The Mahavidya Sutra is a foundational text of the Shaktism tradition, specifically focusing on the ten Mahavidyas (Great Wisdom Goddesses). Composed by Kavyakantha Ganapati Muni, it presents the philosophy, attributes, and meditative practices associated with each goddess in a succinct sutra style.

1. Kali

The Nature of Time and Kali

Sutra 1

Devanagari

कालीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।

Transliteration

  1. Kālim vyākhyāsyāmaḥ.

Translation

Now, we shall expound upon Time (Kāli).

Sutra 2

Devanagari

आद्या सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।

Transliteration

  1. Ādyā sā daśasu mahāvidyāsu.

Translation

She (Kali) is the first among the ten Mahavidyas (Great Wisdoms).

Sutra 3

Devanagari

क्रियाशक्तिः काली ।। 3।।

Transliteration

  1. Kriyāśaktiḥ kālī.

Translation

Kali is the power of action (Kriya-shakti).

Sutra 4

Devanagari

मध्यमा त्वधिदैवतम् ।। 4।।

Transliteration

  1. Madhyamā tvadhidaivatam.

Translation

She is the presiding deity of the middle (or the intermediate celestial realm).

Sutra 5

Devanagari

सर्वव्यापिनी ।। 5।।

Transliteration

  1. Sarvavyāpinī.

Translation

She is all-pervading.

Sutra 6

Devanagari

व्यापकनिगूढतेजःशक्तेर्नातिरिच्यते ।। 6।।

Transliteration

  1. Vyāpakanigūḍhatejaḥśakternātiricyate.

Translation

She is not different from the power of the all-pervading, hidden radiant energy.

Sutra 7

Devanagari

सर्वाणि भूतानि पचत्यजस्रम् ।। 7।।

Transliteration

  1. Sarvāṇi bhūtāni pacatyajasram.

Translation

She continuously “cooks” (matures/transforms) all living beings.

Sutra 8

Devanagari

पाक एव शास्त्रेषु व्यवह्रियमाणः परिणामः ।। 8।।

Transliteration

  1. Pāka eva śāstreṣu vyavahriyamāṇaḥ pariṇāmaḥ.

Translation

In the scriptures, this “cooking” is referred to as “Pariṇāma” (transformation or evolution).

Sutra 9

Devanagari

काल एव स्त्रीलिङ्गाख्यया काल्युच्यते ।। 9।।

Transliteration

  1. Kāla eva strīlingākhyayā kālyucyate.

Translation

Time itself is called “Kali,” in the feminine gender.

Sutra 10

Devanagari

पाचकत्वमेव हि कालस्य स्वरूपम् ।। 10।।

Transliteration

  1. Pācakatvameva hi kālasya svarūpam.

Translation

The very nature of Time is its capacity to “cook” (transform/digest) everything.

Iconography and Cosmic Function

Sutra 11

Devanagari

अभूदस्याः पाके बहूनामण्डानां संहारः ।। 11।।

Transliteration

  1. Abhūdasyāḥ pāke bahūnāmaṇḍānāṃ saṃhāraḥ.

Translation

At Her “cooking”, the destruction of many cosmic eggs (universes) occurs.

Sutra 12

Devanagari

तस्याः कण्ठेऽस्माभिर्ध्रियमाणा मुण्डमाला तदेतदण्डसंहारवैभवं स्मारयितुम् ।। 12।।

Transliteration

  1. Tasyāḥ kaṇṭhe’smābhir-dhriyamāṇā muṇḍamālā tadetadaṇḍasaṃhāravaibhavaṃ smārayitum.

Translation

The garland of severed heads worn around Her neck is to remind us of Her glory in destroying these universes.

Sutra 13

Devanagari

नित्यसंग्रामकारिणीति पिशाचिकेव भीमरूपेयं परिणमयित्री शक्तिर्वर्ण्यते ।। 13।।

Transliteration

  1. Nityasaṅgrāmakāriṇīti piśācikeva bhīmarūpeyaṃ pariṇamayitrī śaktir-varṇyate.

Translation

She is described as a terrifying, demoness-like transforming power because She is perpetually engaged in the “great battle” (of cosmic change).

Sutra 14

Devanagari

अत एव वामैव विभुतेत्याह पुष्पदन्तः ।। 14।।

Transliteration

  1. Ata eva vāmaiva vibhutetyāha puṣpadantaḥ.

Translation

Therefore, the sage Pushpadanta says that Her “left-handed” (unconventional) power is indeed all-pervasive.

Sutra 15

Devanagari

महाकालस्य नित्यताण्डवस्य विभुतातः काली हि नातिरिच्यते।। 15।।

Transliteration

  1. Mahākālasya nityatāṇḍavasya vibhutātaḥ kālī hi nātiricyate.

Translation

Kali is not different from the all-pervasiveness of Mahakala’s (Great Time/Shiva’s) eternal dance.

Sutra 16

Devanagari

क्रियैव ताण्डवमुच्यते ।। 16।।

Transliteration

  1. Kriyaiva tāṇḍavamucyate.

Translation

Action itself is called the “Tandava” (dance).

Sutra 17

Devanagari

परिणमयित्री शक्तिर्न केवलं संहरति ।। 17।।

Transliteration

  1. Pariṇamayitrī śaktir-na kevalaṃ saṃharati.

Translation

The transforming power does not only destroy.

Sutra 18

Devanagari

सृजत्यपि ।। 18।।

Transliteration

  1. Sṛjatyapi.

Translation

She creates as well.

Sutra 19

Devanagari

पूर्वपूर्वावस्थासंहार एवोत्तरोत्तरावस्था सर्गो भूतानाम् ।। 19।।

Transliteration

  1. Pūrvapūrvāvasthā-saṃhāra evottarottarāvasthā sargo bhūtānām.

Translation

The destruction of a previous state is itself the creation of the succeeding state for all beings.

Sutra 20

Devanagari

एकैव क्रिया द्व्यर्थकरीत्युक्तं भवति ।। 20।।

Transliteration

  1. Ekaiva kriyā dvyarthakarītyuktaṃ bhavati.

Translation

Thus, it is said that a single action serves two purposes (creation and destruction).

Time as the Primal Cause and Life Force

Sutra 21

Devanagari

एतेन कालस्य कारणत्वं व्याख्यातम् ।। 21।।

Transliteration

  1. Etena kālasya kāraṇatvaṃ vyākhyātam.

Translation

By this, the causality of Time is explained.

Sutra 22

Devanagari

अहमेव वात इव प्रवाम्यारभमाणा भुवनानि विश्वेति मन्त्रवर्णोऽत्र भवति ।। 22।।

Transliteration

  1. Ahameva vāta iva pravāmyārabhamāṇā bhuvanāni viśveti mantravarṇo’tra bhavati.

Translation

The Vedic mantra “I blow like the wind, initiating all worlds” applies here.

Sutra 23

Devanagari

ईशस्य परमकारणत्वं तद्वत्त्वात् ।। 23।।

Transliteration

  1. Īśasya paramakāraṇatvaṃ tadvattvāt.

Translation

The Supreme Lord’s status as the ultimate cause is due to His possession of this power.

Sutra 24

Devanagari

एषा समष्टिशक्तिर्भूतान्याविश्य व्यष्टिशक्तिश्च भवति ।। 24।।

Transliteration

  1. Eṣā samaṣṭiśaktir-bhūtānyāviśya vyaṣṭiśaktiṣcha-bhavati.

Translation

This collective power (Samashti), entering into beings, becomes individual power (Vyashti).

Sutra 25

Devanagari

तत्र तारतम्यमुपाधिभेदात्तेजस इव सूर्यादौ ।। 25।।

Transliteration

  1. Tatra tāratamyam-upādhibhedāt-tejasa iva sūryādau.

Translation

The difference in intensity there is due to the limitation of the medium (upadhi), just as the sun’s light varies in different objects.

Sutra 26

Devanagari

भूतान्तरापेक्षया चेतनानां तच्छशक्तिवाही स्वभावो भूयान् ।। 26।।

Transliteration

  1. Bhūtāntarapekṣayā cetanānāṃ tacchaktivāhī svabhāvo bhūyān.

Translation

Compared to other elements, the nature of conscious beings to carry this power is greater.

Sutra 27

Devanagari

अस्मासु प्रवहन्ती सा शक्तिः श्रेष्ठः प्राण उच्यते ।। 27।।

Transliteration

  1. Asmāsu pravahantī sā śaktiḥ śreṣṭhaḥ prāṇa ucyate.

Translation

That power flowing within us is called the “Chief Prana” (Life Force).

Sutra 28

Devanagari

शक्तौ वातेत्याभ्यन्तरे प्राणव्यवहार उपनिषत्सु दृश्यते ।। 28।।

Transliteration

  1. Śaktau vātetyābhyantare prāṇavyavahāra upaniṣatsu dṛśyate.

Translation

In the Upanishads, the function of Prana is seen as the internal movement of the “Wind-Power.”

Sutra 29

Devanagari

शक्तितरङ्गत्वात्वायूनामेषोऽभेदेन व्यवहारः ।। 29।।

Transliteration

  1. Śaktitarangatvād-vāyūnāmeṣo’bhedena vyavahāraḥ.

Translation

Because they are waves of power, the “winds” (Pranas) are treated as non-different from Her.

Sutra 30

Devanagari

प्राणतरङ्ग एवोच्छ्वासादयो न प्राणस्वरूपमित्युक्तं भवति ।। 30।।

Transliteration

  1. Prāṇataranga evocchvāsādayo na prāṇasvarūpamityuktaṃ bhavati.

Translation

It is said that the waves of Prana, like breathing, are not the essential nature of Prana itself (but its manifestations).

Sutra 31

Devanagari

आप्यः प्राण इति चेत् ।। 31।।

Transliteration

  1. Āpyaḥ prāṇa iti cet.

Translation

One might argue that Prana is of the nature of water (Apya).

Sutra 32

Devanagari

आप्यनूपाधिकत्वाच्छक्तेः प्राणस्याप्यत्वनिर्देशो न स्वरूपदृष्ट्या।। 32।।

Transliteration

  1. Āpyanūpādhikatvāc-chakteḥ prāṇasyāpyatvanirdeśo na svarūpadṛṣṭyā.

Translation

The description of Prana as “watery” is due to its association with certain limiting conditions, not from the perspective of its essential nature.

Spiritual Practice (Upasana)

Sutra 33

Devanagari

संसारिणां प्राणशक्तिः प्रतिक्षणं विनियोगवैषम्येण क्षीयते।। 33।।

Transliteration

  1. Saṃsāriṇāṃ prāṇaśaktiḥ pratikṣaṇaṃ viniyogavaiṣamyeṇa kṣīyate.

Translation

The life-force of worldly people diminishes every moment due to the imbalance of its use.

Sutra 34

Devanagari

मुहुर्मुहुः श्वासविसर्गाद्यव्यवस्थितात् ।। 34।।

Transliteration

  1. Muhur-muhuḥ śvāsavisargādyavyavasthitāt.

Translation

This is because of the unregulated release of breath and other factors.

Sutra 35

Devanagari

आत्मशक्तेर्वृद्धये कालीमुपासीत ।। 35।।

Transliteration

  1. Ātmaśakter-vṛddhaye kālīmupāsīta.

Translation

For the increase of one’s own power (Atma-shakti), one should worship Kali.

Sutra 36

Devanagari

रसज्ञया ।। 36।।

Transliteration

  1. Rasajñayā.

Translation

With the Rasajñā (the seed syllable Krīm).

Sutra 37

Devanagari

द्वाविंशत्यक्षर्या वा ।। 37।।

Transliteration

  1. Dvāviṃśatyakṣaryā vā.

Translation

Or with the twenty-two-syllabled mantra.

Sutra 38

Devanagari

तिस्रो रसज्ञाः क्रोधौ लज्जे सम्बोधनान्ते स्त्रीलिङ्गमपसव्यवाचिक-प्रत्ययान्तं नाम च पुनः प्रागुक्तानि सप्तबीजानि शिरश्चेति द्वाविंशत्यक्षरी ।। 38।।

Transliteration

  1. Tisro rasajñāḥ krodhau lajje sambodhanānte strīlingamapasavyavācika-pratyayāntaṃ nāma ca punaḥ prāguktāni saptabījāni śiraśceti dvāviṃśatyakṣarī.

Translation

Three ‘Rasajnas’ (the seed-syllable Krim), then Krodha (the seed-syllable Hum), then two Lajjas (the seed-syllable Hrim), followed by Her name in the feminine vocative case ending in the Apasavyavachika suffix, then the previously mentioned seven seed-syllables again, and finally the Shirsh (Swaha); this constitutes the twenty-two syllable mantra.

Sutra 39

Devanagari

एतौ तान्त्रिकौ मन्त्रौ ।। 39।।

Transliteration

  1. Etau tāntrikau mantrau.

Translation

These two are the Tantric mantras.

Sutra 40

Devanagari

एतयोर्भैरवमृषिमाहुः ।। 40।।

Transliteration

  1. Etayor-bhairavam-ṛṣimāhuḥ.

Translation

Bhairava is said to be the Rishi (Seer) for these.

Sutra 41

Devanagari

उष्णिहं छन्दः ।। 41।।

Transliteration

  1. Uṣṇihaṃ chandaḥ.

Translation

The meter is Ushnih.

Sutra 42

Devanagari

उभयत्रापि अविभाज्यात्वं नास्तीति चेत् ।। 42।।

Transliteration

  1. Ubhayatrāpi avibhājyātvāṃ nāstīti cet.

Translation

One might object that there is no “indivisibility” (or consistency) in the meter here.

Sutra 43

Devanagari

तन्त्रेषु प्रायोऽर्थयोगेन छन्दः कल्पनं नाक्षरसंख्ययेत्यविरोधः ।। 43।।

Transliteration

  1. Tantreṣu prāyo’rthayogena chandaḥ kalpanaṃ nākṣarasaṅkhyayetyavirodhaḥ.

Translation

There is no contradiction, as in the Tantras, the meter is often conceived based on the meaning/application (Artha-yoga) rather than the exact syllable count.

Symbolism and Meditation

Sutra 44

Devanagari

आद्यायामार्चिकप्रणवो बीजम् ।। 44।।

Transliteration

  1. Ādyāyām-ārchikapraṇavo bījam.

Translation

For the first (Mahavidya), the Archika-Pranava (the Vedic Om) is the seed (Bija).

Sutra 45

Devanagari

अग्निः शक्तिः ।। 45।।

Transliteration

  1. Agniḥ śaktiḥ.

Translation

Agni (Fire) is the power (Shakti).

Sutra 46

Devanagari

ब्रह्मा कीलकम् ।। 46।।

Transliteration

  1. Brahmā kīlakam.

Translation

Brahma is the pin (Kilakam).

Sutra 47

Devanagari

सबिन्दुः शान्तिरार्र्चिकप्रणव उच्यते ।। 47।।

Transliteration

  1. Sabinduḥ śāntir-ārchikapraṇava ucyate.

Translation

The Archika-Pranava with a dot (bindu) is called the syllable of peace.

Sutra 48

Devanagari

द्वितीयायां रसज्ञा बीजम् ।। 48।।

Transliteration

  1. Dvitiyāyāṃ rasajñā bījam.

Translation

In the second, Rasajñā (Krīm) is the seed.

Sutra 49

Devanagari

लज्जा शक्तिः ।। 49।।

Transliteration

  1. Lajjā śaktiḥ.

Translation

Lajjā (Hrīm) is the power.

Sutra 50

Devanagari

क्रोधः कीलकम् ।। 50।।

Transliteration

  1. Krodhaḥ kīlakam.

Translation

Krodha (Hūm) is the pin.

Sutra 51

Devanagari

उभयत्र षड्दीर्घयुक्तया रसज्ञया न्यासः ।। 51।।

Transliteration

  1. Ubhayatra ṣaḍdīrghayuktayā rasajñayā nyāsaḥ.

Translation

In both, the Nyasa (ritual placement) is done with the Rasajñā combined with the six long vowels.

Sutra 52

Devanagari

नीला मुण्डमालिनी शवासना शवालङ्कारा खड्गवराऽभयच्छिन्नमस्तभृच्चतुर्भुजा ध्येया ।। 52।।

Transliteration

  1. Nīlā muṇḍamālinī śavāsanā śavālaṅkārā khaḍgavarā’bhayacchinnamastabhṛc-caturbhujā dhyeyā.

Translation

She should be meditated upon as blue, wearing a garland of heads, seated on a corpse, adorned with corpses, holding a sword, giving boons and fearlessness, and holding a severed head, with four arms.

Sutra 53

Devanagari

नीलत्वं तामसशक्तित्वात् ।। 53।।

Transliteration

  1. Nīlatvaṃ tāmasaśaktitvāt.

Translation

The blueness is due to Her being the power of Tamas (the quality of darkness/inertia).

Sutra 54

Devanagari

क्रियाशक्तिस्तामसी प्रज्ञाराहित्यात् ।। 54।।

Transliteration

  1. Kriyāśaktistāmasī prajñārāhityāt.

Translation

The power of action is Tamasic because it lacks (discursive) intellect.

Sutra 55

Devanagari

उक्तं मुण्डमालिनीत्वस्य रहस्यम् ।। 55।।

Transliteration

  1. Uktaṃ muṇḍamālinītvasya rahasyam.

Translation

The secret of the garland of heads has already been stated.

Sutra 56

Devanagari

प्राणस्य निष्प्राणोपाध्याश्रयत्वाच्छवासनत्वम् ।। 56।।

Transliteration

  1. Prāṇasya niṣprāṇopādhyāśrayatvāc-chavāsanatvam.

Translation

She sits on a corpse because Prana (Life) rests upon the “lifeless” medium (matter).

Sutra 57

Devanagari

निष्प्राणोपाधिभूषितत्वाच्छवभूषणत्वम् ।। 57।।

Transliteration

  1. Niṣprāṇopādhibhūṣitatvāc-chavabhūṣaṇatvam.

Translation

She is adorned with corpses because she is decorated by the lifeless elements.

Sutra 58

Devanagari

संहारशक्तित्वद्योतनाय खड्गभृत्त्वम् ।। 58।।

Transliteration

  1. Saṃhāraśaktitvadyotanāya khaḍgabhṛttvam.

Translation

She holds a sword to indicate Her power of destruction.

Sutra 59

Devanagari

स्वाभाविकानुग्रहवत्त्वद्योतनाय वराऽभयभृत्त्वम् ।। 59।।

Transliteration

  1. Svābhāvikānugrahavattvadyotanāya varā’bhayabhṛttvam.

Translation

She holds the gestures of boon-giving and fearlessness to indicate Her natural grace.

Sutra 60

Devanagari

शरीराभिमानित्ववर्जितं मन एव च्छिन्नं मस्तम् ।। 60।।

Transliteration

  1. Śarīrābhimānitvavarjitaṃ mana eva cchinaṃ mastam.

Translation

The “severed head” is the mind itself, stripped of identification with the body.

Sutra 61

Devanagari

तद्वशीकरणसूचकं तद्धारित्वम् ।। 61।।

Transliteration

  1. Tadvāśīkaraṇasūcakaṃ taddhāritvam.

Translation

Holding it indicates Her mastery over the mind.

