyatrīṃ chandaḥ.
Translation
Gayatri is the meter.
Sutra 18
Devanagari
आद्यमक्षरं बीजम् ।। 18।।
Transliteration
- Ādyam-akṣaraṃ bījam.
Translation
The first syllable is the Seed (Bija).
Sutra 19
Devanagari
शिरः शक्तिः ।। 19।।
Transliteration
- Śiraḥ śaktiḥ.
Translation
The “Head” (Shirah) is the Power (Shakti).
Sutra 20
Devanagari
सम्बोधनं कीलकम् ।। 20।।
Transliteration
- Sambodhanaṃ kīlakam.
Translation
The vocative address is the Pin (Kilakam).
Sutra 21
Devanagari
षड्दीर्घयुक्तेन बीजेन न्यासः ।। 21।।
Transliteration
- Ṣaḍdīrghayuktena bījena nyāsaḥ.
Translation
The ritual placement (Nyasa) is done with the Bija joined with the six long vowels.
Sutra 22
Devanagari
नीला कृशा क्षुधाऽवसन्ना सम्मार्जनीहस्ता ध्येया ।। 22।।
Transliteration
- Nīlā kṛśā kṣudhā’vasannā sammārjanīhastā dhyeyā.
Translation
She should be meditated upon as dark blue, lean, hungry, wearing old clothes, and holding a broom in her hand.
Sutra 23
Devanagari
अस्याः शुद्धमुपासनं व्यतिरेकेणैव भवति ।। 23।।
Transliteration
- Asyāḥ śuddhamupāsanaṃ vyatirekeṇaiva bhavati.
Translation
The pure worship of Her happens only through negation (Vyatireka).
Sutra 24
Devanagari
नान्वयेन ।। 24।।
Transliteration
- Nānvayena.
Translation
Not through affirmation (Anvaya).
Sutra 25
Devanagari
सर्वे संल्पास्त्यक्तव्याः ।। 25।।
Transliteration
- Sarve saṃlpāstyaktavyāḥ.
Translation
All thoughts (resolves) must be abandoned.
Sutra 26
Devanagari
तदेव महामौनम् ।। 26।।
Transliteration
- Tadeva mahāmaunam.
Translation
That indeed is the “Great Silence” (Maha-maunam).
Sutra 27
Devanagari
संकल्पेन पूर्णे किमपि नान्तरं कुर्यात् ।। 27।।
Transliteration
- Saṅkalpena pūrṇe kimapi nāntaraṃ kuryāt.
Translation
When full of resolve, one should not allow any internal gap (or distraction).
Sutra 28
Devanagari
अन्तरकारिणो भयं श्रूयते ।। 28।।
Transliteration
- Antarakāriṇo bhayaṃ śrūyate.
Translation
Fear is heard (in scriptures) for those who create such gaps/intervals.
Sutra 29
Devanagari
इयं भूमविद्योपनिषत्सु गीयते ।। 29।।
Transliteration
- Iyaṃ bhūmavidyopaniṣatsu gīyate.
Translation
This is sung in the Upanishads as Bhuma-Vidya (The Knowledge of the Infinite).
Sutra 30
Devanagari
तत्र हि ज्ञेयान्तरनिषेधः ।। 30।।
Transliteration
- Tatra hi jñeyāntaraniṣedha.
Translation
For there, all “other objects of knowledge” are negated.
Sutra 31
Devanagari
अत्रैव विद्याऽविद्ययोः समुच्चयः ।। 31।।
Transliteration
- Atraiva vidyā’vidyayoḥ samuccayaḥ.
Translation
Herein lies the combination of Vidya (Knowledge) and Avidya (Ignorance).
Sutra 32
Devanagari
केवला त्वविद्या निषिद्धा निद्रादिः ।। 32।।
Transliteration
- Kevalā tvavidyā niṣiddhā nidrādiḥ.
Translation
Mere Avidya, such as sleep, is forbidden (condemned).
Sutra 33
Devanagari
तदन्धं तमः ।। 33।।
Transliteration
- Tadandhaṃ tamaḥ.
Translation
That leads to “blinding darkness.”
Sutra 34
Devanagari
केवला विषयज्ञानात्मिका विद्या च निषिद्धा ।। 34।।
Transliteration
- Kevalā viṣayajñānāt-mikā vidyā ca niṣiddhā.
Translation
Mere Vidya, consisting of objective knowledge of subjects, is also forbidden.
Sutra 35
Devanagari
तद्भूयोऽन्धं तमः ।। 35।।
Transliteration
- Tadbhūyo’ndhaṃ tamaḥ.
Translation
That leads to “even greater darkness.”
Sutra 36
Devanagari
समुच्चयेन विद्याऽविद्ये उपास्ये ।। 36।।
Transliteration
- Samuccayena vidyā’vidye upāsye.
Translation
Therefore, Vidya and Avidya should be worshipped together.
Sutra 37
Devanagari
विद्या च पूर्णा स्वतःसिद्धा ।। 37।।
Transliteration
- Vidyā ca pūrṇā svataḥsiddhā.
Translation
Vidya is the Fullness, self-established.
Sutra 38
Devanagari
अविद्या विषयाणाम् ।। 38।।
Transliteration
- Avidyā viṣayāṇām.
Translation
Avidya belongs to the objects (the material world).
Sutra 39
Devanagari
विषयाविद्यया मृत्युं तीर्त्वा ।। 39।।
Transliteration
- Viṣayāvidyayā mṛtyuṃ tīrtvā.
Translation
Crossing over death through the Avidya of objects…
Sutra 40
Devanagari
पूर्णविद्ययाऽमृतमश्नुते ।। 40।।
Transliteration
- Pūrṇavidyayā’mṛtam-aśnute.
Translation
One attains immortality through the Fullness of Vidya.
Sutra 41
Devanagari
विषयाविद्ययैव पूर्णविद्या भासेत ।। 41।।
Transliteration
- Viṣayāvidyayāiva pūrṇavidyā bhāseta.
Translation
It is only through the Avidya of objects that the Full Vidya shines forth.
Sutra 42
Devanagari
एवमविद्याऽपि विषयाणां चेन्मुक्तिदा भवति ।। 42।।
Transliteration
- Evam-avidyā’pi viṣayāṇāṃ cenmuktidā bhavati.
Translation
Thus, even Avidya becomes the giver of liberation if it pertains to the (negation of) objects.