Sutra 62

Devanagari

एवं सर्वत्र शक्तीनां ध्यानानि परोक्षार्थानि न शरीरपराणि ।। 62।।

Transliteration

  1. Evaṃ sarvatra śaktīnāṃ dhyānāni parokṣārthāni na śarīraparāṇi.

Translation

Thus, in all cases, the meditations on the Shaktis refer to esoteric meanings, not to physical bodies.

Sutra 63

Devanagari

अस्ति देवतायाः शरीरमिति चेत्तदन्यत्तन्त्रोक्तात् ।। 63।।

Transliteration

  1. Asti devatāyāḥ śarīram-iti cettadanyattantroktāt.

Translation

If a deity has a body, it is different from what is described in the Tantra (which uses symbolic forms).

Vedic Integration and Benefits

Sutra 64

Devanagari

‘‘वर्षन्तु ते विभावरि दिवो अभ्रस्य विद्युतः । रोहन्तु सर्वबीजान्यवब्रह्म द्विषो जहि।।’’ इत्यात्रेयेण सप्तवध्रिणा दृष्ट्या वैदिक्याऽनुष्टुभा विद्यया वा ।। 64।।

Transliteration

  1. ‘‘Varṣantu te vibhāvari divo abhrasya vidyutaḥ। rohantu sarvabījānyavabrahma dviṣo jahi।।’’ ityātreyeṇa saptavardhrina dṛṣṭyā vaidikyā’nuṣṭubhā vidyayā vā.

Translation

By the Vedic Anushtubh verse of Atreya: “O Night, let the clouds of heaven rain… let all seeds grow… kill the haters of prayer.”

Sutra 65

Devanagari

‘‘ओर्वप्रा अमर्त्या निवतो देव्युद्वतः । ज्योतिषा बाधते तमः।। ’’ इति भारद्वाज्या रात्र्या दृष्ट्या गायत्र्या वा।। 65।।

Transliteration

  1. ‘‘Orvaprā amartyā nivato devyudvataḥ। jyotiṣā bādhate tamaḥ।।’’ iti bhāradvājyā rātryā dṛṣṭyā gāyatryā vā.

Translation

Or by the Gayatri verse of Bharadvaja regarding the Night: “The immortal Goddess has pervaded the wide space… She drives away darkness with light.”

Sutra 66

Devanagari

जानतः श्वसनं तस्याः शुद्धमुपासनम् ।। 66।।

Transliteration

  1. Jānataḥ śvasanaṃ tasyāḥ śuddhamupāsanam.

Translation

Knowing Her breathing is the pure form of worship.

Sutra 67

Devanagari

ज्ञायमाना क्रिया महामहिमा स्यात् ।। 67।।

Transliteration

  1. Jñāyamānā kriyā mahāmahimā syāt.

Translation

When action is known (understood/conscious), it becomes a “Great Majesty” (Maha-mahima).

Sutra 68

Devanagari

मनसे शक्तिं दद्यात् ।। 68।।

Transliteration

  1. Manase śaktiṃ dadyāt.

Translation

She bestows power to the mind.

Sutra 69

Devanagari

वाचे ।। 69।।

Transliteration

  1. Vāce.

Translation

To the speech.

Sutra 70

Devanagari

चक्षुषे च ।। 70।।

Transliteration

  1. Cakṣuṣe ca.

Translation

And to the eyes.

Sutra 71

Devanagari

दीर्घजीवितं च दद्यात् ।। 71।।

Transliteration

  1. Dīrghajīvitaṃ ca dadyāt.

Translation

She bestows longevity.

Sutra 72

Devanagari

मोक्षाय च भवति ।। 72।।

Transliteration

  1. Mokṣāya ca bhavati.

Translation

And She leads to liberation (Moksha).

Sutra 73

Devanagari

इयं संवर्गविद्योपनिषत्सु गीयते ।। 73।।

Transliteration

  1. Iyaṃ saṃvargavidyopaniṣatsu gīyate.

Translation

This is sung in the Upanishads as the “Samvarga Vidya” (The Science of Absorption).

Sutra 74

Devanagari

कैश्चिद्प्राणविद्या ।। 74।।

Transliteration

  1. Kaischidprāṇavidyā.

Translation

It is considered The “Prana Vidya” (The Science of the Life-Force) by some.

Sutra 75

Devanagari

परैर्मुख्यप्राणोद्गीथविद्या ।। 75।।

Transliteration

  1. Parairmukhya-prāṇodgīthavidyā.

Translation

And by others as the “Mukhya-Prana-Udgiitha Vidya” (The Science of the Principal Breath and Chant).

Sutra 76

Devanagari

संसारिणः प्रहरत्खड्गं काली ।। 76।।

Transliteration

  1. Saṃsāriṇaḥ praharat-khaḍgaṃ kālī.

Translation

For the worldly person, Kali is a striking sword.

Sutra 77

Devanagari

योगिनां हस्तगतं खड्गं हस्तगतं खड्गम् ।। 77।।

Transliteration

  1. Yogināṃ hastagataṃ khaḍgaṃ hastagataṃ khaḍgam.

Translation

For the Yogis, the sword is in their own hand. (The sword is in their own hand.)


2. Tara

Sutra 1

Devanagari

तारां व्याख्यास्यामः ।। 1।।

Transliteration

  1. Tārāṃ vyākhyāsyāmaḥ.

Translation

Now we shall explain Tara.

Sutra 2

Devanagari

द्वितीया सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।

Transliteration

  1. Dvitīyā sā daśasu mahāvidyāsu.

Translation

She is the second among the ten Mahavidyas (Great Wisdom Goddesses).

Sutra 3

Devanagari

शब्दशक्तिस्तारा ।। 3।।

Transliteration

  1. Śabdaśaktistārā.

Translation

Tara is the power of sound (shabda-shakti).

Sutra 4

Devanagari

गौर्यधिदैवतम् ।। 4।।

Transliteration

  1. Gauryadhidaivatam.

Translation

Her presiding deity is Gauri.

Sutra 5

Devanagari

शब्दशक्तिः प्रणवात् नातिरिच्यते ।। 5।।

Transliteration

  1. Śabdaśaktiḥ praṇavāt nātiricyate.

Translation

The power of sound is not different from the Pranava (Om).

Sutra 6

Devanagari

तार इति प्रणवस्य प्रसिद्धं नाम ।। 6।।

Transliteration

  1. Tāra iti praṇavasya prasiddhaṃ nāma.

Translation

“Tara” (The Savior) is a well-known name for the Pranava.

Sutra 7

Devanagari

तार एव स्त्रीलिङ्गाख्यया तारोच्यते ।। 7।।

Transliteration

  1. Tāra eva strīlingākhyayā tārocyate.

Translation

The same Tara is called “Tara” in the feminine form.

Sutra 8

Devanagari

इयं नाकाशस्य गुणः ।। 8।।

Transliteration

  1. Iyaṃ nākāśasya guṇaḥ.

Translation

This (sound) is not a quality of space (Akasha).

Sutra 9

Devanagari

अपि त्वाकाशे ।। 9।।

Transliteration

  1. Api tvākāśe.

Translation

Rather, it exists within space.

Sutra 10

Devanagari

ओङ्कारस्तदनुकरणमात्रम् ।। 10।।

Transliteration

  1. Oṅkārastadanukaraṇamātram.

Translation

The sound “Om” is merely an imitation of that.

Sutra 11

Devanagari

न स्वरूपम् ।। 11।।

Transliteration

  1. Na svarūpam.

Translation

It is not her true essential form (Svarupa).

Sutra 12

Devanagari

खण्डत्वात् ।। 12।।

Transliteration

  1. Khaṇḍatvāt.

Translation

Because it (the spoken Om) is fragmentary (divided).

Sutra 13

Devanagari

प्रणवो ह्यखण्डः शब्दो व्यापकः ।। 13।।

Transliteration

  1. Praṇavo hyakhaṇḍaḥ śabdo vyāpakaḥ.

Translation

For the Pranava is indivisible, all-pervading sound.

Sutra 14

Devanagari

तारैव नीलोच्यते तामसीति ।। 14।।

Transliteration

  1. Tāraiva nīlocyate tāmasīti.

Translation

Tara alone is called Nila (the Blue One) and Tamasi (the Dark One).

Sutra 15

Devanagari

तामसत्वं चात्राव्यक्तत्वम् ।। 15।।

Transliteration

  1. Tāmasatvaṃ cātrāvyaktatvam.

Translation

Here, “Tamasic nature” refers to being unmanifest (avyaktatvam).

Sutra 16

Devanagari

एतेन रुद्रस्य तामसत्वं व्याख्यातम् ।। 16।।

Transliteration

  1. Etena rudrasya tāmasatvaṃ vyākhyātam.

Translation

By this, the Tamasic nature of Rudra is also explained.

Sutra 17

Devanagari

पावनेभ्यः पावनी भवत्येषा ।। 17।।

Transliteration

  1. Pāvanebhyaḥ pāvanī bhavatyeṣā.

Translation

She is the purifier of all purifiers.

Sutra 18

Devanagari

यदीशस्यासाधारणं नाम ।। 18।।

Transliteration

  1. Yadīśasyāsādhāraṇaṃ nāma.

Translation

That which is the extraordinary name of the Lord (Ishvara)…

Sutra 19

Devanagari

तस्य वाचकः प्रणव इति पतञ्जलिरत्र भवति ।। 19।।

Transliteration

  1. Tasya vācakaḥ praṇava iti patañjalir-atra bhavati.

Translation

…Patanjali says that the indicator (vachaka) of that is the Pranava.

Sutra 20

Devanagari

तदनभिज्ञस्य मन्त्राः सर्वे व्यर्थाः ।। 20।।

Transliteration

  1. Tadanabhijñasya mantrāḥ sarve vyarthāḥ.

Translation

For one who is ignorant of that, all mantras are useless.

Sutra 21

Devanagari

यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यतीति मन्त्रवर्णोऽत्र भवति ।। 21।।

Transliteration

  1. Yastanna veda kimṛcā kariṣyatīti mantravarṇo’tra bhavati.

Translation

There is a Vedic verse (Mantra) here: “What will one do with the Rig-Veda who does not know that (the Imperishable)?”

Sutra 22

Devanagari

इयं व्यक्तशब्दानाविश्य व्यष्टिशक्तिर्भवति ।। 22।।

Transliteration

  1. Iyaṃ vyaktaśabdānāviśya vyaṣṭiśaktir-bhavati.

Translation

She, entering into manifest sounds, becomes the individual power (vyashti-shakti).

Sutra 23

Devanagari

विज्ञानतेजो ध्वनिभेदात् ।। 23।।

Transliteration

  1. Vijñānatejo dhvanibhedāt.

Translation

There are distinctions of consciousness (vijnana), light (tejas), and sound (dhvani).

Sutra 24

Devanagari

तत्र ताराविचारे विज्ञानमयी प्रकृता ।। 24।।

Transliteration

  1. Tatra tārāvicāre vijñānamayī prakrtā.

Translation

Among those, in the inquiry into Tara, the form consisting of consciousness (vijnanamayi) is the highest.

Sutra 25

Devanagari

इतरे विभूती उपरिष्टाद्व्याख्यास्यामः ।। 25।।

Transliteration

  1. Itare vibhūtī upariṣṭādvyākhyāsyāmaḥ.

Translation

We shall explain the other manifestations later.

Sutra 26

Devanagari

विज्ञानमयीं पश्यन्तीमाहुः ।। 26।।

Transliteration

  1. Vijñānamayīṃ paśyantīmāhuḥ.

Translation

They call the form of consciousness Pashyanti (the “visualizing” stage of speech).

Sutra 27

Devanagari

विज्ञानं सूक्ष्माच्छब्दान्नातिरिच्यते ।। 27।।

Transliteration

  1. Vijñānaṃ sūkṣmāc-chabdānnātiricyate.

Translation

Consciousness is not different from subtle sound.

Sutra 28

Devanagari

सूक्ष्मं शब्दायत इत्येव यद्विजानातीति ।। 28।।

Transliteration

  1. Sūkṣmaṃ śabdāyata ityeva yadvijānātīti.

Translation

That which knows “the subtle sound is resonating” is consciousness.

Sutra 29

Devanagari

सत्यविज्ञानसिद्धये तारामुपासीत ।। 29।।

Transliteration

  1. Satyavijñānasiddhaye tārāmupāsīta.

Translation

For the attainment of the knowledge of Truth, one should worship Tara.

Sutra 30

Devanagari

प्रणवमायास्त्रीकूर्चास्त्रैः ।। 30।।

Transliteration

  1. Praṇavamāyāstrīkūrchāstrai.

Translation

By using Pranava (Om), Maya (Hrim), Strim, Kurcha (Hüm) and Astra (PHAṬ).

Sutra 31

Devanagari

चतुर्भिरुत्तरैर्वा ।। 31।।

Transliteration

  1. Caturbhir-uttarair-vā.

Translation

Or with the following four.

Sutra 32

Devanagari

मध्यमैस्त्रिभिर्वा ।। 32।।

Transliteration

  1. Madhyamaistribhir-vā.

Translation

Or with the middle three.

Sutra 33

Devanagari

एते मन्त्रास्तान्त्रिकाः ।। 33।।

Transliteration

  1. Ete mantrāstāntrikāḥ.

Translation

These are Tantric mantras.

Sutra 34

Devanagari

एतेषामृषिमक्षोभ्यमाहुः ।। 34।।

Transliteration

  1. Eteṣāmṛṣimakṣobhyamāhuḥ.

Translation

They say the Rishi (Seer) of these is Akshobhya.

Sutra 35

Devanagari

बृहतीं छन्दः ।। 35।।

Transliteration

  1. Bṛhatīṃ chandaḥ.

Translation

The meter is Brihati.

Sutra 36

Devanagari

वधूर्बीजम् ।। 36।।

Transliteration

  1. Vadhūrbījam.

Translation

The seed (bija) is Vadhu (Striim).

Sutra 37

Devanagari

लज्जा शक्तिः ।। 37।।

Transliteration

  1. Lajjā śaktiḥ.

Translation

The power (shakti) is Lajja (Hrim).

Sutra 38

Devanagari

क्रोधः कीलकम् ।। 38।।

Transliteration

  1. Krodhaḥ kīlakam.

Translation

The pin (kilakam) is Krodha (Hum).

Sutra 39

Devanagari

षड्दीर्घयुक्तया स्त्रिया न्यासः ।। 39।।

Transliteration

  1. Ṣaḍdīrghayuktayā striyā nyāsaḥ.

Translation

The ritual placement (nyasa) is done with Striim combined with the six long vowels.

Sutra 40

Devanagari

नीला मुण्डमालिनी जटिलाऽष्टनागभूषणा खड्गकर्तरी मुण्डोत्पलभृच्चतुर्भुजा ध्येया ।। 40।।

Transliteration

  1. Nīlā muṇḍamālinī jaṭilā’ṣṭanāgabhūṣaṇā khaḍgakartarī muṇḍotpala-bhṛccaturbhujā dhyeyā.

Translation

Meditation: One should meditate on the Four-armed Goddess: Blue, wearing a garland of skulls, with matted hair, adorned with eight serpents, holding a sword and scissors, and carrying a severed head and a blue lotus.

Sutra 41

Devanagari

एकनादत्वस्य द्योतकं जटिलत्वम् ।। 41।।

Transliteration

  1. Ekanādatvasya dyotakaṃ jaṭilatvam.

Translation

Her matted hair indicates the state of “Single Sound” (ekanaadatva).

Sutra 42

Devanagari

अष्टसिद्धिमत्त्वस्याष्टनागभूषणत्वम् ।। 42।।

Transliteration

  1. Aṣṭasiddhimattvasyāṣṭanāgabhūṣaṇatvam.

Translation

The eight serpent ornaments represent the possession of the eight Siddhis (supernatural powers).

Sutra 43

Devanagari

पाशच्छित्त्वस्य कर्तरीभृत्त्वम् ।। 43।।

Transliteration

  1. Pāśacchittvasya kartarībhṛttvam.

Translation

Carrying the scissors represents the cutting of worldly bonds (pasha).

Sutra 44

Devanagari

विकसितहृदयवत्त्वस्योत्पलभृत्त्वम् ।। 44।।

Transliteration

  1. Vikasitahṛdayavattvasyotpala-bhṛttvam.

Translation

Carrying the lotus represents having an expanded (blossomed) heart.

Sutra 45

Devanagari

‘‘गौरीर्मिमाय सलिलानि तक्षत्येकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी । अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा परमे व्योमन्।।’’ इत्यौचथ्येन दीर्घतमसा दृष्ट्या वैदिक्या जगत्या विद्यया वा । ।। 45।।

Transliteration

  1. ‘‘Gaurīrmimāya salilāni takṣatyekapadī dvipadī sā catuṣpadī। aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī sahasrākṣarā parame vyoman।।’’ ityauca-thyena dīrghatamasā dṛṣṭyā vaidikyā jagatyā vidyayā vā.

Translation

Through the Vedic Jagati meter or knowledge, as seen by Dirghatamas, son of Uchathya: “The Cow (Gauri) lowed, fashioning the waters…”

Sutra 46

Devanagari

‘‘गौर्धयति मरुतां श्रवस्युर्माता मघोनाम् । युक्ता वज्री रथानाम् ।।’’ इत्याङ्गिरसेन बिन्दुना दृष्ट्या गायत्रया वा ।। 46।।

Transliteration

  1. ‘‘Gaurdhayati marutāṃ śravasyurmātā maghonām। yuktā vajrī rathānām।।’’ ityāṅgirasena bindunā dṛṣṭyā gāyatryā vā.

Translation

Through the Gayatri meter or the “Point” (Bindu), as seen by Angirasa: “The Cow (Gauri) sucks the mother of the Maruts…”

Sutra 47

Devanagari

व्यक्तशब्ददृष्ट्या तारां बार्हस्पत्यां शक्तिमाहुः ।। 47।।

Transliteration

  1. Vyaktaśabdadṛṣṭyā tārāṃ bārhaspatyāṃ śaktimāhuḥ.

Translation

From the perspective of manifest speech, Tara is called the power of Brihaspati.

Sutra 48

Devanagari

बृहस्पतिर्हि व्यक्तशब्देशः ।। 48।।

Transliteration

  1. Bṛhaspatir-hi vyaktaśabdeśaḥ.

Translation

For Brihaspati is the Lord of manifest speech.

Sutra 49

Devanagari

वागाश्रयदृष्ट्या जिह्वा तारा ।। 49।।

Transliteration

  1. Vāgāśrayadṛṣṭyā jihvā tārā.

Translation

From the perspective of the locus of speech, Tara is the tongue.

Sutra 50

Devanagari

रसाश्रयश्च भवति ।। 50।।

Transliteration

  1. Rasāśrayaśca bhavati.

Translation

She is also the locus of taste (rasa).

Sutra 51

Devanagari

रसः सोमः ।। 51।।

Transliteration

  1. Rasas somaḥ.

Translation

Taste is Soma.

Sutra 52

Devanagari

भक्षयन्त्यास्तद्योगेन बोधोत्पत्तिः ।। 52।।

Transliteration

  1. Bhakṣayantyāstadyogena bodhotpattiḥ.

Translation

By “consuming” (experiencing) Her, the birth of wisdom (bodha) occurs through that union.

Sutra 53

Devanagari

बोधो बुधः ।। 53।।

Transliteration

  1. Bodho budhaḥ.

Translation

Wisdom is Budha (Mercury).