Sutra 43
Devanagari
धूमावत्युपासनाद्भवं तरेद्भवं तरेत् ।। 43।।
Transliteration
- Dhūmāvatyu-pāsanād-bhavaṃ tared-bhavaṃ taret.
Translation
By the worship of Dhumavati, one crosses the ocean of worldly existence; one crosses the ocean of worldly existence.
8. Bagalamukhi
Translation of the Bagalamukhi Sutras
Sutra 1
Devanagari
बगलामुखीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
- Bagalāmukhīṃ vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
Now, we shall explain Bagalamukhi.
Sutra 2
Devanagari
अष्टमी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
- Aṣṭamī sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She is the eighth among the ten Mahavidyas (Great Wisdom Goddesses).
Sutra 3
Devanagari
तारायास्तत्त्वेन बगलामुख्यास्तत्त्वं व्याख्यातम् ।। 3।।
Transliteration
- Tārāyāstattvena bagalāmukhyāstattvaṃ vyākhyātam.
Translation
The essential nature (Tattva) of Bagalamukhi is explained through the essential nature of Tara.
Sutra 4
Devanagari
विभूतिभेदाद्विद्याभेदः ।। 4।।
Transliteration
- Vibhūtibhedād-vidyābhedaḥ.
Translation
The difference in the Vidyas (sciences/goddesses) arises from the differences in their manifestations of power (Vibhuti).
Sutra 5
Devanagari
व्यक्ततेजस्त्वमापन्नः शब्दो बगलामुखी ।। 5।।
Transliteration
- Vyakta-tejas-tvamāpannaḥ śabdo bagalāmukhī.
Translation
Bagalamukhi is Sound (Vak) that has attained the state of manifested brilliance (Tejas).
Sutra 6
Devanagari
ध्रुवया स्मृत्याऽऽवर्तनान्मन्त्रास्तेजोमयाः स्युः ।। 6।।
Transliteration
- Dhruvayā smṛtyā’āvartanān-mantrāstejomayāḥ syuḥ.
Translation
Through the repetition (Avartana) of steady, unwavering remembrance (Dhruva Smriti), mantras become filled with light/energy (Tejomaya).
Sutra 7
Devanagari
तस्मादेव बगलामुखी ब्रह्मास्त्रमुच्यते ।। 7।।
Transliteration
- Tasmādeva bagalāmukhī brahmāstram-ucyate.
Translation
For this reason, Bagalamukhi is called the Brahmastra (The Weapon of Brahman).
Sutra 8
Devanagari
ब्रह्मैवास्त्रं ब्रह्मास्त्रं न ब्रह्मणोऽस्त्रम् ।। 8।।
Transliteration
- Brahmaivāstraṃ brahmāstraṃ na brahmaṇo’stram.
Translation
The “Brahmastra” is Brahman itself as a weapon; it is not merely a weapon belonging to Brahma.
Sutra 9
Devanagari
नानाविधास्त्रा सङ्गतिरिति चेत् ।। 9।।
Transliteration
- Nānāvidhāstrāṇi sangatiriti cet.
Translation
If it is argued that there are many kinds of weapons…
Sutra 10
Devanagari
नानिष्टम् ।। 10।।
Transliteration
- Nāniṣṭam.
Translation
…that is not denied (it is acceptable).
Sutra 11
Devanagari
एकस्यैव ब्रह्मास्त्रस्य देवताभेदादाग्नेयास्त्रत्वादि व्यवहारः ।। 11।।
Transliteration
- Ekasyaiva brahmāstrasya devatābhedād-āgneyāstratvādi vyavahāraḥ.
Translation
It is the one Brahmastra that is called by different names like Agneyastra (Fire-weapon), etc., due to the different presiding deities.
Sutra 12
Devanagari
अस्त्री भवितुं शक्तस्य तेजोमयस्य ब्रह्मणो ज्येष्ठाख्या ।। 12।।
Transliteration
- Astrī bhavituṃ śaktasya tejomayasya brahmaṇo jyeṣṭhākhyā.
Translation
The title Jyeshtha (The Elder) belongs to the brilliant Brahman who is capable of becoming the wielder of the weapon.
Sutra 13
Devanagari
तेन ब्रह्मणस्पतेर्ज्येष्ठराजत्वं व्याख्यातम् ।। 13।।
Transliteration
- Tena brahmaṇaspater-jyeṣṭharājatvaṃ vyākhyātam.
Translation
By this, the “Jyeshtharajatvam” (Supreme Sovereignty) of Brahmanaspati is explained.
Sutra 14
Devanagari
प्रचण्डचण्डिकावद्देवता ।। 14।।
Transliteration
- Pracaṇḍacaṇḍikāvad-devatā.
Translation
This deity is like Prachanda Chandika (the fierce form of the Goddess).
Sutra 15
Devanagari
शाब्दस्यापि व्यक्ततेजसो माध्यमिकत्वात् ।। 15।।
Transliteration
- Śābdasyāpi vyaktatejaso mādhyamikatvāt.
Translation
Because even the manifested brilliance of Sound occupies a “middle” or intermediate position.
Sutra 16
Devanagari
शत्रुनिस्तरणकामो बगलामुखीमुपासीत ।। 16।।
Transliteration
- Śatrunistaraṇakāmo bagalāmukhīmupāsīta.
Translation
One who desires to overcome enemies should worship Bagalamukhi.
The Mantra and Vedic Connection
Sutra 17
Devanagari
खेन्द्राग्निशान्तिचन्द्रैः संयुक्तैः ।। 17।।
Transliteration
- Khendrāgni-śānticandraiḥ saṃyuktaiḥ.
Translation
Combined with the sounds Kha, Indra, Agni, Shanti, and Chandra (referring to the seed syllables/Bijamantras). HLRĪM (ह्लीम्).
Sutra 18
Devanagari
‘‘तदिदास भुवनेषु ज्येष्ठं यतो उग्रस्त्वेषनृम्णः । सद्यो जज्ञानो नि रिणाति शत्रूननु यं विश्वे मदन्त्यूमाः ।।’’ इत्याथर्वणेन बृहद्दिवेन दृष्ट्या त्रिष्टुभा वा ।। 18।।
Transliteration
- ‘‘Tadīdāsa bhuvaneṣu jyeṣṭhaṃ yato ugrastveṣanṛmṇaḥ। sadyo jajñāno ni riṇāti śatrūnanu yaṃ viśve madantyūmāḥ।।’’ ityātharvaṇena bṛhaddivena dṛṣṭyā triṣṭubhā vā.
Translation
[The worship is done] through the Atharvanic hymn seen by the seer Brihaddiva, or in the Trishtubh meter: “Tad id asa bhuvaneshu jyeshtham…” (That indeed was the eldest/greatest in the worlds…).
Sutra 19
Devanagari
तत्रेन्द्रो देवता नेन्द्राणीति चेत् ।। 19।।
Transliteration
- Tatrendro devatā nendrāṇīti cet.
Translation
If one objects: “Indra is the deity there, not Indrani (the female power)…”
Sutra 20
Devanagari
शक्तिशक्तिमतोरभेदादनया वृद्धाः शक्तिमुपासते ।। 20।।
Transliteration
- Śaktiśaktimator-abhedādanayā vṛddhāḥ śaktimupāsate.
Translation
[The answer is:] Because the Power (Shakti) and the Possessor of Power (Shaktiman) are non-different, the ancients worship the Power (Shakti) through this.
Sutra 21
Devanagari
पूर्वा तान्त्रिकी विद्योत्तरा वैदिकी ।। 21।।
Transliteration
- Pūrvā tāntrikī vidyottarā vaidikī.
Translation
The former is the Tantric Vidya; the latter is the Vedic Vidya.
Sutra 22
Devanagari
पूर्वस्या ऋषिं नारदमाहुः ।। 22।।
Transliteration
- Pūrvasyā ṛśiṃ nāradamāhuḥ.
Translation
Of the former (Tantric), Narada is said to be the Rishi (Seer).
Sutra 23
Devanagari
गायत्रीं छन्दः ।। 23।।
Transliteration
- Gāyatrīṃ chandaḥ.
Translation
Gayatri is the meter.
Sutra 24
Devanagari
अग्निपूर्व आर्चिकप्रणवो बीजम् ।। 24।।
Transliteration
- Agnipūrva ārchikapraṇavo bījam.
Translation
The Archika Pranava (Om) preceded by Agni is the Seed (Bija).
Sutra 25
Devanagari
इन्द्रः शक्तिः ।। 25।।
Transliteration
- Indraḥ śaktiḥ.
Translation
Indra is the Power (Shakti).
Sutra 26
Devanagari
आकाशः कीलकम् ।। 26।।
Transliteration
- Ākāśaḥ kīlakam.
Translation
Space (Akasha) is the Kilaka (the pin/pillar).
Sutra 27
Devanagari
पीता गदा हस्ता शत्रुविध्वंसिनी ध्येया ।। 27।।
Transliteration
- Pītā gadā hastā śatruvidhvaṃsinī dhyeyā.
Translation
She should be meditated upon as holding a golden club, destroying the enemy.
Philosophy of “Dhruva Smriti” (Steady Remembrance)
Sutra 28
Devanagari
ध्रुवा स्मृतिरस्याः शुद्धमुपासनम् ।। 28।।
Transliteration
- Dhruvā smrtir-asyāḥ śuddhamupāsanam.
Translation
The pure worship of Her is Dhruva Smriti (Steady, Unwavering Remembrance).
Sutra 29
Devanagari
तप उपासनं योगो ध्रुवा स्मृतिरिति पर्यायाः ।। 29।।
Transliteration
- Tapa upāsanaṃ yogo dhruvā smṛtir-iti paryāyāḥ.
Translation
Penance (Tapas), Worship (Upasana), Yoga, and Dhruva Smriti are synonyms.
Sutra 30
Devanagari
योगपदं प्राधान्येण पतञ्जलिना उक्तम् ।। 30।।
Transliteration
- Yogapadaṃ prādhānyeṇa patañjalinā uktam.
Translation
Patanjali used the term “Yoga” with prominence.
Sutra 31
Devanagari
योगश्चित्तवृत्तिनिरोध इति तस्य लक्षणम् ।। 31।।
Transliteration
- Yogaścittavṛttinirodha iti tasya lakṣaṇam.
Translation
His definition is: “Yoga is the cessation of the movements of the mind” (Chittavritti Nirodha).
Sutra 32
Devanagari
व्यतिरेकतस्तत् ।। 32।।
Transliteration
- Vyatirekatastat.
Translation
That is a definition by exclusion (negative).
Sutra 33
Devanagari
अन्वयत आलोचनं योगस्य लक्षणम् ।। 33।।
Transliteration
- Anvayat-ālocanaṃ yogasya lakṣaṇam.
Translation
Looking at it positively (by inclusion), the definition of Yoga is Alochana (Keen Observation/Reflection).
Sutra 34
Devanagari
आलोचने स्वयं चित्तवृत्तयो निरुद्धाः स्युः ।। 34।।
Transliteration
- Ālocane svayaṃ cittavṛttayo niruddhāḥ syuḥ.
Translation
In the state of Alochana, the movements of the mind are naturally restrained.
Sutra 35
Devanagari
आलोचनं च तपः ।। 35।।
Transliteration
- Ālocanaṃ ca tapaḥ.
Translation
And Alochana is Tapas (Austerity/Heat).
Sutra 36
Devanagari
तदेवोपासनम् ।। 36।।
Transliteration
- Tadevopāsanam.
Translation
That itself is Upasana (Worship/Sitting near).
Sutra 37
Devanagari
सा ध्रुवा स्मृतिः ।। 37।।
Transliteration
- Sā dhruvā smrtiḥ.
Translation
That is Dhruva Smriti.
Practical Application and Yoga
Sutra 38
Devanagari
आलोचने स्वात्मज्ञप्तिरपि वृत्तिरिति चेन्मूलच्छेदः ।। 38।।
Transliteration
- Ālocane svātmajñaptirapi vṛttir-iti cenmūlacchedaḥ.
Translation
If it is argued that even Self-awareness (the act of knowing the Self) during ‘Alochana’ is still a Vritti (a mental modification), the answer is: (that awareness) cuts the very root (of all other Vrittis).
Sutra 39
Devanagari
पश्य विस्मृतस्य वस्तुनोऽन्तर्मार्गणे निजां स्थितिम् ।। 39।।
Transliteration
- Paśya vismṛtasya vastuno’ntarmārgaṇe nijāṃ sthitim.