Sutra 54

Devanagari

ताराशशाङ्ककथाया इदं मूलम् ।। 54।।

Transliteration

  1. Tārāśaśāṅkakathāyā idaṃ mūlam.

Translation

This is the root of the story of Tara and Shashanka (the Moon).

Sutra 55

Devanagari

ग्रहा ऋषयो वा नात्र कथायां बृहस्पतिसोमबुधाः ।। 55।।

Transliteration

  1. Grahā ṛṣayo vā nātra kathāyāṃ bṛhaspatisomabudhāḥ.

Translation

In this story, Brihaspati, Soma, and Budha are not the planets or the Rishis (but these principles of speech and consciousness).

Sutra 56

Devanagari

शुद्धमुपासनं तस्या अन्तरव्यक्ते शब्दे स्थितिः ।। 56।।

Transliteration

  1. Śuddhamupāsanaṃ tasyā antaravyakte śabde sthitiḥ.

Translation

Her pure worship is to remain established in the unmanifest sound within.

Sutra 57

Devanagari

मनसोङ्कारमन्त्रानुसन्धानादव्यक्तशब्दनिष्ठाऽन्ततः सिध्येत् ।। 57।।

Transliteration

  1. Manasoṅkāramantrānusandhānā-davyaktaśabdaniṣṭhā’ntataḥ sidhyet.

Translation

By meditating on the Omkara mantra with the mind, the state of unmanifest sound is eventually achieved.

Sutra 58

Devanagari

संकल्पमूलान्वीक्षणेन वा ।। 58।।

Transliteration

  1. Saṅkalpamūlānvīkṣaṇena vā.

Translation

Or by observing the source of one’s intentions (sankalpa).

Sutra 59

Devanagari

अनुज्ञामुद्रया वा ।। 59।।

Transliteration

  1. Anujñāmudrayā vā.

Translation

Or through the Anujna Mudra.

Sutra 60

Devanagari

इयमक्षरविद्योपनिषत्सु गीयते ।। 60।।

Transliteration

  1. Iyamakṣaravidyopaniṣatsu gīyate.

Translation

This is sung in the Upanishads of the Knowledge of the Imperishable (Akshara Vidya).

Sutra 61

Devanagari

कैश्चिदुद्गीथविद्या ।। 61।।

Transliteration

  1. Kaischidudgīthavidyā.

Translation

This is the “Knowledge of the Chant” (Udgitha Vidya) according to some.

Sutra 62

Devanagari

सर्वेषामधिकार ओङ्कारमन्त्रे ।। 62।।

Transliteration

  1. Sarveṣām-adhikāra oṅkāramantre.

Translation

Everyone has the right to the Omkara mantra.

Sutra 63

Devanagari

संन्यासिनामेवेति समयमात्रम् ।। 63।।

Transliteration

  1. Saṃnyāsināmeveti samayamātram.

Translation

The idea that it is only for Sannyasins is merely a convention (samaya).

Sutra 64

Devanagari

समयस्य समयान्तरापोद्यत्वात् न सार्वकालिकं प्रामाण्यम् ।। 64।।

Transliteration

  1. Samayasya samayāntarāpodyatvāt na sārvakālikaṃ prāmāṇyam.

Translation

Since one convention can be set aside by another, it does not have universal, eternal authority.

Sutra 65

Devanagari

तारोपासनाद्दिव्यविज्ञानो भवेद्दिव्यविज्ञानो भवेत् ।। 65।।

Transliteration

  1. Tāropāsanād-divyavijñāno bhaveddivyavijñāno bhavet.

Translation

From the worship of Tara, one becomes possessed of divine wisdom; one becomes possessed of divine wisdom.


3. Sundari

Sutra 1

Devanagari

सुन्दरीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।

Transliteration

  1. Sundarīṃ vyākhyāsyāmaḥ.

Translation

We shall now explain Sundari.

Sutra 2

Devanagari

तृतीया सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।

Transliteration

  1. Tṛtīyā sā daśasu mahāvidyāsu.

Translation

She is the third among the ten Mahavidyas (Great Wisdom Goddesses).

Sutra 3

Devanagari

सुन्दर्येव त्रिपुरसुन्दर्युच्यते ।। 3।।

Transliteration

  1. Sundaryeva tripurasundaryucyate.

Translation

Sundari alone is called Tripura Sundari.

Sutra 4

Devanagari

ललिता च ।। 4।।

Transliteration

  1. Lalitā ca.

Translation

And Lalita.

Sutra 5

Devanagari

राजराजेश्वरीति ।। 5।।

Transliteration

  1. Rājarājeśvarīti.

Translation

And Rajarajeshwari.

Sutra 6

Devanagari

चिच्छक्तिः सुन्दरी ।। 6।।

Transliteration

  1. Cicchaktiḥ sundarī.

Translation

Sundari is the Power of Consciousness (Chichakti).

Sutra 7

Devanagari

विश्वतीता पराऽम्बिकाऽधिदैवतम् ।। 7।।

Transliteration

  1. Viśvatītā parā’mbikā’dhidaivatam.

Translation

Transcending the universe, she is the Supreme Mother (Parambika), the presiding Deity.

Sutra 8

Devanagari

शब्दशक्तौ ज्ञानच्छायाश्लेषः ।। 8।।

Transliteration

  1. Śabdaśaktau jñānacchāyāśleṣaḥ.

Translation

In the power of the Word (Sound), there is an embrace of the shadow of Knowledge.

Sutra 9

Devanagari

अतो विज्ञानमयी च सा ।। 9।।

Transliteration

  1. Ato vijñānamayī ca sā.

Translation

Therefore, She is also composed of Higher Wisdom (Vijnanamayi).

Sutra 10

Devanagari

शुद्धं ज्ञानमनुभवात्मकमन्यत् ।। 10।।

Transliteration

  1. Śuddhaṃ jñānam-anubhavātmakam-anyat.

Translation

Pure Knowledge, consisting of direct experience, is distinct.

Sutra 11

Devanagari

तस्मान्नातिप्रसङ्गः।। 11।।

Transliteration

  1. Tasmānnātiprasangaḥ.

Translation

Therefore, there is no over-extension.

Sutra 12

Devanagari

धर्मिणो ज्ञानस्य धर्मो ज्ञानमियमित्येव ।। 12।।

Transliteration

  1. Dharmiṇo jñānasya dharmo jñānamiyamityeva.

Translation

The attribute of the “Possessor of Knowledge” is the rule that “this is knowledge.”

Sutra 13

Devanagari

दीपप्रभयोस्तेजस्त्वमिवोभयोर्ज्ञानत्वम् ।। 13।।

Transliteration

  1. Dīpaprabhayoste jastvam-ivobhayor-jñānatvam.

Translation

Just as the nature of light is common to both the lamp and its glow, “knowledge-ness” is common to both (the subject and the attribute).

Sutra 14

Devanagari

सुतरामभेद इत्यन्ये ।। 14।।

Transliteration

  1. Sutarām-abheda ityanye.

Translation

Others say there is absolute non-difference between them.

Sutra 15

Devanagari

अधिष्ठानत्वेन व्यवहारे तदेव धर्मि ।। 15।।

Transliteration

  1. Adhiṣṭhānatvena vyavahāre tadeva dharmi.

Translation

In worldly transaction, that which serves as the substratum is the “Possessor of Attribute” (Dharmi).

Sutra 16

Devanagari

शक्तित्वेन धर्मः ।। 16।।

Transliteration

  1. Śaktitvena dharmaḥ.

Translation

In its capacity as Power (Shakti), it is the “Attribute” (Dharma).

Sutra 17

Devanagari

राहोः शिर इतिवद्वा भेदव्यवहारः ।। 17।।

Transliteration

  1. Rāhoḥ śira itivadvā bhedavyavahāraḥ.

Translation

The distinction in usage is like saying “the head of Rahu” (where Rahu is only a head, yet we distinguish the two in speech).

Sutra 18

Devanagari

अन्तरशाखाभेदेनेति वासिष्ठः ।। 18।।

Transliteration

  1. Antaraśākhābhedeneti vāsiṣṭhaḥ.

Translation

Vasistha (Ganapati Muni) says the distinction is due to the different internal branches (of manifestation).

Sutra 19

Devanagari

सेयं भूतान्याविश्य व्यष्टिशक्तिर्भवति ।। 19।।

Transliteration

  1. Seyaṃ bhūtānyāviśya vyaṣṭiśaktir-bhavati.

Translation

This very Consciousness, entering into beings, becomes the individual power (Vyashti-shakti).

Sutra 20

Devanagari

तारतम्यमुपाधिभेदात् ।। 20।।

Transliteration

  1. Tāratamyam-upādhibhedāt.

Translation

The variation (in power) is due to the differences in the limiting adjuncts (Upadhis).

Sutra 21

Devanagari

अस्याः संविदोऽध्यात्मं त्रीणि पुराणि ।। 21।।

Transliteration

  1. Asyāḥ saṃvido’dhyātmaṃ trīṇi purāṇi.

Translation

This Consciousness has three “cities” (Puras) within the individual (spiritually).

Sutra 22

Devanagari

प्रथमं चक्षुर्जागरितस्थानम् ।। 22।।

Transliteration

  1. Prathamaṃ cakṣur-jāgaritasthānam.

Translation

The first is the eye, the place of the waking state.

Sutra 23

Devanagari

फालस्थेन्द्रधनुप्रभेति नामनी अत्र भवतः ।। 23।।

Transliteration

  1. Phālasthendradhanuprabheti nāmanī atra bhavataḥ.

Translation

Here, Her names are Phalastha (Residing in the forehead) and Indradhanu-prabha (Glowing like a rainbow).

Sutra 24

Devanagari

द्वितीयं शिरस्तैजसस्थानम् ।। 24।।

Transliteration

  1. Dvitiyaṃ śirastaijasasthānam.

Translation

The second is the head, the place of the dreaming state (Taijasa).

Sutra 25

Devanagari

विशुद्धचक्रमित्येव ।। 25।।

Transliteration

  1. Viśuddhacakramityeva.

Translation

This is indeed the Vishuddha Chakra.

Sutra 26

Devanagari

शङ्खिन्या उभयसम्बद्धत्वादेषोक्तिर्विकल्पस्य ।। 26।।

Transliteration

  1. Śaṅkhinyā ubhayasambaddhatvādeṣoktir-vikalpasya.

Translation

Because the Shankhini (nadi) is connected to both, this is said regarding the mental faculty (vikalpa)..

Sutra 27

Devanagari

शिरःस्थिता चन्द्रनिभेति नामनी अत्र भवतः ।। 27।।

Transliteration

  1. Śiraḥsthitā candranibheti nāmanī atra bhavataḥ.

Translation

Here, Her names are Shirahasthita (Abiding in the head) and Chandranibha (Moon-like).

Sutra 28

Devanagari

तृतीयं हृदयं प्राज्ञस्थानम् ।। 28।।

Transliteration

  1. Tṛtīyaṃ hṛdayaṃ prājñasthānam.

Translation

The third is the heart, the place of deep sleep (Prajna).

Sutra 29

Devanagari

हृदयस्था रविप्रख्येति नामनी अत्र भवतः ।। 29।।

Transliteration

  1. Hṛdayasthā raviprakhyeti nāmanī atra bhavataḥ.

Translation

Here, Her names are Hridayastha (Abiding in the heart) and Raviprakhya (Sun-like).

Sutra 30

Devanagari

उपनिषदि चायमावसथ इति त्रिरभ्यस्तं स्थानत्रयप्रदर्शनाय ।। 30।।

Transliteration

  1. Upaniṣadi cāyamāvasatha iti trir-abhyastaṃ sthānatrayapradarśanāya.

Translation

In the Upanishad, the word “Abode” (Avasatha) is repeated thrice to indicate these three states.

Sutra 31

Devanagari

एवं संविदुस्त्रिपुरात्वं व्याख्यातम् ।। 31।।

Transliteration

  1. Evaṃ saṃvidustripurātvaṃ vyākhyātam.

Translation

Thus, the “Tripura-ness” (triple-city nature) of Consciousness is explained.

Sutra 32

Devanagari

इदं त्रिपुरमेव त्रिकोणमाहुः ।। 32।।

Transliteration

  1. Idaṃ tripurameva trikoṇamāhuḥ.

Translation

This “Tripura” (triple) is what they call the Triangle (Trikona).

Sutra 33

Devanagari

त्रिकोणान्तरदीपिकेति नामात्रा भवति ।। 33।।

Transliteration

  1. Trikoṇāntaradīpiketi nāmātra bhavati.

Translation

Here, Her name is Trikonantara-dipika (The Light within the Triangle).

Sutra 34

Devanagari

अथाधिलोकम् ।। 34।।

Transliteration

  1. Athādhilokam.

Translation

Now, regarding the macrocosm (Adhilokam).

Sutra 35

Devanagari

सूर्यस्य मण्डलं प्रथमं पुरम् ।। 35।।

Transliteration

  1. Sūryasya maṇḍalaṃ prathamaṃ puram.

Translation

The solar orb is the first city.

Sutra 36

Devanagari

चन्द्रस्य द्वितीयम् ।। 36।।

Transliteration

  1. Candrasya dvitiyam.

Translation

The lunar orb is the second.

Sutra 37

Devanagari

प्रुथिव्यास्त्रुतीयं ।। 37।।

Transliteration

  1. Pṛthivyāstrutīyam.

Translation

The earth is the third.

Sutra 38

Devanagari

द्वितीयमन्तरिक्षमित्येव ।। 38।।

Transliteration

  1. Dvitiyam-antarikṣamityeva.

Translation

Or, the second is the atmosphere (Antariksha).

Sutra 39

Devanagari

अथ साधारण्येन ।। 39।।

Transliteration

  1. Atha sādhāraṇyena.

Translation

Now, in a general sense:

Sutra 40

Devanagari

परमण्डलं प्रथमं पुरम् ।। 40।।

Transliteration

  1. Paramaṇḍalaṃ prathamaṃ puram.

Translation

The Supreme Realm is the first city.

Sutra 41

Devanagari

सूर्यमण्डलं द्वितीयम् ।। 41।।

Transliteration

  1. Sūryamaṇḍalaṃ dvitiyam.

Translation

The Solar Realm is the second.

Sutra 42

Devanagari

सर्वोत्कृष्टप्रकाशत्वात् सुन्दर्येषा ।। 42।।

Transliteration

  1. Sarvotkṛṣṭaprakāśatvāt sundaryeṣā.

Translation

Because she is the most excellent Light, she is Sundari (The Beautiful).

Sutra 43

Devanagari

सुन्दरीललितेत्यनर्थान्तरम् ।। 43।।

Transliteration

  1. Sundarī-lalitetyanarthāntaram.

Translation

Sundari and Lalita are not different in meaning.

Sutra 44

Devanagari

तस्य भासा सर्वमिदं विभातीति श्रुतिरत्र भवति ।। 44।।

Transliteration

  1. Tasya bhāsā sarvam-idaṃ vibhātīti śrutir-atra bhavati.

Translation

Here the Vedic scripture applies: “By Her light, all this shines.”

Sutra 45

Devanagari

विश्वसाम्राज्यभृत्वाद्राजराजराजेश्वरी ।। 45।।

Transliteration

  1. Viśvasāmrājyabhrttvād-rājarājeśvarī.

Translation

Because she holds sovereignty over the entire universe, she is Rajarajeshwari.

Sutra 46

Devanagari

ज्ञानप्रदर्शनाय विषयज्ञाननिरूपणम् ।। 46।।

Transliteration

  1. Jñānapradarśanāya viṣayajñānanirūpaṇam.

Translation

To demonstrate Knowledge, the description of “object-knowledge” (secular/specific knowledge) is given.

Sutra 47

Devanagari

यथाऽग्निप्रदर्शनायाङ्गारनिरूपणम् ।। 47।।

Transliteration

  1. Yathā’gnipradarśanāyāṅgāranirūpaṇam.

Translation

Just as to demonstrate fire, one describes glowing embers.

Sutra 48

Devanagari

महावाक्ये प्रज्ञानशब्दस्य विषयज्ञानं वाच्योऽर्थः ।। 48।।

Transliteration

  1. Mahāvākye prajñānaśabdasya viṣayajñānaṃ vācyo’rthaḥ.

Translation

In the Great Sayings (Mahavakyas), the literal meaning of the word Prajnanam is knowledge of objects.

Sutra 49

Devanagari

शुद्धज्ञानं लक्ष्यः ।। 49।।

Transliteration

  1. Śuddhajñānaṃ lakṣyaḥ.

Translation

Pure Knowledge is the indicated/implied meaning (Lakshya).

Sutra 50

Devanagari

विषयोपरक्तं ज्ञानं विज्ञानं यत्सूक्ष्मशब्दात्मकम् ।। 50।।

Transliteration

  1. Viṣayoparaktaṃ jñānaṃ vijñānaṃ yatsūkṣmaśabdātmakam.

Translation

Knowledge colored by objects is Vijnana, which is of the nature of subtle sound.

Sutra 51

Devanagari

शुद्धं तु निर्विषयम् ।। 51।।

Transliteration

  1. Śuddhaṃ tu nirviṣayam.

Translation

But Pure Knowledge is without objects.

Sutra 52

Devanagari

क्रिया तटस्थं लक्षणं ब्रह्मणः ।। 52।।

Transliteration

  1. Kriyā taṭasthaṃ lakṣaṇaṃ brahmaṇaḥ.

Translation

Action is the accidental/marginal characteristic (Tatastha Lakshana) of Brahman.

Sutra 53

Devanagari

ज्ञानं स्वरूपलक्षणम् ।। 53।।

Transliteration

  1. Jñānaṃ svarūpalakṣaṇam.

Translation

Knowledge is the essential characteristic (Swarupa Lakshana).

Sutra 54

Devanagari

मुमुक्षुः सुन्दरीमुपासीत ।। 54।।

Transliteration

  1. Mumukṣuḥ sundarīmupāsīta.

Translation

A seeker of liberation should worship Sundari.

Sutra 55

Devanagari

सर्वज्ञत्वकामो वा ।। 55।।

Transliteration

  1. Sarvajñatvakāmo vā.

Translation

Or one who desires omniscience.

Sutra 56

Devanagari

श्रीविद्यया ।। 56।।

Transliteration

  1. Śrīvidyayā.

Translation

Through the Shri Vidya (mantra).

Sutra 57

Devanagari

सा उभयथा पञ्चदशी षोडशी चेति ।। 57।।

Transliteration

  1. Sā ubhayathā pañcadaśī ṣoḍaśī ceti.

Translation

That is of two types: the fifteen-lettered (Panchadashi) and the sixteen-lettered (Shodashi).

Sutra 58

Devanagari

ब्रह्मयोनिशान्तीन्द्रमायाभिः खभृगुब्रह्मखेन्द्रमायाभिः भृगुब्रह्मेन्द्रमायाभिश्च पञ्चदशी ।। 58।।

Transliteration

brahmayoniśāntīndramāyābhiḥ | khabhṛgubrahmakhendramāyābhiḥ | bhṛgubrahmendramāyābhiśca pañcadaśī

Translation

With (the groups of) Brahma-Yoni-Shanti-Indra-Maya; Kha-Bhrigu-Brahma-Kha-Indra-Maya; and Bhrigu-Brahma-Indra-Maya, the fifteen-lettered (Panchadashi) is formed.

Sutra 59

Devanagari

आसुरी गायत्र्येषा ।। 59।।

Transliteration

  1. Āsurī gāyatryeṣā.

Translation

This is the Asuri Gayatri.

Sutra 60

Devanagari

तन्त्राणां सारः ।। 60।।

Transliteration

  1. Tantrāṇāṃ sāraḥ.

Translation

It is the essence of the Tantras.

Sutra 61

Devanagari

रमोत्तरेयं षोडशी ।। 61।।

Transliteration

  1. Ramottareyaṃ ṣoḍaśī.

Translation

The Shodashi is that which ends with Rama (the seed Shrim).

Sutra 62

Devanagari

प्रणवमायारमापूर्वा रमामायाकामवाणी शक्तिसम्पुटिता वा ।। 62।।

Transliteration

  1. Praṇavamāyāramāpūrvā ramamāyākāmavāṇī śaktisampuṭitā vā.

Translation

It starts with Om (Pranava), Hrim (Maya), and Shrim (Rama); or it is enveloped by Shrim-Hrim-Klim-Aim (Rama-Maya-Kama-Vani).

Sutra 63

Devanagari

अक्षरसंख्यया पूर्वा ।। 63।।

Transliteration

  1. Akṣarasaṅkhyayā pūrvā.

Translation

The former is by the count of letters.

Sutra 64

Devanagari

बीजसंख्ययोत्तरा ।। 64।।

Transliteration

  1. Bījasaṅkhyayottarā.

Translation

The latter is by the count of seed-syllables (Beejas).

Sutra 65

Devanagari

एते मन्त्रास्तान्त्रिकाः ।। 65।।

Transliteration

  1. Ete mantrāstāntrikāḥ.

Translation

These mantras are of the Tantric tradition.

Sutra 66

Devanagari

एतेषां दक्षिणामूर्तिमृषिमाहुः ।। 66।।

Transliteration

  1. Eteṣāṃ dakṣiṇāmūrtimṛṣimāhuḥ.

Translation

They say Dakshinamurti is the Seer (Rishi) of these.

Sutra 67

Devanagari

पञ्चाक्षरं खण्डं बीजम् ।। 67।।

Transliteration

  1. Pañcākṣaraṃ khaṇḍaṃ bījam.

Translation

The five-lettered section is the Seed (Beeja).

Sutra 68

Devanagari

षडक्षरं शक्तिम् ।। 68।।

Transliteration

  1. Ṣaḍakṣaraṃ śaktim.

Translation

The six-lettered section is the Power (Shakti).

Sutra 69

Devanagari

चतुरक्षरं कीलकम् ।। 69।।

Transliteration

  1. Caturakṣaraṃ kīlakam.

Translation

The four-lettered section is the Pin (Kilakam).

Sutra 70

Devanagari

वाग्भवकामराजशक्त्यभिधानानि तानि खण्डानि ।। 70।।

Transliteration

  1. Vāgbhavakāmarājaśaktyabhidhānāni tāni khaṇḍāni.

Translation

These sections are named Vagbhava, Kamaraja, and Shakti.

Sutra 71

Devanagari

तैरेव द्विरावृत्तैर्न्यासः ।। 71।।

Transliteration

  1. Taireva dvirāvṛttair-nyāsaḥ.

Translation

The “Placement” (Nyasa) is done by repeating them twice.

Sutra 72

Devanagari

रक्ता चन्द्रचूडा पुण्ड्रेक्षुपाशाङ्कुशपुष्पबाणभृच्चतुर्भुजा पञ्चप्रेतासना ध्येया ।। 72।।

Transliteration

  1. Raktā candracūḍā puṇḍrekṣupāśāṅkuśapuṣpabāṇabhṛccaturbhujā pañcapretāsanā dhyeyā.

Translation

One should meditate on Her as Red, adorned with the crescent moon, four-armed, holding the sugarcane bow, the noose, the goad, and flower-arrows, seated upon the seat of five corpses (the five deities).

Sutra 73

Devanagari

करुणाद्योतकं रक्तत्वम् ।। 73।।

Transliteration

  1. Karuṇādyotakaṃ raktatvam.

Translation

Her redness symbolizes Her compassion.

Sutra 74

Devanagari

नित्यानन्दान्तःकरणद्योतकं चन्द्रभूषणम् ।। 74।।

Transliteration

  1. Nityānandāntaḥkaraṇadyotakaṃ candrabhūṣaṇam.

Translation

The moon-ornament symbolizes the internal faculty of eternal bliss.

Sutra 75

Devanagari

आयुधतत्त्वानि सहस्रनामस्तोत्रे व्याख्यातानि ।। 75।।

Transliteration

  1. Āyudhatattvāni sahasranāmastotre vyākhyātāni.

Translation

The meanings of the weapons are explained in the Lalita Sahasranama Stotram.

Sutra 76

Devanagari

‘‘अयं स शिङ्क्ते येन गौरभीवृता मिमाति मायुं ध्वसनावधिश्रिता । सा चित्तिभिर्नि हि चकार मर्त्यं विद्युद्भवन्ती प्रति वव्रिमौहत’’।। इति दीर्घतमसा दृष्ट्या वैदिक्या जगत्या विद्यया वा ।। 76।।

Transliteration

  1. ‘‘Ayaṃ sa sīṅkte yena gaurabhīvṛtā mimāti māyuṃ dhvasanāvādhiśritā। sā cittibhir-ni hi cakāra martyaṃ vidyudbhavantī prati vavrimauhat’’।। iti dīrghatamasā dṛṣṭyā vaidikyā jagatyā vidyayā vā.

Translation

(Vedic Verse): “This is that which sounds… the lightning becoming…” This is seen through the vision of the sage Dirghatamas, in the Jagati meter, or through the Vedic Vidya.

Sutra 77

Devanagari

अस्याः शुद्धमुपासनमात्मनिष्ठा ।। 77।।

Transliteration

  1. Asyāḥ śuddhamupāsanam-ātmaniṣṭhā.

Translation

The pure worship of Her is “Abidance in the Self” (Atma-nishtha).

Sutra 78

Devanagari

अहंवृत्तिमूलगवेषणात् सा सिध्येदिति भगवान् रमणः ।। 78।।

Transliteration

  1. Ahaṃvṛttimūlagaveṣaṇāt sā sidhyediti bhagavān ramaṇaḥ.

Translation

The Lord Ramana (Maharshi) says: “That is accomplished by seeking the source of the ‘I-thought’.”

Sutra 79

Devanagari

नित्यमात्मज्ञप्त्या वेति वासिष्ठः ।। 79।।

Transliteration

  1. Nityamātmājñaptyā veti vāsiṣṭhaḥ.

Translation

Vasistha says: “Or by constant Self-awareness.”

Sutra 80

Devanagari

आत्मानं जानता गृह्यमाणा अपि विषयाः स्वतो भेदेन नानुभूयन्ते।। 80।।

Transliteration

  1. Ātmānaṃ jānatā gṛhyamāṇā api viṣayāḥ svato bhedena nānubhūyante.

Translation

For one who knows the Self, even the objects being perceived are not experienced as separate from oneself.

Sutra 81

Devanagari

इयमुपनिशत्सु सद्विद्योच्यते ।। 81।।

Transliteration

  1. Iyamupaniṣatsu sadvidyocyate.

Translation

In the Upanishads, this is called Sad-Vidya (The Science of Reality).

Sutra 82

Devanagari

आत्मविद्या ब्रह्मविद्या सद्विद्येति चैकार्थाः ।। 82।।

Transliteration

  1. Ātmavidyā brahmavidyā sadvidyeti caikārthā.

Translation

Atma-Vidya (Self-knowledge), Brahma-Vidya (God-knowledge), and Sad-Vidya are one and the same.

Sutra 83

Devanagari

सुन्दर्युपासनादात्मानुभवसिद्धिरात्मानुभवसिद्धिः ।। 83।।

Transliteration

  1. Sundaryupāsanād-ātmānubhavasiddhirātmānubhavasiddhiḥ.

Translation

From the worship of Sundari comes the attainment of Self-realization; the attainment of Self-realization.


4. Bhuvaneshwari

The Philosophy of Bhuvaneshvari

Sutra 1

Devanagari

भुवनेश्वरीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।

Transliteration

  1. Bhuvaneśvarīṃ vyākhyāsyāmaḥ.

Translation

We shall now explain Bhuvaneshvari.

Sutra 2

Devanagari

चतुर्थी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।

Transliteration

  1. Caturthī sā daśasu mahāvidyāsu.

Translation

She is the fourth among the ten Mahavidyas.

Sutra 3

Devanagari

भुवनेश्वर्येव नामान्तरेण माया ।। 3।।

Transliteration

  1. Bhuvaneśvaryeva nāmantareṇa māyā.

Translation

Bhuvaneshvari is simply another name for Maya.

Sutra 4

Devanagari

परमस्येक्षाशक्तिर्भुवनेश्वरी ।। 4।।

Transliteration

  1. Paramasyekṣāśaktir-bhuvaneśvarī.

Translation

Bhuvaneshvari is the power of “beholding” (Iksha-shakti) of the Supreme.

Sutra 5

Devanagari

अदितिरधिदैवतम् ।। 5।।

Transliteration

  1. Aditir-adhidaivatam.

Translation

Her presiding deity (Adhidaivata) is Aditi.

Sutra 6

Devanagari

ज्ञानस्य निमित्तभूतः पूर्वो व्यापार ईक्षा ।। 6।।

Transliteration

  1. Jñānasya nimittabhūtaḥ pūrvo vyāpāra īkṣā.

Translation

“Beholding” (Iksha) is the initial movement of consciousness that serves as the cause of knowledge.

Sutra 7

Devanagari

ईक्षाशक्तिरिच्छाशक्तिरित्यनर्थान्तरम् ।। 7।।

Transliteration

  1. Īkṣāśaktir-icchāśaktir-ityanarthāntaram.

Translation

There is no difference between the power of beholding (Iksha-shakti) and the power of will (Iccha-shakti).

Sutra 8

Devanagari

क्वचिदीक्षापूर्विका सृष्टिः प्रदर्श्यते ।। 8।।

Transliteration

  1. Kvacidīkṣāpūrvikā sṛṣṭiḥ pradarśyate.

Translation

In some places, creation is shown to be preceded by beholding.

Sutra 9

Devanagari

क्वचिदिच्छापूर्विका ।। 9।।

Transliteration

  1. Kvacidicchāpūrvikā.

Translation

In others, it is shown to be preceded by will.

Sutra 10

Devanagari

अविशेषादेव द्वयोः ।। 10।।

Transliteration

  1. Aviśeṣādeva dvayoḥ.

Translation

Because there is no essential difference between the two.

On Space and Perception

Sutra 11

Devanagari

ईशस्येक्षैव विशालो देशः ।। 11।।

Transliteration

  1. Īśasyekṣaiva viśālo deśaḥ.

Translation

The very “beholding” of the Lord is vast space.

Sutra 12

Devanagari

प्रतिदर्शकयन्त्रे यावद्दृष्टिगतिविशालं पश्यामः देशम् ।। 12।।

Transliteration

  1. Pratidarśakayantre yāvaddṛṣṭigativisālaṃ paśyāmaḥ deśam.

Translation

Just as through a viewing instrument (lens), we see a space as vast as the range of our vision.

Sutra 13

Devanagari

स च देशो न यथार्थः ।। 13।।

Transliteration

  1. Sa ca deśo na yathārthaḥ.

Translation

And that space is not “real” (in an absolute sense).

Sutra 14

Devanagari

अस्मद्दृष्टेर्नातिरिच्यते ।। 14।।

Transliteration

  1. Asmaddṛṣṭernātiricyate.

Translation

It does not exist apart from our vision.

Sutra 15

Devanagari

विमले जले पश्यामः महान्तमाकाशम् ।। 15।।

Transliteration

  1. Vimale jale paśyāmaḥ mahāntamākāśam.

Translation

In clear water, we see the vast sky.

Sutra 16

Devanagari

सह सूर्येण दिवा ।। 16।।

Transliteration

  1. Saha sūryeṇa divā.

Translation

With the sun during the day.

Sutra 17

Devanagari

सह नक्षत्रैः सहचन्द्रमसा च निशि ।। 17।।

Transliteration

  1. Saha nakṣatraiḥ sahacandramasā ca niśi.

Translation

With the stars and the moon at night.

Sutra 18

Devanagari

स च देशो न यथार्थः ।। 18।।

Transliteration

  1. Sa ca deśo na yathārthaḥ.

Translation

And that space is not real.

Sutra 19

Devanagari

अस्मद्दृष्टेर्नातिरिच्यते ।। 19।।

Transliteration

  1. Asmaddṛṣṭernātiricyate.

Translation

It does not exist apart from our vision.

Sutra 20

Devanagari

स्वप्नदेशश्चैवम् ।। 20।।

Transliteration

  1. Svapnadeśaś-caivam.

Translation

The space in a dream is the same.

Sutra 21

Devanagari

यावती दृष्टिस्तावन् देशो भवति ।। 21।।

Transliteration

  1. Yāvatī dṛṣṭistāvanddeśo bhavati.

Translation

As far as the vision extends, so does the space exist.

Sutra 22

Devanagari

ईशस्य दृष्टिरपारा ।। 22।।

Transliteration

  1. Īśasya dṛṣṭir-apārā.

Translation

The vision of the Lord is boundless.

Sutra 23

Devanagari

तस्माद्विश्वस्य देशश्चापारः ।। 23।।

Transliteration

  1. Tasmādviśvasya deśaś-cāpāraḥ.

Translation

Therefore, the space of the universe is also boundless.

Sutra 24

Devanagari

अपारश्च देश आकाशान्नातिरिच्यते ।। 24।।

Transliteration

  1. Apāraś-ca deśa ākāśānnātiricyate.

Translation

And this boundless space is nothing other than Akasha (the Ether/Firmament).

Sutra 25

Devanagari

तस्माद्भुवनेश्वर्याकाशः ।। 25।।

Transliteration

  1. Tasmād-bhuvaneśvaryākāśaḥ.

Translation

Therefore, Bhuvaneshvari is Akasha.

The Canvas of the Universe

Sutra 26

Devanagari

विश्वस्मिन्नाकाशो भित्तिस्थानीयः ।। 26।।

Transliteration

  1. Viśvasminnākāșo bhittisthānīyaḥ.

Translation

The Akasha is like the wall (the canvas) of the universe.

Sutra 27

Devanagari

क्रियाशब्दज्ञानानि चित्रस्थानीयानि ।। 27।।

Transliteration

  1. Kriyāśabdajñānāni citrasthānīyāni.

Translation

Action, sound, and knowledge are like the paintings upon it.

Sutra 28

Devanagari

तस्मादिह भुवनेश्वर्यां पूर्वाः प्रतितिष्ठन्ति ।। 28।।

Transliteration

  1. Tasmād-iha bhuvaneśvaryāṃ pūrvāḥ pratitiṣṭhanti.

Translation

Therefore, the preceding powers (Kali, Tara, Sundari) established themselves here in Bhuvaneshvari.

Sutra 29

Devanagari

विश्वं प्रतितिष्ठतीत्युक्तं भवति ।। 29।।

Transliteration

  1. Viśvaṃ pratitiṣṭhatītyuktaṃ bhavati.

Translation

It is said, therefore, that the universe is established in Her.

Sutra 30

Devanagari

ईक्षावल्ल्ल्यां मूलमिच्छा ।। 30।।

Transliteration

  1. Īkṣāvalyām mūlam-icchā.

Translation

The root of the creeper of beholding is Desire/Will (Iccha).

Sutra 31

Devanagari

आद्यादृष्टिरिच्छेत्युक्तं भवति ।। 31।।

Transliteration

  1. Ādyādṛṣṭir-icchetyuktaṃ bhavati.

Translation

It is said that the primary vision is Will.

Sutra 32

Devanagari

प्रतिदृष्टीच्छात्वमित्येके ।। 32।।

Transliteration

  1. Pratidṛṣṭīcchātvam-ityeke.

Translation

Every act of vision is indeed an act of will.

On Attachment and Experience

Sutra 33

Devanagari

रसानुभूत्यौदासीन्याभ्यां तद्भावाभावनिर्णयो लोके ।। 33।।

Transliteration

  1. Rasānubhūtyaudāsīnyābhyāṃ tadbhāvābhāvanirṇayo loke.

Translation

In the world, the presence or absence of “state” is decided by the enjoyment of flavor (rasa) or by indifference.

Sutra 34

Devanagari

ईशे च तथा स्यात् ।। 34।।

Transliteration

  1. Īśe ca tathā syāt.

Translation

The same applies to the Lord.

Sutra 35

Devanagari

सर्वरसानुभूतिमानीष इत्येकः पक्षः ।। 35।।

Transliteration

  1. Sarvarasānubhūtimānīṣa ityekaḥ pakṣaḥ.

Translation

One view is that the Lord possesses the enjoyment of all flavors.

Sutra 36

Devanagari

असङ्गं इत्यन्यः ।। 36।।

Transliteration

  1. Asangam ityanyaḥ.

Translation

The other view is that He is unattached.

Sutra 37

Devanagari

असङ्गं एवानुभवतीत्युत्तरः ।। 37।।

Transliteration

  1. Asangam evānubhavatītyuttaraḥ.

Translation

The final answer is that only the unattached one truly experiences.

Sutra 38

Devanagari

इच्छातः सङ्गो नातिरिच्यत इति चेत् ।। 38।।

Transliteration

  1. Icchātaḥ sango nātiricyata iti cet.

Translation

If it is argued that Will is no different from attachment;

Sutra 39

Devanagari

वैराग्याय स उपदेशः ।। 39।।

Transliteration

  1. Vairāgyāya sa upadeśaḥ.

Translation

That teaching (of their identity) is meant for the purpose of dispassion (Vairagya).

Sutra 40

Devanagari

वस्तुतो ज्ञानस्य विषयात्मना परिणतस्य स्वानुभूतिच्युतिः सङ्गः ।। 40 ।।

Transliteration

  1. Vastuto jñānasya viṣayātmanā pariṇatasya svānubhūticyutiḥ sangaḥ.

Translation

In reality, attachment is the loss of one’s own experience when knowledge transforms into the form of an object.

Sutra 41

Devanagari

अनुभवितुं व्यापार इच्छा ।। 41।।

Transliteration

  1. Anubhavituṃ vyāpāra icchā.

Translation

Will is the movement of consciousness toward experiencing.

Aditi and Creation

Sutra 42

Devanagari

आकाशोऽधिभूतमप्यदितिः ।। 42।।

Transliteration

  1. Ākāśo’dhibhūtam-apyaditiḥ.

Translation

Akasha, as the elemental foundation (Adhibhuta), is also Aditi.

Sutra 43

Devanagari

अखण्ड्यत्वात् ।। 43।।

Transliteration

  1. Akhaṇḍyatvāt.

Translation

Because she is “indivisible” (Akhandyatvat—from the root diti, meaning division).

Sutra 44

Devanagari

ईशः कश्यप उच्यते ।। 44।।

Transliteration

  1. Īśaḥ kaśyapa ucyate.

Translation

The Lord is called Kashyapa.

Sutra 45

Devanagari

पश्यतीति ।। 45।।

Transliteration

  1. Paśyatīti.

Translation

Meaning: “He who sees” (Pashyati).