Translation
Observe your own state while searching for an object you have forgotten.
Sutra 40
Devanagari
स योगस्तत्तपोऽसौ ध्रुवा स्मृतिः ।। 40।।
Transliteration
- Sa yogastattapo’sau dhruvā smrtiḥ.
Translation
That (state of intense searching/focus) is Yoga, that is Tapas, that is Dhruva Smriti.
Sutra 41
Devanagari
मृगयमाणो लब्ध्वैव निवर्तते ।। 41।।
Transliteration
- Mṛgayamāṇo labdhvāiva nivartate.
Translation
One who searches returns only after finding [the object].
Sutra 42
Devanagari
योगी तु नित्यं मृगयत इवान्यस्य लब्धव्यस्याभावात् ।। 42।।
Transliteration
- Yogī tu nityaṃ mṛgayata ivānyasya labdhavyasyābhāvāt.
Translation
But the Yogi searches eternally, as there is nothing else to be gained.
Sutra 43
Devanagari
अनात्मजिज्ञासोरालोचनं मार्गणम् ।। 43।।
Transliteration
- Anātmajijñāsor-ālocanaṃ mārgaṇam.
Translation
For one who does not know the Self, Alochana is a search.
Sutra 44
Devanagari
आत्मजिज्ञासोर्योगः ।। 44।।
Transliteration
- Ātmajijñāsor-yogaḥ.
Translation
For the seeker of the Self, it is Yoga.
Sutra 45
Devanagari
पश्य दुःखे निजां स्थितिम् ।। 45।।
Transliteration
- Paśya duḥkhe nijāṃ sthitim.
Translation
Observe your own state during [a moment of] pain.
Sutra 46
Devanagari
स योगस्तत्तपोऽसौ ध्रुवा स्मृतिः ।। 46।।
Transliteration
- Sa yogastattapo’sau dhruvā smṛtiḥ.
Translation
That (intensity of focus) is Yoga, that is Tapas, that is Dhruva Smriti.
Sutra 47
Devanagari
दुःखितः शिष्टभोग्यजातसन्निकर्षात्पुनर्निवर्तते ।। 47।।
Transliteration
- Duḥkhitaḥ śiṣṭabhogyajāta-sannikarṣāt-punarnivartate.
Translation
The worldly person returns [to distraction] once they come into contact with objects of enjoyment.
Sutra 48
Devanagari
न तु योगी जितभोग्यजालत्वात् ।। 48।।
Transliteration
- Na tu yogī jitabhogyajālatvāt.
Translation
But not the Yogi, because he has conquered the web of enjoyments.
The Energetic Process (Kundalini)
Sutra 49
Devanagari
सुषुम्नया संवित् सहस्रारपर्यन्तं प्रवहति ।। 49।।
Transliteration
- Suṣumnayā saṃvit sahasrāraparyantaṃ pravahati.
Translation
Consciousness (Samvit) flows through the Sushumna up to the Sahasrara (the thousand-petaled lotus).
Sutra 50
Devanagari
तत्र मानसस्थानमासाद्याप्रतापा शीता भवति ।। 50।।
Transliteration
- Tatra mānasasthānamā-sādyā-pratāpā śītā bhavati.
Translation
Having reached the “Place of the Mind” (Manas-sthana), it becomes cool and loses its heat.
Sutra 51
Devanagari
सा शीता सर्वनाडीद्वारा शरीरे प्रवहति ।। 51।।
Transliteration
- Sā śītā sarvanāḍīdvārā śarīre pravahati.
Translation
That cool energy flows through all the nerves (Nadis) into the body.
Sutra 52
Devanagari
संवित्प्रवाहमध्ये सेतुं बध्नीयात् स यथा मानसस्थानं न प्राप्नुयात् ।। 52।।
Transliteration
- Saṃvit-pravāhamadhye setuṃ badhnīyāt sa yathā mānasasthānaṃ na prāpnuyāt.
Translation
One should build a “dam” (Setu) in the flow of consciousness so that it does not reach the place of the mind [to cool down].
Sutra 53
Devanagari
भ्रूमध्य इत्येकः प्रकारः ।। 53।।
Transliteration
- Bhrūmadhya ityekhaḥ prakāraḥ.
Translation
One method is at the midpoint of the eyebrows (Bhrumadhya).
Sutra 54
Devanagari
सेतुबन्धनं नाम स्थापनं ध्यानेन ।। 54।।
Transliteration
- Setubandhanaṃ nāma sthāpanaṃ dhyānena.
Translation
Building a “dam” means stabilizing the focus through meditation.
Sutra 55
Devanagari
तदालोचनान्नातिरिच्यते ।। 55।।
Transliteration
- Tadālocanānnātiricyate.
Translation
This is nothing other than Alochana.
Sutra 56
Devanagari
स योगस्तत्तपोऽसौ ध्रुवा स्मृतिः ।। 56।।
Transliteration
- Sa yogastattapo’sau dhruvā smrtiḥ.
Translation
That is Yoga, that is Tapas, that is Dhruva Smriti.
Sutra 57
Devanagari
तदा संविदः प्रभुत्वं पूर्णं स्यादविभक्तत्वात् ।। 57।।
Transliteration
- Tadā saṃvidaḥ prabhutvaṃ pūrṇaṃ syādavibhaktatvāt.
Translation
Then, the sovereignty of Consciousness becomes full/perfect because it is undivided.
Sutra 58
Devanagari
तत्र संविदोऽग्रं लक्ष्यम् ।। 58।।
Transliteration
- Tatra saṃvido’graṃ lakṣyam.
Translation
There, the “tip” (front) of Consciousness is the target.
Sutra 59
Devanagari
तत्र प्रतितिष्ठन् विश्वपुरुषे प्रतितिष्ठति ।। 59।।
Transliteration
- Tatra pratitiṣṭhan viśvapuruṣe pratitiṣṭhati.
Translation
Established there, one is established in the Universal Person (Vishwa Purusha).
Sutra 60
Devanagari
कण्ठ इत्यन्यः प्रकारः ।। 60।।
Transliteration
- Kaṇṭha ityanyaḥ prakāraḥ.
Translation
The Throat is another method.
Sutra 61
Devanagari
तत्र संविदो मध्यं लक्ष्यम् ।। 61।।
Transliteration
- Tatra saṃvido madhyaṃ lakṣyam.