Sutra 46

Devanagari

अदितिः सर्वेषां देवानाम माता ।। 46।।

Transliteration

  1. Aditiḥ sarveṣāṃ devānāṃ mātā.

Translation

Aditi is the mother of all the Gods.

Sutra 47

Devanagari

कश्यपः पिता ।। 47।।

Transliteration

  1. Kaśyapaḥ pitā.

Translation

Kashyapa is the father.

Sutra 48

Devanagari

तन्नामकौ मुनिदम्पती अन्यौ ।। 48।।

Transliteration

  1. Tannāmakau munidampatī anyau.

Translation

The sage-couple by those names (Kashyapa and Aditi) are different.

Sutra 49

Devanagari

अधिदैवतमदितिश्च मुनिपत्न्या अन्या ।। 49।।

Transliteration

  1. Adhidaivatam-aditiś-ca munipatnyā anyā.

Translation

The deity Aditi is different from the wife of the sage.

Sutra 50

Devanagari

सा न देवानां माता मुनिपत्नी ।। 50।।

Transliteration

  1. Sā na devānāṃ mātā munipatnī.

Translation

She (the sage’s wife) is not the mother of the (primordial) Gods.

Sutra 51

Devanagari

स न देवानां पिता मुनिः ।। 51।।

Transliteration

  1. Sa na devānāṃ pitā muniḥ.

Translation

He (the sage) is not the father of the Gods.

Sutra 52

Devanagari

नामसादृश्यात्तयोर्देवपितृत्वारोपः प्रामादिकः ।। 52।।

Transliteration

  1. Nāmasādṛśyāttayor-devapitṛtvaropaḥ prāmādikaḥ.

Translation

Imposing the “fatherhood of gods” on those two due to the similarity of names is an error.

The Foundation of the Worlds

Sutra 53

Devanagari

अस्यामेव शक्त्यां सर्वं भुवनमोतं प्रोतं च ।। 53।।

Transliteration

  1. Asyāmeva śaktyāṃ sarvaṃ bhuvanamotaṃ protaṃ ca.

Translation

In this very power, the entire universe is woven like warp and weft.

Sutra 54

Devanagari

आकाशे खलु गार्गीति श्रुतेः ।। 54।।

Transliteration

  1. Ākāśe khalu gārgīti śruteḥ.

Translation

As stated in the Shruti (Upanishad): “In Akasha, O Gargi…”

Sutra 55

Devanagari

तथोपलब्धेश्च ।। 55।।

Transliteration

  1. Tathopalabdheśca.

Translation

And also because it is so perceived.

Sutra 56

Devanagari

तस्माद्भुनेश्वरीयमुच्यते ।। 56।।

Transliteration

  1. Tasmād-bhuvaneśvary-iyamucyate.

Translation

Therefore, She is called Bhuvaneshvari (The Sovereign of the Worlds).

Sutra 57

Devanagari

भुवनमप्येषैव भवति ।। 57।।

Transliteration

  1. Bhuvanam-apyeṣaiva bhavati.

Translation

She herself becomes the world.

Sutra 58

Devanagari

प्रकृतित्वात् ।। 58।।

Transliteration

  1. Prakṛtitvāt.

Translation

Because She is the Material Cause (Prakriti).

Sutra 59

Devanagari

प्रकृतित्वं च मूलदृष्टित्वात् ।। 59।।

Transliteration

  1. Prakrutitvaṃ ca mūladṛṣṭitvāt.

Translation

And She is the initiator because She is the Root Vision.

Sutra 60

Devanagari

एवं जगतो दृष्टिमूलकत्वं व्याख्यातम् ।। 60।।

Transliteration

  1. Evaṃ jagato dṛṣṭimūlakatvaṃ vyākhyātam.

Translation

Thus, the world’s origin in “Vision” has been explained.

Sutra 61

Devanagari

अस्मद्दृष्टिरेव सृष्टिरिति परे ।। 61।।

Transliteration

  1. Asmaddṛṣṭireva sṛṣṭiriti pare.

Translation

Others say: “Our vision itself is creation” (Drishti-Srishti-Vada).

Sutra 62

Devanagari

स्वप्नसृष्टिरेव सा ।। 62।।

Transliteration

  1. Svapnasṛṣṭireva sā.

Translation

That would make it like a dream-creation.

Sutra 63

Devanagari

अस्मच्छब्दस्य ब्रह्मपरत्वे तु न विप्रतिपत्तिः ।। 63।।

Transliteration

  1. Asmacchabdasya brahmaparatve tu na vipratipattiḥ.

Translation

If the word “Our” (in “Our vision”) refers to Brahman, there is no contradiction.

The Three Powers

Sutra 64

Devanagari

त्रयाणां शक्तिविशेषाणां सर्वात्मकत्वे प्रमाणानि दृश्यन्ते ।। 64।।

Transliteration

  1. Trayāṇāṃ śaktiviśeṣāṇāṃ sarvātmakatve pramāṇāni dṛśyante.

Translation

Proofs are seen for the all-pervasive nature of the three specific powers.

Sutra 65

Devanagari

अदितिर्जातमदितिर्जनित्वमितीच्छाशक्तेः ।। 65।।

Transliteration

  1. Aditir-jātam-aditir-janitvam-itīcchāśakteḥ.

Translation

“Aditi is what is born, Aditi is what is to be born”—this refers to the Power of Will (Iccha-shakti).

Sutra 66

Devanagari

यमो ह जातो यमो जनित्वमिति कालात्मिकायाः क्रियाशक्तेः ।। 66।।

Transliteration

  1. Yamo ha jāto yamo janitvam-iti kālātmikāyāḥ kriyāśakteḥ.

Translation

“Yama is what is born, Yama is what is to be born”—this refers to the Power of Action (Kriya-shakti) in the form of Time.

Sutra 67

Devanagari

पुरुष एवेदं सर्वमिति ज्ञानशक्तेः ।। 67।।

Transliteration

  1. Puruṣa evedaṃ sarvam-iti jñānaśakteḥ.

Translation

“Purusha is all this”—this refers to the Power of Knowledge (Jnana-shakti).

Sutra 68

Devanagari

अत एव व्यापकत्वमासाम् ।। 68।।

Transliteration

  1. Ata eva vyāpakatvam-āsām.

Translation

Therefore, these powers are all-pervasive.

Sutra 69

Devanagari

एवमिच्छाशक्तिज्ञानशक्तिक्रियाशक्तीनां भुवनेश्वरी सुन्दरी कालीनां माहाभाग्यं व्याख्यातम् ।। 69।।

Transliteration

  1. Evam-icchāśaktijñānaśaktikriyāśaktīnāṃ bhuvaneśvarī sundarī kālīnāṃ māhābhāgyaṃ vyākhyātam.

Translation

Thus, the great glory of the powers of Will, Knowledge, and Action—Bhuvaneshvari, Sundari, and Kali—is explained.

Sutra 70

Devanagari

देशस्य व्यापकत्वं वैशाल्यमिव विश्वस्य ।। 70।।

Transliteration

  1. Deśasya vyāpakatvaṃ vaiśālyam-iva viśvasya.

Translation

The pervasiveness of space is like the vastness of the universe.

Sutra 71

Devanagari

कालस्य दैर्घ्यमिव ।। 71।।

Transliteration

  1. Kālasya dairghyam-iva.

Translation

Like the length of time.

Sutra 72

Devanagari

आत्मनः स्वरूपमिव ।। 72।।

Transliteration

  1. Ātmanaḥ svarūpam-iva.

Translation

Like the nature of the Self.

Sutra 73

Devanagari

तस्मात् न विप्रतिषेधः ।। 73।।

Transliteration

  1. Tasmāt na vipratiṣedhaḥ.

Translation

Therefore, there is no contradiction.

Practice and Worship

Sutra 74

Devanagari

भुवनेश्वरी परमा शान्ता ।। 74।।

Transliteration

  1. Bhuvaneśvarī paramā śāntā.

Translation

Bhuvaneshvari is supremely peaceful.

Sutra 75

Devanagari

सर्वाभ्यः क्रियाभ्य आत्मानं समर्प्य निश्चला तिष्ठति ।। 75।।

Transliteration

  1. Sarvābhyaḥ kriyābhya ātmānaṃ samarpya niścalā tiṣṭhati.

Translation

Having surrendered Herself to all actions, She remains motionless.

Sutra 76

Devanagari

परमां शान्तिं कामयमानो भुवनेश्वरीमुपासीत ।। 76।।

Transliteration

  1. Paramāṃ śāntiṃ kāmayamāno bhuvaneśvarīmupāsīta.

Translation

One desiring supreme peace should worship Bhuvaneshvari.

Sutra 77

Devanagari

मायया ।। 77।।

Transliteration

  1. Māyayā.

Translation

Through the Maya (the seed syllable Hrim).

Sutra 78

Devanagari

तान्त्रिको मन्त्रोऽयम् ।। 78।।

Transliteration

  1. Tāntriko mantro’yam.

Translation

This is a Tantric Mantra.

Sutra 79

Devanagari

अस्य ब्रह्मणमृषिमाहुः ।। 79।।

Transliteration

  1. Asya brahmaṇam-ṛṣimāhuḥ.

Translation

Its Rishi is said to be Brahman.

Sutra 80

Devanagari

गायत्रीं छन्दः ।। 80।।

Transliteration

  1. Gāyatrīṃ chandaḥ.

Translation

The Meter is Gayatri.

Sutra 81

Devanagari

अत्रार्चिकप्रणवो बीजम् ।। 81।।

Transliteration

  1. Atrārchikapraṇavo bījam.

Translation

The Archika-Pranava is the Seed (Bija).

Sutra 82

Devanagari

अग्निः शक्तिः ।। 82।।

Transliteration

  1. Agniḥ śaktiḥ.

Translation

Agni is the Power (Shakti).

Sutra 83

Devanagari

आकाशः कीलकम् ।। 83।।

Transliteration

  1. Ākāśaḥ kīlakam.

Translation

Akasha is the Kilaka (the Pin).

Sutra 84

Devanagari

षड्दीर्घयुक्तमायया न्यासः ।। 84।।

Transliteration

  1. Ṣaḍdīrghayuktamāyayā nyāsaḥ.

Translation

The ritual placement (Nyasa) is done with the Maya-mantra joined with the six long vowels.

Sutra 85

Devanagari

ध्यानं सुन्दरीवत् ।। 85।।

Transliteration

  1. Dhyānaṃ sundarīvat.

Translation

The meditation (Dhyana) is like that of Sundari.

Sutra 86

Devanagari

‘‘अदितिर्द्यौरदितिरन्तरिक्षमदितिर्माता स पिता स पुत्रः। विश्वे देवा अदितिः पञ्च जना अदितिनिर्जातमदितिर्जनित्वम् ।।’’ इति राहूगणेन गोतमेन दृष्ट्या वैदिक्या त्रिष्टुभा विद्यया वा ।। 86।।

Transliteration

  1. ‘‘Aditir-dyaur-aditir-antarikṣam-aditir-mātā sa pitā sa putraḥ। viśve devā aditiḥ pañca janā aditinir-jātam-aditir-janitvam।।’’ iti rāhūgaṇena gotamena dṛṣṭyā vaidikyā triṣṭubhā vidyayā vā.

Translation

Or, according to the Vedic vision of Gautama Rahugana, with the Trishtubh verse: “Aditi is the sky, Aditi is the atmosphere, Aditi is mother, father, and son…”

Sutra 87

Devanagari

अथास्याः शुद्धमुपासनम् ।। 87।।

Transliteration

  1. Athāsyāḥ śuddhamupāsanam.

Translation

Now, Her pure worship.

Sutra 88

Devanagari

दृग्दृश्ययोरन्तरभूत आकाश एव सदा द्रष्टव्यः ।। 88।।

Transliteration

  1. Dṛgdṛśyayor-antarabhūta ākāśa eva sadā draṣṭavyaḥ.

Translation

One should always contemplate the Akasha (Space) that exists between the seer and the seen.

Sutra 89

Devanagari

संसारिणां तु दृष्टेर्मार्ग एव नभः ।। 89।।

Transliteration

  1. Saṃsāriṇāṃ tu dṛṣṭer-mārga eva nabhaḥ.

Translation

For worldly people, the sky is merely a path for the eyes.

Sutra 90

Devanagari

न लक्ष्यम् ।। 90।।

Transliteration

  1. Na lakṣyam.

Translation

It is not the target (of their focus).

Sutra 91

Devanagari

पृथिव्याद्युपासनं कष्टम् ।। 91।।

Transliteration

  1. Pṛthivyādyupāsanaṃ kaṣṭam.

Translation

The worship of Earth and other elements is difficult.

Sutra 92

Devanagari

प्रियाप्रियोभयास्पदत्वात् ।। 92।।

Transliteration

  1. Priyāpriyobhayāspadatvāt.

Translation

Because they are the basis of both the pleasant and the unpleasant.

Sutra 93

Devanagari

यत्र द्वन्द्वोपरमस्तल्लक्ष्यमुत्तमम् ।। 93।।

Transliteration

  1. Yatra dvandvoparamas-tallakshyamuttamam.

Translation

The target lies in the devotion to that where the “pairs of opposites” (duality) cease.

Sutra 94

Devanagari

तादृश आकाशः ।। 94।।

Transliteration

  1. Tādṛśa ākāśaḥ.

Translation

Such is the Akasha.

Sutra 95

Devanagari

आकाशे हि न कस्यचिद्वेषो रागो वा ।। 95।।

Transliteration

  1. Ākāśe hi na kasyacid-veṣo rāgo vā.

Translation

In the Akasha, no one has hatred or attachment.

Sutra 96

Devanagari

दर्शनादभ्रसदसीति श्लोकपादोऽत्र भवति ।। 96।।

Transliteration

  1. Darśanād-abhrasadasīti ślokapādo’tra bhavati.

Translation

Here applies the verse-line: “From seeing, you are the assembly of clouds.”

Sutra 97

Devanagari

अभ्रस्य सदस्त्वं ब्रह्माण्डसंकीर्णत्वात् ।। 97।।

Transliteration

  1. Abhrasya sadastvaṃ brahmāṇḍasaṅkīrṇatvāt.

Translation

The “assembly of clouds” refers to the density of the Cosmic Egg (Brahmanda).

Sutra 98

Devanagari

सेयं हिरण्मयाण्डानां सभा द्यौः कनकसभोच्यते ।। 98।।

Transliteration

  1. Seyaṃ hiraṇmayāṇḍānāṃ sabhā dyauḥ kanakasabhocyate.

Translation

This assembly of golden eggs is called the “Golden Hall” (Kanakasabha).

Sutra 99

Devanagari

तत्रेशस्य ताण्डवं कालीपटले व्याख्यातम् ।। 99।।

Transliteration

  1. Tatreśasya tāṇḍavaṃ kālīpaṭale vyākhyātam.

Translation

The dance of the Lord (Shiva) there was explained in the chapter on Kali.

Sutra 100

Devanagari

पश्यन्नाकाशं साक्षिणि प्रतितिष्ठेत् ।। 100।।

Transliteration

  1. Paśyann-ākāśaṃ sākṣiṇi pratitiṣṭhet.

Translation

Beholding the Akasha, one should remain established in the Witness (Sakshi).

Sutra 101

Devanagari

द्रष्टावेव हि तदा दृष्टिः स्यात् ।। 101।।

Transliteration

  1. Draṣṭāveva hi tadā dṛṣṭiḥ syāt.

Translation

Then, vision remains only in the Seer.

Sutra 102

Devanagari

इयं परोवरीयसी विद्योपनिषत्सु गीयते ।। 102।।

Transliteration

  1. Iyaṃ parovarīyasī vidyopaniṣatsu gīyate.

Translation

This is the “Parovariyasi” (higher than the high) Vidyā sung in the Upanishads.

Sutra 103

Devanagari

परोवरीयानुद्गीथ आकाशो ह्युक्तः ।। 103।।

Transliteration

  1. Parovarīyānudgītha ākāśo hyuktaḥ.

Translation

For the Akasha is called the “Greater-than-Great Udgitha.”

Sutra 104

Devanagari

तत्राकाशमीशमेके व्याचक्षते ।। 104।।

Transliteration

  1. Tatrākāśamīśameke vyācakṣate.

Translation

There, they explain Akasha as the Lord Himself.

Sutra 105

Devanagari

अभेदात्तदुपपत्तिः ।। 105।।

Transliteration

  1. Abhedāttadupapattiḥ.

Translation

That is justified due to their non-difference.

Sutra 106

Devanagari

दृष्टेर्वस्त्वेव हि लक्ष्यार्थः ।। 106।।

Transliteration

  1. Dṛṣṭer-vastveva hi lakṣyārthaḥ.

Translation

The true target of vision is the Reality itself.

Sutra 107

Devanagari

अन्तराकाशं वाऽनुसन्दध्यात् ।। 107।।

Transliteration

  1. Antarākāśaṃ vā’nusandadhyāt.

Translation

Or, one should contemplate the “Inner Space” (Antarakasha).

Sutra 108

Devanagari

इयमुपनिशत्सु दहरविद्योच्यते ।। 108।।

Transliteration

  1. Iyamupaniṣatsu daharavidyocyate.

Translation

In the Upanishads, this is called Dahara-Vidya.

Sutra 109

Devanagari

भुवनेश्वर्युपासनाच्छान्तिमधिगच्छेच्छान्तिमधिगच्छेत् ।। 109।।

Transliteration

  1. Bhuvaneśvaryupāsanāc-chāntim-adhigacchec-chāntim-adhigacchet.

Translation

By the worship of Bhuvaneshvari, one attains peace—one attains peace.


5. Bhairavi

The Exposition of Bhairavi

Sutra 1

Devanagari

भैरवीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।

Transliteration

  1. Bhairavīṃ vyākhyāsyāmaḥ.

Translation

Now, we shall explain Bhairavi.

Sutra 2

Devanagari

पञ्चमी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।

Transliteration

  1. Pañcamī sā daśasu mahāvidyāsu.

Translation

She is the fifth among the ten Mahavidyas.

Sutra 3

Devanagari

भैरव्येव त्रिपुरभैरवी ।। 3।।

Transliteration

  1. Bhairavyeva tripurabhairavī.

Translation

Bhairavi herself is Tripura Bhairavi.

Sutra 4

Devanagari

व्यक्तं तेजो भैरवी ।। 4।।

Transliteration

  1. Vyaktaṃ tejo bhairavī.

Translation

Bhairavi is the manifested Light (Tejas).

Sutra 5

Devanagari

तेजस्तत्त्वस्यैक्येऽपि व्यक्तत्वाव्यक्तत्वाभ्यां भैरवीकालिकयोर्भेदः ।। 5।।

Transliteration

  1. Tejastattvasyaikye’pi vyaktatvāvyaktatvābhyāṃ bhairavīkālikayor-bhedaḥ.

Translation

Even though the principle of Light (Tejas-tattva) is one, the distinction between Bhairavi and Kali arises from the states of being manifested and unmanifested.

Sutra 6

Devanagari

अग्नाय्यधिदैवतं ।। 6।।

Transliteration

  1. Agnāyyadhidaivatam.

Translation

Agni (Fire) is the presiding deity.

Sutra 7

Devanagari

तेजसः पृथिव्यन्तरिक्षद्युस्थानत्वादस्यास्त्रिपुरात्वम् ।। 7।।

Transliteration

  1. Tejasas-pṛthivyan-tarikṣadyusthānatvād-asyāstripurātvaṃ.

Translation

Because her Light exists in the three realms—Earth, Mid-air (Atmosphere), and Heaven—she is called Tripura.

Sutra 8

Devanagari

वागिन्द्रियमध्यात्मम् ।। 8।।

Transliteration

  1. Vāgindriyam-adhyātmam.

Translation

In the microcosm (Adhyatma), she is the organ of speech (Vak).

Sutra 9

Devanagari

ताराभैरव्योरभेदापत्तिरिति चेत् ।। 9।।

Transliteration

  1. Tārābhairavyor-abhedāpattir-iti cet.

Translation

If it is argued that this leads to a lack of distinction between Tara and Bhairavi:

Sutra 10

Devanagari

इन्द्रियतन्मात्राभेदाद्भेदः ।। 10।।

Transliteration

  1. Indriyatanmātrā-bhedādbhedaḥ.

Translation

[We reply:] The distinction arises from the difference between the sense organ and the subtle element (Tanmatra).

Sutra 11

Devanagari

इन्द्रियस्य तैजसत्वे तन्मात्रस्यापि तैजसत्वापत्तिरिति चेत् ।। 11।।

Transliteration

  1. Indriyasya taijasatve tanmātrasyāpi taijasatvāpattir-iti cet.

Translation

If it is argued that if the sense organ is of the nature of Light, then the subtle element must also be of the nature of Light:

Sutra 12

Devanagari

नानिष्टम् ।। 12।।

Transliteration

  1. Nāniṣṭam.

Translation

That is not undesirable (it is accepted).

Sutra 13

Devanagari

प्रणवस्यापि तेजोमयत्वात् ।। 13।।

Transliteration

  1. Praṇavasyāpi tejomayatvāt.

Translation

For even the Pranava (Om) is composed of Light.

Sutra 14

Devanagari

कालीतारयोरभेदापत्तिरिति चेत् ।। 14।।

Transliteration

  1. Kālītārāyor-abhedāpattir-iti cet.

Translation

If it is argued that this leads to a lack of distinction between Kali and Tara:

Sutra 15

Devanagari

नानिष्टम् ।। 15।।

Transliteration

  1. Nāniṣṭam.

Translation

That is not undesirable.

Sutra 16

Devanagari

पाचकत्वस्वरत्वविशेषाभ्यां विद्याभेदः ।। 16।।

Transliteration

  1. Pācakatvasvaratvaviśeṣābhyāṃ vidyābhedaḥ.

Translation

The difference in the Vidyas (mantras/wisdom-forms) arises from the specific qualities of digestion/transformation (Pachaka) and sound/vibration (Svara).

Sutra 17

Devanagari

तत्र देवताभेदानुपपत्तिरिति चेत् ।। 17।।

Transliteration

  1. Tatra devatābhedānupapattir-iti cet.

Translation

If it is argued that the distinction between the deities is then untenable:

Sutra 18

Devanagari

एकैव घोरत्वसौम्यत्वावस्थाभ्यां द्विरूपा माहाभाग्यादित्यविरोधः ।। 18।।

Transliteration

  1. Ekaiva ghoratvasaumyatvāvasthābhyāṃ dvirūpā māhābhāgyād-ityavirodhaḥ.

Translation

[We reply:] There is no contradiction; because of Her great glory, the one Goddess takes two forms through the states of ferocity (Ghoratva) and gentleness (Saumyatva).

Ritual and Mantra

Sutra 19

Devanagari

ब्रह्मवर्चसकामो भैरवीमुपासीत ।। 19।।

Transliteration

  1. Brahmavarcasakāmo bhairavīmupāsīta.

Translation

One who desires Brahman-splendor (Brahmavarchas) should worship Bhairavi.

Sutra 20

Devanagari

विद्याकामो वा ।। 20।।

Transliteration

  1. Vidyākāmo vā.

Translation

Or one who desires knowledge (Vidya).

Sutra 21

Devanagari

त्रिकूट्या तान्त्रिक्या विद्यया ।। 21।।

Transliteration

  1. Trikūṭyā tāntrikyā vidyayā.

Translation

[She is worshipped] through the Three-peaked (Trikuta) Tantric Vidya.

Sutra 22

Devanagari

खभृग्वग्निवाग्भिर्युक्ताभिरादिमं कूटम् ।। 22।।

Transliteration

  1. Kha-bhrugvagnivāgbhir-yuktābhirā-dimaṃ kūṭam.

Translation

The first peak (Kūṭam) is formed by joining Kha (ha), Bhrigu (sa), Agni (ra), and Vāk (ī). ह + स + र + ई + म् = ह्स्रीं (Hsrīm)

Sutra 23

Devanagari

खभृगुकामाग्ग्निभिर्युक्तैर्द्वितीयम् ।। 23।।

Transliteration

  1. Kha-bhrugu-kāmāgnibhir-yuktair-dvitīyam.

Translation

The second is composed of Kha (ha) and Bhrigu (sa) joined with Kama (ka) and Agni (ra). ह + स + क + र + ई + म् = हस्क्रीं (Hskrīm).

Sutra 24

Devanagari

खभृगुवह्निचतुर्दशसर्गैर्युक्तैस्ततीयम् ।। 24।।

Transliteration

  1. Kha-bhrugu-vahni-caturdaśasargair-yuktaistatīyam.

Translation

The third peak is formed by joining Kha, Bhrigu, Vahni, and the fourteenth vowel with the Visarga. ह + स + र + औ + ः = हस्रौः (Hsrauḥ).

Sutra 25

Devanagari

सुन्दर्याः खण्डनामभिर्भैरव्याः कूटनामानि व्याख्यातानि ।। 25।।

Transliteration

  1. Sundaryāḥ khaṇḍanāmabhir-bhairavyāḥ kūṭanāmāni vyākhyātāni.

Translation

The names of the peaks of Bhairavi are explained by the names of the divisions of Sundari (Lalita).

Sutra 26

Devanagari

ऋष्यादि सुन्दरीवत् ।। 26।।

Transliteration

  1. Ṛśyādi sundarīvat.

Translation

The lineage of Seers (Rishi) etc., is like that of Sundari.

Sutra 27

Devanagari

मूलाधारे मुण्डमालिनीं ध्यायेदिति विशेषः ।। 27।।

Transliteration

  1. Mūlādhāre muṇḍamālinīṃ dhyāyediti viśeṣaḥ.

Translation

The specific instruction is to meditate on the Munda-malini (the Goddess wearing a garland of skulls) in the Muladhara chakra.

Sutra 28

Devanagari

तद्धिस्थानं वागिन्द्रियस्य तेजोमयाणोः ।। 28।।

Transliteration

  1. Taddhisthānaṃ vāgindriyasya tejomayāṇoḥ.

Translation

For that is the seat of the organ of speech, which is an atom of Light.

External and Internal Worship

Sutra 29

Devanagari

होमोऽस्या उपासनं बाह्यम् ।। 29।।

Transliteration

  1. Homo’syā upāsanaṃ bāhyam.

Translation

External worship of Her is the Homa (fire sacrifice).

Sutra 30

Devanagari

तत्र सर्वे यज्ञाः प्रतितिष्ठन्ति ।। 30।।

Transliteration

  1. Tatra sarve yajñāḥ pratitiṣṭhanti.

Translation

In that, all sacrifices are established.

Sutra 31

Devanagari

अस्या एव देवगणतृप्तिदं नाम स्वाहेति ।। 31।।

Transliteration

  1. Asyā eva devagaṇatruptidaṃ nāma svāheti.

Translation

The satiation of the gods (Deva-tarpana) is through Her name “Svaha.”

Sutra 32

Devanagari

पितृगणतृप्तिदं स्वधेति ।। 32।।

Transliteration

  1. Pitṛgaṇatruptidaṃ svadheti.

Translation

The satiation of the ancestors (Pitri) is through “Svadha.”

Sutra 33

Devanagari

वेद्यग्निसु स्थानेषु भासुरत्वाद्वाऽस्यास्त्रिपुरात्वम् ।। 33।।

Transliteration

  1. Vedya-gnisu sthāneṣu bhāsuratvādvā’syāstripurātvaṃ.

Translation

She is called Tripura because of Her brilliance in the three locations of the sacrificial fire-altars.

Sutra 34

Devanagari

‘‘जातवेदसे सुनवाम सोममरातीयतो नि दहाति वेदः । स नः पर्षदति दुर्गाणि विश्वा नावेव सिन्धुं दुरिताऽत्यग्निः ।। ’’ इति मारीचेन कश्यपेन दृष्ट्या वैदिक्या त्रिष्टुभा विद्यया वा ।। 34।।

Transliteration

  1. ‘‘Jātavedase sunavāma somamarātīyato ni dahāti vedaḥ। sa naḥ parṣadati durgāṇi viśvā nāveva sindhuṃ duritā’tyagniḥ।।’’ iti mārīcena kaśyapena dṛṣṭyā vaidikyā triṣṭubhā vidyayā vā.

Translation

Or [she is worshipped] through the Vedic Trishubh mantra seen by Kashyapa (son of Marichi): “Jatavedase sunavama somam…” (the Durga Suktam verse).

Sutra 35

Devanagari

तत्र देवताऽग्निर्नाग्नायीति चेत् ।। 35।।

Transliteration

  1. Tatra devatā’gnināgnāyīti cet.

Translation

If it is argued: ‘In that (mantra), the deity is Agni (Fire), not Agnāyī (the female power of Fire).’

Sutra 36

Devanagari

शक्तिशक्तिमतोरभेदादनया वृद्धाः शक्तिमुपासते ।। 36।।

Transliteration

  1. Śaktiśaktimator-abhedādanayā vṛddhāḥ śaktimupāsate.

Translation

[We reply:] Because the Power and the Possessor of Power are non-different, the wise worship the Power (Shakti) through this [mantra].

Bhairavi as Chandi

Sutra 37

Devanagari

भैरव्येव तन्त्रान्तरभाषया चण्डी ।। 37।।

Transliteration

  1. Bhairavyeva tantrāntarabhāṣayā caṇḍī.

Translation

In the language of other Tantras, Bhairavi is Chandi.

Sutra 38

Devanagari

भैरवी चण्डीत्येकार्थौ हि शब्दौ ।। 38।।

Transliteration

  1. Bhairavī caṇḍītyekārthau hi śabdau.

Translation

Indeed, the words Bhairavi and Chandi have the same meaning.

Sutra 39

Devanagari

भैरव्यां तत्त्वे व्यापकेऽपि देवता पृथिवीस्थाना गृह्यते ।। 39।।

Transliteration

  1. Bhairavyāṃ tattve vyāpake’pi devatā pṛthivīsthānā gṛhyate.

Translation

While the Bhairavi-principle is all-pervading, the deity is grasped as residing on Earth.

Sutra 40

Devanagari

चण्ड्यां स्थानत्रयस्था अपीति विशेषः ।। 40।।

Transliteration

  1. Caṇḍyāṃ sthānatrayasthā apīti viśeṣaḥ.

Translation

The distinction is that in Chandi, she resides in all three locations.

Sutra 41

Devanagari

पृथिवीस्थाना त्रिगुणा नामष्टा महालक्ष्मीश्चण्डीकल्पे ।। 41।।

Transliteration

  1. Pṛthivīsthānā triguṇā nāmaṣṭā mahālakṣmīś-caṇḍīkalpe.

Translation

In the Chandi-tradition (Chandi-Kalpa), she is Mahalakshmi, of three gunas, residing on Earth.

Sutra 42

Devanagari

अन्तरिक्षस्थाना तामसी नाम्ना महाकाली ।। 42।।

Transliteration

  1. Antarikṣasthānā tāmasī nāmnā mahākālī.

Translation

As Mahakali, she is of the nature of Tamas, residing in the Mid-air.

Sutra 43

Devanagari

द्युस्थाना सात्त्विकी महासरस्वती ।। 43।।

Transliteration

  1. Dyusthānā sāttvikī mahāsarasvatī.

Translation

As Mahasarasvati, she is of the nature of Sattva, residing in Heaven.

Sutra 44

Devanagari

समष्टिदृष्ट्या वैष्णवीशक्तिरियम् ।। 44।।

Transliteration

  1. Samaṣṭidṛṣṭyā vaiṣṇavīśaktir-iyam.

Translation

In the collective sense, she is this Vaishnavi-Shakti.

Sutra 45

Devanagari

त्रिस्थानस्य तेजसो ह्येकं नाम विष्णुः ।। 45।।

Transliteration

  1. Tristhānasya tejaso hyekaṃ nāma viṣṇuḥ.

Translation

For the Light (Tejas) of the three realms, the one name is indeed Vishnu.

Sutra 46

Devanagari

अग्निविद्युत्सूर्यात्मना त्रिषु स्थानेषु तस्य विक्रमणानि ।। 46।।

Transliteration

  1. Agnividyut-sūryātmanā triṣu sthāneṣu tasya vikramaṇāni.

Translation

His strides take place in the three realms in the forms of Fire (Agni), Lightning (Vidyut), and the Sun (Surya).

The Navarna Mantra

Sutra 47

Devanagari

चतुर्वर्गफलकामश्चण्डीमुपासीत ।। 47।।

Transliteration

  1. Caturvargaphalakāmaś-caṇḍīmupāsīta.

Translation

One who desires the four goals of life (Purushartha) should worship Chandi.

Sutra 48

Devanagari

नवार्णया ।। 48।।

Transliteration

  1. Navārṇayā.

Translation

[This is done] through the nine-syllabled mantra (Navarna).

Sutra 49

Devanagari

वाणी माया कामो ङेऽन्ता चामुण्डा समाधानं जलं सयोनियुक्तं कूटद्वयं चेति नवार्णा ।। 49।।

Transliteration

  1. Vāṇī māyā kāmoṅ-entā cāmuṇḍā samādhānaṃ jalaṃ sayoniyuktaṃ kūṭadvayaṃ ceti navārṇā.

Translation

The Navarna consists of: Vani (Aim), Maya (Hrim), Kama (Klim), Chamunda in the dative case (Chamundayai), Samadhana, Jalam (vitché), and the two peaks joined with Yoni.

Sutra 50

Devanagari

मन्त्रोऽयं तान्त्रिकः ।। 50।।

Transliteration

  1. Mantro’yaṃ tāntrikaḥ.

Translation

This mantra is Tantric.

Sutra 51

Devanagari

अस्य ब्रह्मविष्णुमहेश्वरानृषीनाहुः ।। 51।।

Transliteration

  1. Asya brahmaviṣṇumaheśvarānṛṣīnāhuḥ.

Translation

Brahma, Vishnu, and Maheshvara are said to be its Rishis (Seers).

Sutra 52

Devanagari

गायत्र्युष्णिगनुष्टुभश्छन्दांसि ।। 52।।

Transliteration

  1. Gāyatryuṣṇig-anuṣṭubhaś-chandāṃsi.

Translation

Gayatri, Ushnik, and Anushtubh are the meters.

Sutra 53

Devanagari

वाणी बीजम् ।। 53।।

Transliteration

  1. Vāṇī bījam.

Translation

Vani (Aim) is the seed (Bija).

Sutra 54

Devanagari

माया शक्तिः ।। 54।।

Transliteration

  1. Māyā śaktiḥ.

Translation

Maya (Hrim) is the power (Shakti).

Sutra 55

Devanagari

कामः कीलकम् ।। 55।।

Transliteration

  1. Kāmaḥ kīlakam.

Translation

Kama (Klim) is the pillar (Kilaka).

Sutra 56

Devanagari

एकैकेनापि चतुर्भिर्द्वाभ्यां सर्वेण च न्यासः ।। 56।।

Transliteration

  1. Ekaikenāpi caturbhir-dvābhyāṃ sarveṇa ca nyāsaḥ.

Translation

The Nyasa (ritual placement) is done with each one, with four, with two, or with all.

The Forms of Chandi

Sutra 57

Devanagari

नीला दशभुजा महाकाली चण्डीकल्पे ।। 57।।

Transliteration

  1. Nīlā daśabhujā mahākālī caṇḍīkalpe.

Translation

In the Chandi-Kalpa, Mahakali is blue and ten-armed.

Sutra 58

Devanagari

दशसु दिक्षु क्रियावतीति ।। 58।।

Transliteration

  1. Daśasu dikṣu kriyāvatīti.

Translation

She is active in the ten directions.

Sutra 59

Devanagari

पीता सहस्रभुजाऽपि ध्यानायाष्टादशभुजा महालक्ष्मीः ।। 59।।

Transliteration

  1. Pītā sahasrabhujā’pi dhyānāyāṣṭādaśabhujā mahālakṣmīḥ.

Translation

Mahalakshmi is yellow and thousand-armed, but for meditation, she is eighteen-armed.

Sutra 60

Devanagari

यज्ञेश्वरीत्वात्सहस्रकर्मेति ।। 60।।

Transliteration

  1. Yajñeśvarītvāt-sahasrakarmeti.

Translation

Being the Lady of Sacrifice (Yajneshvari), she performs a thousand actions.

Sutra 61

Devanagari

श्वेताऽष्टभुजा महासरस्वती ।। 61।।

Transliteration

  1. Śvetā’ṣṭabhujā mahāsarasvatī.

Translation

Mahasarasvati is white and eight-armed.

Sutra 62

Devanagari

सप्ताभिः सितेन च रश्मिभिः करोतीति ।। 62।।

Transliteration

  1. Saptābhiḥ sitena ca raśmibhiḥ karotīti.

Translation

She acts through seven white rays of light.

Sutra 63

Devanagari

‘‘इहेन्द्राणीमुपह्वये वरुणानीं स्वस्तये । अग्नायीं सोमपीतये ।।’’ इति काण्वेन मेधातिथिना दृष्ट्या वैदिक्या गायत्रया विद्यया वा ।। 63।।

Transliteration

  1. ‘‘Ihendrāṇīmupahvaye varuṇānīṃ svastaye। agnāyīṃ somapītaye।।’’ iti kāṇvena medhātithinā dṛṣṭyā vaidikyā gāyatryā vidyayā vā.

Translation

Or [she is worshipped] through the Vedic Gayatri mantra seen by Medhatithi of the Kanva lineage: “Ihendranim upahvaye…” (calling upon Indrani, Varunani, and Agnayi).

Sutra 64

Devanagari

अत्रा सूर्यशक्तिर्वरुणान्युच्यते ।। 64।।

Transliteration

  1. Atrā sūryaśaktir-varuṇānyucyate.

Translation

Here, the power of the Sun is called Varunani.

Sutra 65

Devanagari

मध्यमस्थानो द्युस्थानश्च वरुण उच्यते निगमेषु ।। 65।।

Transliteration

  1. Madhyamasthāno dyusthānaś-ca varuṇa ucyate nigameṣu.

Translation

In the Vedas (Nigamas), Varuna is said to be of the middle and heavenly realms.

Sutra 66

Devanagari

पूर्वः पर्जन्यो जलदेवः ।। 66।।

Transliteration

  1. Pūrvaḥ parjanyo jaladeva.

Translation

The former is Parjanya, the god of water.

Sutra 67

Devanagari

उत्तरः कर्मसाक्षी सूर्यः ।। 67।।

Transliteration

  1. Uttaraḥ karmasākṣī sūryaḥ.

Translation

The latter is Surya, the witness of all actions.