Translation
There, the “middle” of Consciousness is the target.
Sutra 62
Devanagari
तत्र प्रतितिष्ठंस्तैजसपुरुषे प्रतितिष्ठति ।। 62।।
Transliteration
- Tatra pratitiṣṭhaṃ-staijasapuruṣe pratitiṣṭhati.
Translation
Established there, one is established in the Luminous Person (Taijasa Purusha).
Sutra 63
Devanagari
हृदय इत्यन्यः प्रकारः ।। 63।।
Transliteration
- Hṛdaya ityanyaḥ prakāraḥ.
Translation
The Heart is another method.
Sutra 64
Devanagari
तत्र संविदो मूलं लक्ष्यम् ।। 64।।
Transliteration
- Tatra saṃvido mūlaṃ lakṣyam.
Translation
There, the “root” of Consciousness is the target.
Sutra 65
Devanagari
तत्र प्रतितिष्ठन्प्राज्ञपुरुषे प्रतितिष्ठति ।। 65।।
Transliteration
- Tatra pratitiṣṭhan-prājñapuruṣe pratitiṣṭhati.
Translation
Established there, one is established in the Intelligent/Causal Person (Prajna Purusha).
Conclusion
Sutra 66
Devanagari
शुद्धोपासनेन ध्रुवायां स्मृत्यां तत्र मन्त्रं संस्थाप्यावर्तयेत् ।। 66।।
Transliteration
- Śuddhopāsanena dhruvāyāṃ smrtyāṃ tatra mantraṃ saṃsthāpyā-vartayet.
Translation
Through pure worship, having established the Mantra in that Dhruva Smriti, one should repeat it.
Sutra 67
Devanagari
अथ तेजोमयो भवेत् ।। 67।।
Transliteration
- Atha tejomayo bhavet.
Translation
Then, one becomes full of brilliance (Tejomaya).
Sutra 68
Devanagari
अथास्त्रं भवेत् ।। 68।।
Transliteration
- Athāstram bhavet.
Translation
Then, one becomes the weapon.
Sutra 69
Devanagari
ग्रन्थिच्छेदश्च ध्रुवया स्मृत्या ।। 69।।
Transliteration
- Granthicchedaś-ca dhruvayā smrtyā.
Translation
The “cutting of the knots” (of the heart/ego) happens through Dhruva Smriti.
Sutra 70
Devanagari
स्मृतिलम्भे सर्वग्रन्थीनां मोक्ष इति श्रुतेः ।। 70।।
Transliteration
- Smṛtilambhe sarvagranthīnāṃ mokṣa iti śruteḥ.
Translation
For the Scripture says: “Upon gaining the steady remembrance, all knots are loosened.”
Sutra 71
Devanagari
इयं धु्रवा स्मृतिरुपनिशत्सु तप इत्येव गीयते ।। 71।।
Transliteration
- Iyaṃ dhruvā smṛtirupaniṣatsu tapa ityeva gīyate.
Translation
This Dhruva Smriti is sung in the Upanishads as Tapas itself.
Sutra 72
Devanagari
बगलामुख्युपासनादस्त्रसिद्धिर्भवेदस्त्रसिद्धिर्भवेत् ।। 72।।
Transliteration
- Bagalāmukhyupāsanā-dastrasiddhir-bhavedastrasiddhir-bhavet.
Translation
From the worship of Bagalamukhi, the mastery of the Weapon is attained; the mastery of the Weapon is attained.
9. Matangi
Index: index
Sutra 1
Devanagari
मातङ्गीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
Mātaṅgīṃ vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
We shall now explain Matangi.
Sutra 2
Devanagari
नवमी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
Navamī sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She is the ninth among the ten Mahavidyas.
Sutra 3
Devanagari
तारायास्तत्त्वेन मातङ्ग्यास्तत्त्वं व्याख्यातम् ।। 3।।
Transliteration
Tārāyāstattvena mātaṅgyāstattvaṃ vyākhyātam.
Translation
The essence of Matangi is explained through the essence of Tara.
Sutra 4
Devanagari
विभूतिभेदाद्विद्याभेदः ।। 4।।
Transliteration
Vibhūtibhedād-vidyābhedaḥ.
Translation
The distinction in Wisdom (Vidya) arises from the distinction in manifestations (Vibhuti).
Sutra 5
Devanagari
श्रोत्रग्राह्यः शब्दो मातङ्गी ।। 5।।
Transliteration
Śrotragrāhyaḥ śabdo mātaṅgī.
Translation
Matangi is Sound as perceived by the ear.
Sutra 6
Devanagari
सरस्वत्यधिदैवतम् ।। 6।।
Transliteration
Sarasvatyadhidaivatam.
Translation
Her presiding deity is Saraswati.
Sutra 7
Devanagari
गौरीत्येके ।। 7।।
Transliteration
Gaurītyeke.
Translation
She is indeed Gauri (the Fair/Shining One).
Sutra 8
Devanagari
मूलतत्त्वदृष्ट्या सोक्तिः ।। 8।।
Transliteration
Mūlatattvadṛṣṭyā soktiḥ.
Translation
That statement is made from the perspective of the Root Principle (Mula-Tattva).
Sutra 9
Devanagari
वैखर्यस्मासु ।। 9।।
Transliteration
Vaikharya-smāsu.
Translation
In us, she exists as Vaikhari (spoken/articulated speech).
Sutra 10
Devanagari
विद्याकामो मातङ्गीमुपासीत ।। 10।।
Transliteration
Vidyākāmo mātaṅgīmupāsīta.
Translation
One who desires knowledge (Vidya) should worship Matangi.
Sutra 11
Devanagari
विश्ववशीकरणकामो वा ।। 11।।
Transliteration
Viśvavaśī-karaṇakāmo vā.
Translation
Or, one who desires the power to enchant the entire world.
Sutra 12
Devanagari
विंशत्यक्षर्या ।। 12।।
Transliteration
Viṃśatyakṣaryā.
Translation
Her mantra consists of twenty syllables.
Sutra 13
Devanagari
वाणी हृदयमुच्छिष्टचाण्डाली मातङ्गी सर्ववशङ्कर्यः सम्बोधनान्ताः शिरश्चेति विंशत्यक्षरी ।। 13।।
Transliteration
Vāṇī hṛdayam-ucchiṣṭacāṇḍālī mātaṅgī sarvavaśankaryaḥ sambodhanāntāḥ śiraśceti viṃśatyakṣarī.