Conclusion

Sutra 68

Devanagari

अन्तर्ज्योतिरुपासनं शुद्धमुपासनं भैरव्याः ।। 68।।

Transliteration

  1. Antarjyotirupāsanaṃ śuddhamupāsanaṃ bhairavyāḥ.

Translation

The worship of the Inner Light is the pure worship of Bhairavi.

Sutra 69

Devanagari

अन्तरूष्मणाऽनुसन्धानात्स्पृशतीव ज्योतिः ।। 69।।

Transliteration

  1. Antarūṣmaṇā’nusandhānāt-spṛśatīva jyotiḥ.

Translation

By contemplating the inner heat (Ushma), one feels as if touching the Light.

Sutra 70

Devanagari

शृणोतीवान्तर्नादानुसन्धानात् ।। 70।।

Transliteration

  1. Śṛṇotīvāntarnādā-nusandhānāt.

Translation

By contemplating the inner sound (Nada), one feels as if hearing it.

Sutra 71

Devanagari

इयमुपनिशत्सु ज्योतिर्विद्योच्यते ।। 71।।

Transliteration

  1. Iyamupaniṣatsu jyotirvidyocyate.

Translation

In the Upanishads, this is called the Jyotir-Vidya (Science of Light).

Sutra 72

Devanagari

भैरव्युपासनादोजस्वी भवेदोजस्वी भवेत् ।। 72।।

Transliteration

  1. Bhairavyupāsanād-ojasvī bhavedojasvī bhavet.

Translation

By the worship of Bhairavi, one becomes full of vigor (Ojasvi); one becomes full of vigor.


6. Chinnamasta

Section 1: Definition and Cosmic Nature (1–15)

Sutra 1

Devanagari

प्रचण्डचण्डिकां व्याख्यास्यामः ।। 1।।

Transliteration

  1. Pracaṇḍacaṇḍikāṃ vyākhyāsyāmaḥ.

Translation

Now we shall explain Prachanda Chandika.

Sutra 2

Devanagari

षष्ठी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।

Transliteration

  1. Ṣaṣṭhī sā daśasu mahāvidyāsu.

Translation

She is the sixth among the ten Mahavidyas.

Sutra 3

Devanagari

भैरव्यास्तत्त्वेन प्रचण्डचण्डिकायास्तत्त्वं व्याख्यातम् ।। 3।।

Transliteration

  1. Bhairavyāstattvena pracaṇḍacaṇḍikāyāstattvaṃ vyākhyātam.

Translation

The essence of Prachanda Chandika is explained through the essence of Bhairavi.

Sutra 4

Devanagari

तत्र पृथिवीस्थाना मुख्या ।। 4।।

Transliteration

  1. Tatra pṛthivīsthānā mukhyā.

Translation

There (in Bhairavi), the “Earth-station” (Muladhara/Physicality) is primary.

Sutra 5

Devanagari

अत्रान्तरिक्षस्थानेति विशेषः ।। 5।।

Transliteration

  1. Atrāntarikṣasthāneti viśeṣaḥ.

Translation

Here (in Prachanda Chandika), the distinction is that She resides in the “Atmospheric-station” (Antariksha/Intermediary realm).

Sutra 6

Devanagari

इन्द्राण्यधिदैवतमित्युक्तं भवति ।। 6।।

Transliteration

  1. Indrāṇyadhidaivatamityuktaṃ bhavati.

Translation

It is said that Her presiding deity is Indrani.

Sutra 7

Devanagari

अन्यश्चास्ति विशेषः ।। 7।।

Transliteration

  1. Anyascāsti viśeṣaḥ.

Translation

There is another distinction.

Sutra 8

Devanagari

व्यक्तं चाव्यक्तमान्तरिक्षं ज्योतिः प्रचण्डचण्डिका ।। 8।।

Transliteration

  1. Vyaktaṃ cāvyaktam-āntarikṣaṃ jyotiḥ pracaṇḍacaṇḍikā.

Translation

Prachanda Chandika is the manifest and unmanifest Light of the atmosphere.

Sutra 9

Devanagari

कालीप्रचण्डचण्डिकयोरभेदापत्तिरिति चेत् ।। 9।।

Transliteration

  1. Kālīpracaṇḍacaṇḍikayor-abhedāpattir-iti cet.

Translation

If it is argued that Kali and Prachanda Chandika are identical:

Sutra 10

Devanagari

परिणमयित्री विद्युच्छक्तिः काली ।। 10।।

Transliteration

  1. Pariṇamayitrī vidyucchaktiḥ kālī.

Translation

(The answer is:) Kali is the transformative electrical power (lightning).

Sutra 11

Devanagari

प्रभोरायुधभूता प्रचण्डचण्डिकेति विशेषः ।। 11।।

Transliteration

  1. Prabhor-āyudhabhūtā pracaṇḍacaṇḍiketi viśeṣaḥ.

Translation

The distinction is that Prachanda Chandika is the weapon in the hand of the Lord.

Sutra 12

Devanagari

अत एव वज्रवैरोचनीयेति कथ्यते ।। 12।।

Transliteration

  1. Ata eva vajravairocaniyeti kathyate.

Translation

Therefore, She is called Vajra-Vairochani.

Sutra 13

Devanagari

वज्रं ह्यायुधं प्रभोः ।। 13।।

Transliteration

  1. Vajraṃ hyāyudhaṃ prabhoḥ.

Translation

The Vajra (thunderbolt) is indeed the weapon of the Lord (Indra).

Sutra 14

Devanagari

विरोचनस्य शक्तिर्वैरोचनीया ।। 14।।

Transliteration

  1. Virocanasya śaktir-vairocaniyā.

Translation

Vairochani is the power of Virochana.

Sutra 15

Devanagari

विशेषेण रोचत इतीन्द्रो विरोचनः ।। 15।।

Transliteration

  1. Viśeṣeṇa rocata itīndro virocanaḥ.

Translation

Indra is called Virochana because he shines (Rochate) intensely (Visheshena).

Section 2: Adhyatma – The Internal Yoga (16–31)

Sutra 16

Devanagari

कुण्डलिनीशक्तिरध्यात्मम् ।। 16।।

Transliteration

  1. Kuṇḍalinī-śaktir-adhyātmam.

Translation

In the context of the self (Adhyatma), She is the Kundalini Shakti.

Sutra 17

Devanagari

एकत एव मूलाद्द्विधा गच्छतः भैरवीप्रचण्डचण्डिके शरीरेषु ।। 17।।

Transliteration

  1. Ekata eva mūlād-dvidhā gacchataḥ bhairavī-pracaṇḍacaṇḍike śarīreṣu.

Translation

From a single root, the two—Bhairavi and Prachanda Chandika—travel through the bodies.

Sutra 18

Devanagari

एका सदा वाचे ।। 18।।

Transliteration

  1. Ekā sadā vāce.

Translation

One (Bhairavi/Downward flow) is always for speech/procreation.

Sutra 19

Devanagari

परा योगिनामेवोल्लसन्ती शिरसो द्रावणाय ।। 19।।

Transliteration

  1. Parā yogināmevollasantī śiraso drāvaṇāya.

Translation

The other (Prachanda Chandika/Upward flow) flows upward only for Yogis, to dissolve the head (ego/limitation).

Sutra 20

Devanagari

शरीरस्य च भूयसे मदाय ।। 20।।

Transliteration

  1. Śarīrasya ca bhūyase madāya.

Translation

And for the great intoxication (bliss) of the body.

Sutra 21

Devanagari

तत्प्रतापादेव जीवन्नेव योगी भिन्नकपालः स्यात् ।। 21।।

Transliteration

  1. Tatpratāpādeva jīvanneva yogī bhinnakapālaḥ syāt.

Translation

By Her heat/power alone, the Yogi may experience the “splitting of the skull” while still living.

Sutra 22

Devanagari

व्यपोह्य शीर्षकपाले इति श्रुतिरत्र भवति ।। 22।।

Transliteration

  1. Vyapohya śīrṣakapāle iti śrutir-atra bhavati.

Translation

The Vedic scripture states: “Having cleared the two halves of the skull…”

Sutra 23

Devanagari

तस्मादेतां शक्तिं छिन्नमस्तां व्यवहरन्ति ।। 23।।

Transliteration

  1. Tasmādetāṃ śaktiṃ chinnamastāṃ vyavaharanti.

Translation

Therefore, people refer to this Shakti as Chinnamasta (The Severed-Headed One).

Sutra 24

Devanagari

उपाधिदृष्ट्या सुषुम्णाऽपि प्रचण्डचण्डिकोच्यते ।। 24।।

Transliteration

  1. Upādhidṛṣṭyā suṣumṇā’pi pracaṇḍacaṇḍikocyate.

Translation

From the perspective of its function (Upadhi), the Sushumna nadi is also called Prachanda Chandika.

Sutra 25

Devanagari

इच्छतः सिद्धस्योत्क्रान्तयेऽपि कपालभेदः ।। 25।।

Transliteration

  1. Icchataḥ siddhasyotkrāntaye’pi kapālabhedaḥ.

Translation

For a perfected being (Siddha) who desires it, the skull splits even for the final departure (Utkranti).

Sutra 26

Devanagari

डाकिनीवर्णिन्यौ देव्याः सख्यौ ।। 26।।

Transliteration

  1. Ḍākinīvarṇinyau devyāḥ sakhyau.

Translation

Dakini and Varnini are the two companions of the Goddess.

Sutra 27

Devanagari

इडैव डाकिनी ।। 27।।

Transliteration

  1. Iḍaiva ḍākinī.

Translation

Ida (the left nerve channel) is Dakini.

Sutra 28

Devanagari

पिङ्ग्लैव वर्णिनी ।। 28।।

Transliteration

  1. Piṅglāiva varṇinī.

Translation

Pingala (the right nerve channel) is Varnini.

Sutra 29

Devanagari

सिद्धेषु भगवत्या अभिव्यक्तिः ।। 29।।

Transliteration

  1. Siddheṣu bhagavatyā abhivyaktiḥ.

Translation

The manifestation of the Goddess occurs within the Siddhas.

Sutra 30

Devanagari

यः सिद्धानाराधयेत्स षष्ठीमाराधयति ।। 30।।

Transliteration

  1. Yaḥ siddhān-ārādhayets ṣaṣṭhīm-ārādhayati.

Translation

He who worships the Siddhas, worships the Sixth Mahavidya.

Sutra 31

Devanagari

इत्यध्यात्मम् ।। 31।।

Transliteration

  1. Ityadhyātmam.

Translation

This concludes the Internal (Adhyatma) explanation.

Section 3: Adhiloka – The Cosmic Path (32–57)

Sutra 32

Devanagari

अथाधिलोकम् ।। 32।।

Transliteration

  1. Athādhilokam.

Translation

Now, the explanation regarding the worlds (Adhiloka).

Sutra 33

Devanagari

उपाधिदृष्ट्या देवयानः पन्थाः प्रचण्डचण्डिका ।। 33।।

Transliteration

  1. Upādhidṛṣṭyā devayānaḥ panthāḥ pracaṇḍacaṇḍikā.

Translation

From a functional perspective, the “Path of the Gods” (Devayana) is Prachanda Chandika.

Sutra 34

Devanagari

दुर्गा नामान्तरेण ।। 34।।

Transliteration

  1. Durgā nāmantareṇa.

Translation

She is called Durga by another name.

Sutra 35

Devanagari

दुर्गमा ह्यकृतात्मनाम् ।। 35।।

Transliteration

  1. Durgamā hyakṛtātmanām.

Translation

For She is difficult to access (Durga) for those who have not purified their souls.

Sutra 36

Devanagari

वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टामिति श्रुत्युक्ते दुर्गाविशेषणे अत्र भवतः ।। 36।।

Transliteration

  1. Vairocanīṃ karmaphaleṣu juṣṭām-iti śrutyukte durgāviśeṣaṇe atra bhavataḥ.

Translation

The two attributes of Durga mentioned in the Vedas are “Vairochana” (Sun-like/Radiant) and “cherished in the fruits of actions.”

Sutra 37

Devanagari

वैरोचनीयैव वैरोचनी ।। 37।।

Transliteration

  1. Vairocaniyāiva vairocaniyā.

Translation

Vairochaniya is indeed Vairochani.

Sutra 38

Devanagari

पुण्यवतां मार्गत्वात्कर्मफलेषु जुष्टेति ।। 38।।

Transliteration

  1. Puṇyavatāṃ mārgatvāt-karmaphaleṣu juṣṭeti.

Translation

Because She is the path for the meritorious, She is “cherished in the fruits of actions.”

Sutra 39

Devanagari

चण्ड्येव दुर्गोच्यत इति चेत् ।। 39।।

Transliteration

  1. Caṇḍyeva durgocyata iti cet.

Translation

If it is argued that Chandi is the same as Durga:

Sutra 40

Devanagari

तत्रापि मध्यमस्थाना परमेव तन्नामेत्यविरोधः ।। 40।।

Transliteration

  1. Tatrāpi madhyamasthānā parameva tannāmetyavirodhaḥ.

Translation

There is no contradiction; “The Middle-Stationed One” (Durga) is simply a higher name for Her.

Sutra 41

Devanagari

गौर्येव दुर्गोच्यत इति चेत् ।। 41।।

Transliteration

  1. Gauryeva durgocyata iti cet.

Translation

If it is argued that Gauri is called Durga:

Sutra 42

Devanagari

तद्वचनं चोपाधिदृष्ट्या ।। 42।।

Transliteration

  1. Tadvacanaṃ copādhidṛṣṭyā.

Translation

That statement is also from a functional perspective.

Sutra 43

Devanagari

आदित्यमण्डलादस्मत्सुषुम्णापर्यन्तमस्ति कश्चन मार्गः ।। 43।।

Transliteration

  1. Ādityamaṇḍalād-asmat-suṣumṇā-paryantam-asti kaścana mārgaḥ.

Translation

There is a path that extends from the solar orb to our Sushumna.

Sutra 44

Devanagari

स चासंख्यशाखः ।। 44।।

Transliteration

  1. Sa cāsaṅkhyaśākhaḥ.

Translation

And that path has innumerable branches.

Sutra 45

Devanagari

तेनायान्ति रश्मयः ।। 45।।

Transliteration

  1. Tenāyānti raśmayaḥ.

Translation

Rays of light travel through it.

Sutra 46

Devanagari

यावन्तः प्राणिनस्तावत्यः शाखास्तस्य पथः शरीर इह रश्मीनामागमनाय ।। 46।।

Transliteration

  1. Yāvantaḥ prāṇinastāvatyāḥ śākhāstasya pathaḥ śarīra iha raśmīnām-āgamanāya.

Translation

As many living beings as there are, so many branches of that path exist for the arrival of the rays into the body.

Sutra 47

Devanagari

सुषुम्णाया एवैषा विभूतिः ।। 47।।

Transliteration

  1. Suṣumṇāyā evaiṣā vibhūtiḥ.

Translation

This is the glory of the Sushumna itself.

Sutra 48

Devanagari

सुषुम्णा न केवलं शरीरमात्रनिष्ठा मुख्या नाडी ।। 48।।

Transliteration

  1. Suṣumṇā na kevalaṃ śarīramātraniṣṭhā mukhyā nāḍī.

Translation

Sushumna is not a primary nerve residing only within the body.

Sutra 49

Devanagari

अपित्वनेकाभिः शाखाभिः प्रपञ्चे ।। 49।।

Transliteration

  1. Apitvanekābhiḥ śākhābhiḥ prapañce.

Translation

Rather, it exists in the universe through its many branches.

Sutra 50

Devanagari

सा रश्मीनधो नयति ।। 50।।

Transliteration

  1. Sā raśmīnadho nayati.

Translation

It leads the rays downward.

Sutra 51

Devanagari

ऊर्ध्वं च शुद्धान्प्राणान्मरणे ।। 51।।

Transliteration

  1. Urdhvaṃ ca śuddhān-prāṇān-maraṇe.

Translation

And at death, it leads the purified life-forces (Pranas) upward.

Sutra 52

Devanagari

तस्या एवैका शाखाऽनन्तसूक्ष्मरजोमयी ।। 52।।

Transliteration

  1. Tasyā evaika śākhā’nantasūkṣmarajomayī.

Translation

One branch of that path is composed of infinite, subtle “Raja” (dust/energy).

Sutra 53

Devanagari

सोऽयं देवयानः पन्था अन्तरिक्षान्नातिरिच्यते ।। 53।।

Transliteration

  1. So’yaṃ devayānaḥ panthā antarikṣānnātiricyate.

Translation

This “Path of the Gods” is not different from the Atmosphere (Antariksha).

Sutra 54

Devanagari

अत एवान्तरिक्षं महद्रज उच्यते निगमेषु ।। 54।।

Transliteration

  1. Ata evāntarikṣaṃ mahadraja ucyate nigameṣu.

Translation

Therefore, the atmosphere is called “Mahad-Raja” (the Great Dust/Space) in the Vedas.

Sutra 55

Devanagari

रेणुका तान्त्रिकैः ।। 55।।

Transliteration

  1. Reṇukā tāntrikaiḥ.

Translation

Tantrics call Her Renuka (Mother of Parashurama, meaning “Dust/Atom”).

Sutra 56

Devanagari

परशुरामजनन्यां तन्नाम प्रचण्डचण्डिका तेजोंशावतारत्वान्मूलोपाधिदृष्ट्या ।। 56।।

Transliteration

  1. Paraśurāmajananyāṃ tannāma pracaṇḍacaṇḍikā tejoṃśāvatāratvān-mūlopādhidṛṣṭyā.

Translation

The mother of Parashurama bears that name because she was a partial incarnation of the splendor of Prachanda Chandika.

Sutra 57

Devanagari

सा च छिन्नमस्ता उच्यते छिन्नशीर्षत्वात् ।। 57।।

Transliteration

  1. Sā ca chinnamastā ucyate chinnaśīrṣatvāt.

Translation

She is called Chinnamasta because her head was severed.

Section 4: The Three Knots (58–74)

Sutra 58

Devanagari

अस्माकं सुषुम्णामार्गे ग्रन्थित्रयमस्ति ।। 58।।

Transliteration

  1. Asmākam suṣumṇāmārge granthitrayamasti.

Translation

In our Sushumna path, there are three knots (Granthis).

Sutra 59

Devanagari

एको मूलाधारे ।। 59।।

Transliteration

  1. Eko mūlādhāre.

Translation

One is in the Muladhara.

Sutra 60

Devanagari

स ब्रह्मग्रन्थिरुच्यते ।। 60।।

Transliteration

  1. Sa brahmagranthirucyate.

Translation

It is called the Brahma-granthi.

Sutra 61

Devanagari

अपरो मणिपूरे ।। 61।।

Transliteration

  1. Aparo maṇipūre.

Translation

Another is in the Manipura.

Sutra 62

Devanagari

स विष्णुग्रन्थिरुच्यते ।। 62।।

Transliteration

  1. Sa viṣṇugranthirucyate.

Translation

It is called the Vishnu-granthi.

Sutra 63

Devanagari

इतर आज्ञाचक्रे ।। 63।।

Transliteration

  1. Itara ājñācakre.

Translation

The other is in the Ajna Chakra.

Sutra 64

Devanagari

स रुद्रग्रन्थिरुच्यते ।। 64।।

Transliteration

  1. Sa rudragranthirucyate.

Translation

It is called the Rudra-granthi.