Translation
The twenty-syllable (mantra) consists of: Vāṇī, Hṛdaya, ‘Ucchiṣṭa-cāṇḍālī’, ‘Mātaṅgī’, ‘Sarva-vaśaṅkarī’ (all in the vocative case), and finally Śiraḥ.
Sutra 14
Devanagari
तान्त्रिकोऽयं मन्त्रः ।। 14।।
Transliteration
Tāntriko’yaṃ mantraḥ.
Translation
This is a Tantric mantra.
Sutra 15
Devanagari
अस्य कण्वमृषिमाहुः ।। 15।।
Transliteration
Asya kaṇvamṛṣimāhuḥ.
Translation
Its Seer (Rishi) is said to be Kanva.
Sutra 16
Devanagari
विराजं छन्दः ।। 16।।
Transliteration
Virājaṃ chandaḥ.
Translation
Its Meter (Chhandas) is Virat.
Sutra 17
Devanagari
वाणी बीजम् ।। 17।।
Transliteration
Vāṇī bījam.
Translation
The Seed (Bija) is Vani (Aim).
Sutra 18
Devanagari
शिरः शक्तिः ।। 18।।
Transliteration
Śiraḥ śaktiḥ.
Translation
The Power (Shakti) is the Head (Swaha).
Sutra 19
Devanagari
हृदयं कीलकम् ।। 19।।
Transliteration
Hṛdayaṃ kīlakam.
Translation
The Linchpin (Kilaka) is the Heart (Hrim).
Sutra 20
Devanagari
षड्भिः खण्डैर्न्यासः ।। 20।।
Transliteration
Ṣaḍbhiḥ khaṇḍair-nyāsaḥ.
Translation
The ritual placement (Nyasa) is done in six parts.
Sutra 21
Devanagari
श्यामा वीणाधारिणी ध्येया ।। 21।।
Transliteration
Śyāmā vīṇādhāriṇī dhyeyā.
Translation
She should be meditated upon as dark-complexioned (Syama) and holding a Veena.
Sutra 22
Devanagari
शुक्ला वा ।। 22।।
Transliteration
Śuklā vā.
Translation
Or as having a white/bright complexion.
Sutra 23
Devanagari
अवताररूपदृष्ट्या श्यामा ।। 23।।
Transliteration
Avatārarūpa-dṛṣṭyā śyāmā.
Translation
From the perspective of her Incarnation-form (Avatar), she is dark (Syama).
Sutra 24
Devanagari
मूलदेवतारूपदृष्ट्या शुक्ला ।। 24।।
Transliteration
Mūladevatārūpa-dṛṣṭyā śuklā.
Translation
From the perspective of her Root-deity-form, she is white/bright.
Sutra 25
Devanagari
मतङ्गस्य पुत्री हि वाग्देव्या अवतारः ।। 25।।
Transliteration
Mataṅgasya putrī hi vāgdevyā avatāraḥ.
Translation
For the daughter of Sage Matanga is indeed an incarnation of the Goddess of Speech (Vagdevi).
Sutra 26
Devanagari
एतेनास्याः शक्तेर्मातङ्गीत्वं व्याख्यातम् ।। 26।।
Transliteration
Etenāsyāḥ śakter-mātaṅgītvaṃ vyākhyātam.
Translation
By this, the “Matangi-ness” of this Power is explained.
Sutra 27
Devanagari
नित्यं जिह्वारसयोगादुच्छिष्टा ।। 27।।
Transliteration
Nityṃ jihvāra-sayogā-ducchiṣṭā.
Translation
She is called Ucchista (leftover/impure) because of her constant association with the tongue and saliva.
Sutra 28
Devanagari
एतेन ब्रह्मणस्पतेर्गणपतेरुच्छिष्टत्वं व्याख्यातम् ।। 28।।
Transliteration
Etena brahmaṇaspater-gaṇapater-ucchiṣṭatvaṃ vyākhyātam.
Translation
By this, the “Ucchista” nature of Ganapati (Brahmanaspati) is also explained.
Sutra 29
Devanagari
अत एव चाण्डाली ।। 29।।
Transliteration
Ata eva cāṇḍālī.
Translation
For this reason, she is called Chandali (the outcaste).
Sutra 30
Devanagari
अवतारजातितो वा ।। 30।।
Transliteration
Avatārajātito vā.
Translation
Or, it is because of the caste of her incarnation.
Sutra 31
Devanagari
मातङ्ग्या उच्छिष्टत्वेन सरस्वत्याः सरस्वतीत्वं व्याख्यातम् ।। 31।।
Transliteration
Mātaṅgyā ucchiṣṭatvena sarasvatyāḥ sarasvatītvaṃ vyākhyātam.
Translation
Through the “Ucchista” nature of Matangi, the “Saraswati” nature of Saraswati is explained.
Sutra 32
Devanagari
जिह्वारसः सरः ।। 32।।
Transliteration
Jihvārasaḥ saraḥ.
Translation
The “Lake” (Saras) is the essence/fluid of the tongue.
Sutra 33
Devanagari
तेन स्थानवत्त्वात्तद्वत्त्वम् ।। 33।।
Transliteration
Tena sthānavattvāttadvattvam.
Translation
Because she occupies that place, she possesses that quality.
Sutra 34
Devanagari
नाडीनाम्ना वा सरस्वती ।। 34।।
Transliteration
Nāḍīnāmnā vā sarasvatī.
Translation
Or, Saraswati is the name of a channel (Nadi) in the subtle body.
Sutra 35
Devanagari
जिह्वायां वाग्वाहिनी हि नाडी सरस्वती ।। 35।।
Transliteration
Jihvāyāṃ vāgvāhinī hi nāḍī sarasvatī.
Translation
The Nadi that carries speech in the tongue is indeed the Saraswati Nadi.
Sutra 36
Devanagari
नदीनाम्ना वा सरस्वती ।। 36।।
Transliteration
Nadīnāmnā vā sarasvatī.
Translation
Or, Saraswati is the name of a river.
Sutra 37
Devanagari
नदीदेवतयोः सम्बन्धोऽभिमानात् ।। 37।।
Transliteration
Nadīdevatayoḥ sambandho’bhimānāt.
Translation
The connection between the river and the deity exists through identification (Abhimana).
Sutra 38
Devanagari
स्तनितस्य मेघस्थानत्वाद्वा सरस्वती ।। 38।।
Transliteration
Stanitasya meghasthānatvādvā sarasvatī.
Translation
Or she is Saraswati because the thundering cloud (Stanita) is the source of the “lake” (water).
Sutra 39
Devanagari
स्तनितं हि सरस्वत्याः स्वरूपविशेषः ।। 39।।
Transliteration
Stanitaṃ hi sarasvatyāḥ svarūpaviśeṣaḥ.
Translation
Indeed, thunder is a specific form of Saraswati (as sound).
Sutra 40
Devanagari
अत्रार्थे मेघ एव सरः ।। 40।।
Transliteration
Atrārthe megha eva saraḥ.
Translation
In this context, the cloud itself is the “lake” (Saras).
Sutra 41
Devanagari
‘‘महो अर्णः सरस्वती प्र चेतयति केतुना। धियो विश्वा वि राजति ।।’’ इति वैश्वामित्रेण मधुच्छन्दसा दृष्ट्या वैदिक्या गायत्रया विद्यया वा ।। 41।।
Transliteration
‘‘Maho arṇaḥ sarasvatī pra cetayati ketunā। dhiyo viśvā vi rājati।।’’ iti vaiśvāmitreṇa madhucchandasā dṛṣṭyā vaidikyā gāyatryā vidyayā vā.
Translation
As seen in the Vedic Gayatri Vidya by Madhuchhandas (son of Vishvamitra): “Saraswati, the mighty flood, illumines with her banner; she shines over all thoughts.”
Sutra 42
Devanagari
स्वाध्यायाध्ययनमस्याः शुद्धमुपासनम् ।। 42।।
Transliteration
Svādhyāyādhyayanamasyāḥ śuddhamupāsanam.
Translation
The pure worship of her consists of the study of one’s own scriptures (Svadhyaya).
Sutra 43
Devanagari
प्रणववाहित्वे शब्देषु तारतम्यम् ।। 43।।
Transliteration
Praṇavavāhitve śabdeṣu tāratamyam.
Translation
When carried by the Omkara (Pranava), there are gradations in sounds.
Sutra 44
Devanagari
ध्वनिभ्यो वर्णेष्वधिकम् ।। 44।।
Transliteration
Dhvanibhyo varṇeṣvadhikam.
Translation
Letters (Varnas) are superior to mere sounds (Dhvanis).
Sutra 45
Devanagari
तत्रापि मन्त्रवर्णिकेषु ।। 45।।
Transliteration
Tatrāpi mantravarṇikeṣu.
Translation
Even among those, the letters of Mantras are superior.
Sutra 46
Devanagari
मन्त्राणामन्तर्यामितस्तेजोमयशब्दरूपतयैव प्रादुर्भावात् ।। 46।।
Transliteration
Mantrāṇām-antaryāmi-tastejomayaśabda-rūpatayāiva prādurbhāvāt.
Translation
Because Mantras manifest from the Inner Controller as forms of luminous sound.
Sutra 47
Devanagari
शंसेदुक्थं सुदानव उत द्युक्षमित्यादयो निगमा अत्र भवन्ति ।। 47।।
Transliteration
Śaṃsedukthaṃ sudānava uta dyukṣam-ityādayo nigamā atra bhavanti.
Translation
There are Vedic verses here, such as “Praise the hymn, O bountiful ones…”
Sutra 48
Devanagari
मन्त्राणां भाषान्तरीकरणे गूढार्थसमर्पणमेव प्रयोजनम् ।। 48।।
Transliteration
Mantrāṇāṃ bhāṣāntarī-karaṇe gūḍhārthasamarpana-meva prayojanam.
Translation
The purpose of translating Mantras into other languages is only to convey their hidden meaning.
Sutra 49
Devanagari
न जपोपयोगित्वम् ।। 49।।
Transliteration
Na japopayogitvam.
Translation
It is not for the purpose of chanting (Japa).
Sutra 50
Devanagari
मातङ्ग्युपासनाद्विदितवेदितव्यो भवेद्विदितवेदितव्यो भवेत् ।। 50 ।।
Transliteration
Mātaṅgyupāsanād-viditaveditavyo bhavedviditaveditavyo bhavet.
Translation
By the worship of Matangi, one becomes a Knower of all that is to be known; one becomes a Knower of all that is to be known.**
10. Kamalatmika
Index: index
Sutra 1
Devanagari
कमलात्मिकां व्याख्यास्यामः ।। 1।।
Transliteration
Kamalātmikāṃ vyākhyāsyāmaḥ.
Translation
Now, we shall explain Kamalatmika.
Sutra 2
Devanagari
अन्त्या सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।
Transliteration
Antyā sā daśasu mahāvidyāsu.
Translation
She is the last among the ten Mahavidyas.
Sutra 3
Devanagari
भैरव्यास्तत्त्वेन कमलात्मिकायास्तत्त्वं व्याख्यातम् ।। 3।।
Transliteration
Bhairavyāstattvena kamalātmikāyāstattvaṃ vyākhyātam.
Translation
The essential nature (Tattva) of Kamalatmika is explained through the Tattva of Bhairavi.
Sutra 4
Devanagari
तत्र पृथिवीस्थाना देवता ।। 4।।
Transliteration
Tatra pṛthivīsthānā devatā.
Translation
There (in common understanding), she is a deity of the Earth plane.
Sutra 5
Devanagari
अत्र द्युस्थानेति विशेषः ।। 5।।
Transliteration
Atra dyusthāneti viśeṣaḥ.
Translation
Here, the distinction is that she is a deity of the Celestial plane (Dyu-sthana).
Sutra 6
Devanagari
उषोदेवी प्राचां भाषायाम् ।। 6।।
Transliteration
Uṣodevī prācāṃ bhāṣāyām.
Translation
In the language of the ancients (Vedas), she is the Goddess Usha (Dawn).
Sutra 7
Devanagari
लक्ष्मीरर्वाचाम् ।। 7।।
Transliteration
Lakṣmīrarvācām.
Translation
In the language of the moderns (Puranas/Tantras), she is Lakshmi.
Sutra 8
Devanagari
उत्तमत्वकामः कमलात्मिकामुपासीत ।। 8।।
Transliteration
Uttamatvakāmaḥ kamalātmikāmupāsīta.
Translation
One who desires “Excellence” (Uttamatva) should worship Kamalatmika.
Sutra 9
Devanagari
प्रथमोष्म-अग्नि-शान्तिचन्द्रैः संयुक्तैः ।। 9।।
Transliteration
Prathamoṣma-agni-śānticandraiḥ saṃyuktaiḥ.
Translation
[Her mantra is formed] by the combination of the first sibilant (Sa), Fire (Ra), Peace (I), and the Moon (the Bindu/M). (Note: This forms the seed-syllable Shrīm).
Sutra 10
Devanagari
मन्त्रोऽयं तान्त्रिकः ।। 10।।
Transliteration
Mantro’yaṃ tāntrikaḥ.
Translation
This is the Tantric mantra.
Sutra 11
Devanagari
अस्य भृगुमृषिमाहुः ।। 11।।
Transliteration
Asya bhṛgumṛṣimāhuḥ.
Translation
They say Bhrigu is the Rishi (seer) of this mantra.
Sutra 12
Devanagari
गायत्रीं छन्दः ।। 12।।
Transliteration
Gāyatrīṃ chandaḥ.
Translation
Gayatri is the meter.
Sutra 13
Devanagari
आर्चिकप्रणवो बीजम् ।। 13।।
Transliteration
Ārchikapraṇavo bījam.
Translation
The Vedic Omkara (Archika-pranava) is the seed (Bija).
Sutra 14
Devanagari
अग्निः शक्तिः ।। 14।।
Transliteration
Agniḥ śaktiḥ.
Translation
Agni (Fire) is the power (Shakti).
Sutra 15
Devanagari
बकः कीलकम् ।। 15।।
Transliteration
Bakaḥ kīlakam.
Translation
Baka is the pin (Kilakam).
Sutra 16
Devanagari
षड्दीर्घयुक्तया श्रिया न्यासः ।। 16।।
Transliteration
Ṣaḍdīrghayuktayā śriyā nyāsaḥ.
Translation
The ritual placement (Nyasa) is done using the syllable “Shri” combined with the six long vowels.
Sutra 17
Devanagari
पीता पद्मासना वराभयदा ध्येया ।। 17।।
Transliteration
Pītā padmāsanā varābhayadā dhyeyā.
Translation
One should meditate on her as golden-hued, seated on a lotus, and granting boons and fearlessness.
Sutra 18
Devanagari
‘‘तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि। धियो यो नः प्रचोदयात् ।।’’ इति गाधिजेन विश्वामित्रेण दृष्ट्या वैदिक्या गायत्रया विद्यया वा ।। 18।।
Transliteration
‘‘Tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi। dhiyo yo naḥ pracodayāt।।’’ iti gādhijena viśvāmitreṇa dṛṣṭyā vaidikyā gāyatryā vidyayā vā.
Translation
[Or she is worshipped] through the Vedic Gayatri Vidyā: “Tat savitur vareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi, dhiyo yo naḥ pracodayāt,” seen by Vishvamitra, the son of Gādhi.
Sutra 19
Devanagari
तत्र सूर्य एव देवता नोषा इति चेच्छक्तिशक्तिमतोरभेदादनया वृद्धाः शक्तिमुपासते ।। 19।।
Transliteration
Tatra sūrya eva devatā noṣā iti cec-chaktiśaktimator-abhedādanayā vṛddhāḥ śaktimupāsate.
Translation
If it is argued that the Sun is the deity there, not Usha, [we reply] that the wise worship the Power (Shakti) through this mantra because the Power and the Possessor of Power are non-different.
Sutra 20
Devanagari
धीप्रचोदकत्वात्सवितापरम एव न सूर्य इति चेत् ।। 20।।
Transliteration
Dhīpracodakatvāt-savitāparama eva na sūrya iti cet.
Translation
If it is argued that “Savita” refers only to the Supreme Impeller of intellect and not the physical Sun…
Sutra 21
Devanagari
सूर्यस्य धीप्रचोदकत्वं नासिद्धमित्यदोषः ।। 21।।
Transliteration
Sūryasya dhīpracodakatvaṃ nāsiddhamityadoṣaḥ.
Translation
…there is no fault, for the Sun’s role as the impeller of intellect is not unproven.
Sutra 22
Devanagari
सूर्यरश्मयश्चैतन्यवाहिनो न जडाः ।। 22।।
Transliteration
Sūryaraśmayaś-caitanyavāhino na jaḍā.
Translation
The rays of the Sun are carriers of Consciousness; they are not inert (material) matter.
Sutra 23
Devanagari
अथास्याः शुद्धमुपासनम् ।। 23।।
Transliteration
Athāsyāḥ śuddhamupāsanam.
Translation
Now, her pure (internal) worship:
Sutra 24
Devanagari
रश्मीनेव ध्यायेत् ।। 24।।
Transliteration
Raśmīneva dhyāyet.
Translation
One should meditate on the Rays themselves.
Sutra 25
Devanagari
इयं मधुविद्योपनिषत्सु गीयते ।। 25।।
Transliteration
Iyaṃ madhuvidyopaniṣatsu gīyate.
Translation
This is sung as the Madhu Vidya in the Upanishads.
Sutra 26
Devanagari
कमलात्मिकोपासनादुत्तमो भवेदुत्तमो भवेत् ।। 26 ।।
Transliteration
Kamalātmikopāsanā-duttamo bhaveduttamo bhavet.
Translation
By the worship of Kamalatmika, one becomes excellent; indeed, one becomes excellent.
Conclusion
Devanagari
(इति दशमहाविद्यास्तन्त्रसारभूताः) ।। इति श्रीभगवन्महर्षिरमणान्तेवासिनो वासिष्ठस्य नरसिंहसूनोर्गणपतेः कृतिर्महाविद्यासूत्रं समाप्तम् ।।
Transliteration
(Iti daśamahāvidyātantrasārabhūtāḥ) ।। Iti śrībhagavanmaharṣi-ramaṇāntevāsino vāsiṣṭhasya narasiṃhasūnor-gaṇapateḥ kṛtirmahāvidyāsūtraṃ samāptam ।।
Translation
(Thus ends the Essence of the Tantras of the Ten Mahavidyas) Thus concludes the Mahavidya Sutram, the work of Ganapati, son of Narasimha, of the lineage of Vasistha and disciple of Bhagavan Maharshi Ramana.

Muni's Play