Sutra 65

Devanagari

तद्ग्रन्थित्रयप्रतिबन्धादस्मासु शक्तिरन्तरिक्षान्न बहुलमवतरति ।। 65।।

Transliteration

  1. Tadgranthitrayapratibandhād-asmāsu śaktirantarikṣānna-bahulam-avatarati.

Translation

Because of the obstruction of those three knots, the (cosmic) power from the atmosphere does not descend into us in abundance.

Sutra 66

Devanagari

भिन्न ग्रन्थौ तु बहुलं प्रवेहेत् ।। 66।।

Transliteration

  1. Bhinna granthau tu bahulaṃ pravehet.

Translation

When the knots are pierced, it flows abundantly.

Sutra 67

Devanagari

मार्गस्य निर्निरोधत्वात् ।। 67।।

Transliteration

  1. Mārgasya nirnirōdhatvāt.

Translation

Because the path becomes unobstructed.

Sutra 68

Devanagari

सिद्धानां व्यष्टिनाडीसमष्टिनाड्या मिलित्वा महामहिमा स्यात् ।। 68।।

Transliteration

  1. Siddhānāṃ vyaṣṭināḍī-samaṣṭināḍyā militvā mahāmahimā syāt.

Translation

When the individual nerve (Vyashti) of the Siddha joins the collective nerve (Samashti), great majesty arises.

Sutra 69

Devanagari

क्रमेण ग्रन्थीनां मोक्षः ।। 69।।

Transliteration

  1. Krameṇa granthīnāṃ mokṣaḥ.

Translation

The knots are released in sequence.

Sutra 70

Devanagari

रुद्रग्रन्थौ भिन्ने निःश्रेयसं हस्तस्थं स्यात् ।। 70।।

Transliteration

  1. Rudragranthau bhinne niḥśreyasaṃ hastasthaṃ syāt.

Translation

When the Rudra-granthi is pierced, Liberation (Nishreyasa) is held in the palm of one’s hand.

Sutra 71

Devanagari

काश्यां तु मरणान्मुक्तिरिति श्लोकपादोऽत्र भवति ।। 71।।

Transliteration

  1. Kāśyāṃ tu maraṇānmuktir-iti ślokapādo’tra bhavati.

Translation

The verse “Death in Kashi leads to liberation” applies here.

Sutra 72

Devanagari

इयमेव काशी यदाज्ञाचक्रम् ।। 72।।

Transliteration

  1. Iyameva kāśī yadājñācakram.

Translation

This Ajna Chakra is indeed “Kashi.”

Sutra 73

Devanagari

अत्र मरणं च ग्रन्थिभेदः ।। 73।।

Transliteration

  1. Atra maraṇaṃ ca granthibhedaḥ.

Translation

“Death” here refers to the piercing of the knot.

Sutra 74

Devanagari

कपालभेदश्च प्रागुक्तो ग्रन्थिभेदसापेक्षः ।। 74।।

Transliteration

  1. Kapālabhedaśca prāgukto granthibhedasāpekṣaḥ.

Translation

The “splitting of the skull” mentioned earlier depends on the piercing of these knots.

Section 5: Ritual and Mantra (75–93)

Sutra 75

Devanagari

योऽन्तरिक्षान्महतीं शक्तिमिच्छति स प्रचण्डचण्डिकामुपासीत ।। 75।।

Transliteration

  1. Yo’ntarikṣān-mahatīṃ śaktimicchati sa pracaṇḍacaṇḍikāmupāsīta.

Translation

He who desires great power from the atmosphere should worship Prachanda Chandika.

Sutra 76

Devanagari

एकादशाक्षर्या ।। 76।।

Transliteration

  1. Ekādaśākṣaryā.

Translation

Using the 11-syllable mantra.

Sutra 77

Devanagari

धेनुः सम्बोधनान्तं सप्ताक्षरं नामास्त्रं शिरश्चेत्येकादशाक्षरी ।। 77।।

Transliteration

  1. Dhenuḥ sambodhanāntaṃ saptākṣāraṃ nāmāstraṃ śiraścet-yekādaśākṣarī.

Translation

The 11-syllable mantra consists of the Dhenu-bija, the name in the vocative case, the seven-syllable name-mantra (Nama-astra), and the ‘Head’ (the concluding mantra syllable).

Sutra 78

Devanagari

सप्तदशाक्षर्या वा ।। 78।।

Transliteration

  1. Saptadaśākṣaryā vā.

Translation

Or the 17-syllable mantra.

Sutra 79

Devanagari

प्रणवः कमला माये वाणी सम्बोधनान्तं ससप्ताक्षरं नाम धेनू अस्त्रं शिरश्चेति सप्तदशाक्षरी ।। 79 ।।

Transliteration

  1. Praṇavaḥ kamalā māye vāṇī sambodhanāntaṃ saptākṣaraṃ nāma dhenū astraṃ śiraśceti saptadaśākṣarī.

Translation

The 17-syllable mantra consists of the Pranava (Om), Kamala (Shreem), Maya (Hreem), Vani (Aim), the name in the vocative case, the seven-syllable name, the two Dhenu-bijas, the Astra, and the Head.

Sutra 80

Devanagari

एतौ मन्त्रौ तान्त्रिकौ ।। 80।।

Transliteration

  1. Etau mantrā tāntrikau.

Translation

These two mantras are Tantric.

Sutra 81

Devanagari

अनयोर्भैरवमृषिमाहुः ।। 81।।

Transliteration

  1. Anayor-bhairavam-ṛṣimāhuḥ.

Translation

Bhairava is said to be the Rishi (Seer) of these.

Sutra 82

Devanagari

विराजं छन्दः ।। 82।।

Transliteration

  1. Virājaṃ chandaḥ.

Translation

Virat is the meter.

Sutra 83

Devanagari

धेनुर्बीजम् ।। 83।।

Transliteration

  1. Dhenur-bījam.

Translation

Dhenu is the Bija (Seed).

Sutra 84

Devanagari

अग्निवधूः शक्तिः ।। 84।।

Transliteration

  1. Agnivadhūḥ śaktiḥ.

Translation

The “Wife of Agni” (Svaha) is the Shakti.

Sutra 85

Devanagari

सम्बोधनं कीलकम् ।। 85।।

Transliteration

  1. Sambodhanaṃ kīlakam.

Translation

The vocative name is the Kilaka (Pin).

Sutra 86

Devanagari

षड्दीर्घयुक्तया धेन्वा न्यासः ।। 86।।

Transliteration

  1. Ṣaḍdīrghayuktayā dhenvā nyāsaḥ.

Translation

The Nyasa (ritual placement) is done using the Dhenu-bija with six long vowels.

Sutra 87

Devanagari

छिन्नस्वमस्तकरवालभृद्द्विभुजा कण्ठोद्गत-रक्तत्रिधारा द्वे पिबन्तीभ्यां डाकिनीवर्णिनीभ्यां सेवितपार्श्वाऽन्यां धारां स्वयं पिबन्ती रतिकामासना ध्येया ।। 87।।

Transliteration

  1. Chinnasvamastakaravāla-bhṛddvibhujā kaṇṭhōdgata-raktatridhārā dve pibantibhyāṃ ḍākinīvarṇinibhyāṃ sevitapārśvā’nyāṃ dhārāṃ svayaṃ pibantī ratikāmāsanā dhyeyā.

Translation

The Visualization (Dhyana): She should be meditated upon as having two arms, carrying her own severed head and a sword; three streams of blood gush from her neck—two are being drunk by Dakini and Varnini who serve her at her sides, while She drinks the third stream Herself; She is seated upon Rati and Kama (the deities of desire).

Sutra 88

Devanagari

छिन्नमस्तायाः सुषुम्णायाः स्वायत्तत्वान्मस्तं करस्थम् ।। 88।।

Transliteration

  1. Chinnamastāyāḥ suṣumṇāyāḥ svāyattatvān-mastaṃ karastham.

Translation

Because the Sushumna (Chinnamasta) is under Her own control, the head is held in Her hand.

Sutra 89

Devanagari

कबन्धादुद्गतं रक्तधारात्रिकं नाड्यग्रादुद्गतममृतधारात्रिकम् ।। 89।।

Transliteration

  1. Kabandhādudgataṃ raktadhārātrikaṃ nāḍyagrādudgatamamṛtadhārātrikam.

Translation

The triad of blood-streams rising from the headless trunk is the triad of nectar-streams rising from the ends of the Nadis (energy channels).

Sutra 90

Devanagari

एकया स्वशिरसस्तर्पणम् ।। 90।।

Transliteration

  1. Ekayā svaśirasastarpaṇam.

Translation

With one, She satisfies Her own head (Consciousness).

Sutra 91

Devanagari

इतराभ्यामिडापिङ्ग्लयोः ।। 91।।

Transliteration

  1. Itarābhyāmiḍāpiṅglayoḥ.

Translation

With the others, She satisfies Ida and Pingala.

Sutra 92

Devanagari

तद्द्वारा सर्वस्य देहस्य ।। 92।।

Transliteration

  1. Taddvārā sarvasya dehasya.

Translation

Through them, the entire body is satisfied.

Sutra 93

Devanagari

रतिकामयोः पादाभ्यामवष्टम्भनेन शक्तेः कामजित्त्वं व्यज्यते ।। 93।।

Transliteration

  1. Ratikāmayoḥ pādābhyāmavaṣṭambhanena śakteḥ kāmajitvaṃ vyajyate.

Translation

By standing on Rati and Kama with her feet, Her victory over desire is symbolized.

Section 6: Higher Meditation and Conclusion (94–108)

Sutra 94

Devanagari

‘‘संहोत्रां स्म पुरा नारी समनं वाव गच्छति । वेधा ऋतस्य वीरिणीन्द्रपत्नी महीयते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ।।’’ इत्यैन्द्रेण वृषाकपिना दृष्ट्या वैदिक्या पङ्क्त्या विद्यया वा ।। 94।।

Transliteration

  1. ‘‘Saṃhotrāṃ sma purā nārī samanaṃ vāva gacchati। vedhā ṛtasya vīriṇīndrapatnī mahīyate viśvasmāndindra uttaraḥ।।’’ ityaindreṇa vṛṣākapinā dṛṣṭyā vaidikyā paṅktyā vidyayā vā.

Translation

Through the Vedic “Vrishakapi” hymn or the “Pankti Vidya,” one sees Her through the Vedic vision.

Sutra 95

Devanagari

आत्मनो दृष्टिं निभालयेत्तदस्याः शुद्धमुपासनम् ।। 95।।

Transliteration

  1. Ātmano dṛṣṭiṃ nibhālayettadasyāḥ śuddhamupāsanam.

Translation

To observe one’s own “Vision/Sight” (Drishti) is Her pure worship.

Sutra 96

Devanagari

द्रष्टारं वा ।। 96।।

Transliteration

  1. Draṣṭāraṃ vā.

Translation

Or to observe the “Seer” (Drashtar).

Sutra 97

Devanagari

अहं घटं पश्यामीति वाक्ये घट आत्मा दृष्टिश्च प्रमेयाः ।। 97।।

Transliteration

  1. Ahaṃ ghaṭaṃ paśyāmīti vākye ghaṭa ātmā dṛṣṭiśca prameyāḥ.

Translation

In the sentence “I see the pot,” the pot, the self, and the sight are the objects of knowledge.

Sutra 98

Devanagari

तथाऽपि संसारी तत्र घटमेवानुभवति न दृष्टिमात्मानं वा ।। 98।।

Transliteration

  1. Tathā’pi saṃsārī tatra ghaṭamevānubhavati na dṛṣṭim-ātmānaṃ vā.

Translation

However, the worldly person experiences only the pot, not the sight or the self.

Sutra 99

Devanagari

योगी दृष्टिमात्मानं वाऽनुभवेद्घटस्तस्य तदनुभवनिमित्तमात्रम् ।। 99।।

Transliteration

  1. Yogī dṛṣṭimātmānaṃ vā’nubhaved-ghaṭastasya tadanubhavanimittāmātram.

Translation

The Yogi experiences the sight or the self; the pot is merely the pretext for that experience.

Sutra 100

Devanagari

रात्रौ दीपे प्रभया भासमाने नरः पदार्थान् पश्येत् ।। 100।।

Transliteration

  1. Rātrau dīpe prabhayā bhāsamāne naraḥ padārthān paśyet.

Translation

At night, when a lamp shines with radiance, a man sees objects.

Sutra 101

Devanagari

न दीपं प्रभां वा यस्यान्यपदार्थे सक्तिः ।। 101।।

Transliteration

  1. Na dīpaṃ prabhāṃ vā yasyānyapadārthe saktiḥ.

Translation

He does not see the lamp or the radiance if he is attached to the objects.

Sutra 102

Devanagari

यो दीपं प्रभां वा पश्येत्तस्यान्यपदार्थदर्शनं केवलमानुषङ्गिकम् ।। 102।।

Transliteration

  1. Yo dīpaṃ prabhāṃ vā paśyettasyānyapadārthadarśanaṃ kevalamānuṣaṅgikam.

Translation

For him who sees the lamp or the radiance, the seeing of other objects is merely incidental.

Sutra 103

Devanagari

तद्वदिहापि ।। 103।।

Transliteration

  1. Tadvadihāpi.

Translation

The same applies here.

Sutra 104

Devanagari

इयमुपनिशत्स्वक्षिपुरुषविद्योच्यते ।। 104।।

Transliteration

  1. Iyamupaniṣatsv-akṣipuruṣavidyocyate.

Translation

In the Upanishads, this is called the “Vidya of the Person in the Eye.”

Sutra 105

Devanagari

कैश्चिदुपकोसलविद्या ।। 105।।

Transliteration

  1. Kaischidupakosala-vidyā.

Translation

Some say it is the “Upakosala Vidya.”

Sutra 106

Devanagari

यदुपकोसलाय सत्यकामेनोपदिष्टा ।। 106।।

Transliteration

  1. Yadupakosala-yā satyakāmenopadiṣṭā.

Translation

Which was taught to Upakosala by Satyakama.

Sutra 107

Devanagari

परैः प्रत्यगात्मविद्या ।। 107।।

Transliteration

  1. Paraiḥ pratyagātmavidyā.

Translation

Others call it “Pratyagatma Vidya” (Knowledge of the Inward Self).

Sutra 108

Devanagari

प्रचण्डचण्डिकोपासनादपारशक्तिर्भवेदपारशक्तिर्भवेत् ।। 108।।

Transliteration

  1. Pracaṇḍacaṇḍiko-pāsanād-apāraśaktir-bhaved-apāraśaktir-bhavet.

Translation

From the worship of Prachanda Chandika, infinite power arises, infinite power arises.


7. Dhumavati

Sutra 1

Devanagari

धूमावतीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।

Transliteration

  1. Dhūmāvatīṃ vyākhyāsyāmaḥ.

Translation

Now we shall expound upon Dhumavati.

Sutra 2

Devanagari

सप्तमी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।

Transliteration

  1. Saptamī sā daśasu mahāvidyāsu.

Translation

She is the seventh among the ten Mahavidyas.

Sutra 3

Devanagari

परमस्य प्रलयकालिकी निद्रा धूमावती ।। 3।।

Transliteration

  1. Paramasya pralayakālikī nidrā dhūmāvatī.

Translation

Dhumavati is the cosmic sleep of the Supreme Being at the time of the final dissolution (Pralaya).

Sutra 4

Devanagari

मुक्तानां च नित्यानन्दनिद्रा ।। 4।।

Transliteration

  1. Muktānāṃ ca nityānandanidrā.

Translation

For the liberated ones, she is the sleep of eternal bliss.

Sutra 5

Devanagari

संसारिणां तु निद्रा मूर्छा विस्मृतिश्च ।। 5।।

Transliteration

  1. Saṃsāriṇāṃ tu nidrā mūrchā vismṛtiś-ca.

Translation

But for those in the worldly cycle (Samsaris), she is sleep, fainting, and forgetfulness.

Sutra 6

Devanagari

अविद्या च यया संसारी नात्मानं जानाति ।। 6।।

Transliteration

  1. Avidyā ca yayā saṃsārī nātmānaṃ jānāti.

Translation

She is the Nescience (Avidya) by which the worldly being does not know the Self.

Sutra 7

Devanagari

सा मायातोऽर्थान्तरम् ।। 7।।

Transliteration

  1. Sā māyāto’rthāntaram.

Translation

She is distinct from Maya.

Sutra 8

Devanagari

यथैकं बहुधा पश्यति सा माया ।। 8।।

Transliteration

  1. Yathaikaṃ bahudhā paśyati sā māyā.

Translation

That by which one sees the One as many is Maya.

Sutra 9

Devanagari

यया सन्तं न पश्यति साऽविद्या ।। 9।।

Transliteration

  1. Yayā santaṃ na paśyati sā’vidyā.

Translation

That by which one does not see that which exists (the Truth) is Avidya (Dhumavati).

Sutra 10

Devanagari

देव्याश्च निद्राभ्रान्तिरूपत्वं पौराणिके देवीसूक्त उक्तम् ।। 10।।

Transliteration

  1. Devyāś-ca nidrābhrāntirūpatvaṃ paurāṇike devīsūkta uktam.

Translation

The Goddess’s nature as sleep and delusion is mentioned in the Puranic Devi Suktam.

Sutra 11

Devanagari

ज्येष्ठाऽधिदैवतम् ।। 11।।

Transliteration

  1. Jyeṣṭhā’dhidaivatam.

Translation

Her presiding deity aspect is Jyeshtha (the elder/misfortune).

Sutra 12

Devanagari

विश्वोच्चाटनकामो धूमावतीमुपासीत ।। 12।।

Transliteration

  1. Viśvoc-cāṭanakāmo dhūmāvatīmupāsīta.

Translation

One who desires the eradication (Uccatana) of the universe/worldly distractions should worship Dhumavati.

Sutra 13

Devanagari

द्विरनन्तधूमसहितेन शिरोऽन्तेन सम्बोधनेन ।। 13।।

Transliteration

  1. Dviranantadhūmasahitena śiro’ntena sambodhanena.

Translation

[Worship is done] by the vocative address ending with the head-mantra, accompanied by the double “infinite smoke” (the Dhum seed syllable).

Sutra 14

Devanagari

‘‘मो षु णः परापरा निर्ऋतिर्दुर्हणा वधीत् । पदीष्ट तृष्णया सह।।’’ इत्याङ्गिरसेन कण्वेन दृष्ट्या गायत्रया वा ।। 14।।

Transliteration

  1. ‘‘Mo ṣu ṇaḥ parāparā nirṛtir-durhaṇā vadhīt। padīṣṭa tṛṣṇayā saha।।’’ ityāṅgirasena kaṇvena dṛṣṭyā gāyatryā vā.

Translation

Or with the Gayatri verse seen by the Rishi Kanva of the Angirasa lineage: “Mo shu nah para para nirritir durhana vadhit…” (May the cruel Nirriti not strike us…).

Sutra 15

Devanagari

पूर्वा तान्त्रिकी विद्योत्तरा वैदिकी ।। 15।।

Transliteration

  1. Pūrvā tāntrikī vidyottarā vaidikī.

Translation

The former is the Tantric Vidya; the latter is the Vedic.

Sutra 16

Devanagari

पूर्वस्याः पिप्पलादमृषिमाहुः ।। 16।।

Transliteration

  1. Pūrvasyāḥ pippalādamṛṣimāhuḥ.

Translation

For the former (Tantric), Pippalada is said to be the Rishi.

Sutra 17

Devanagari

गायत्रीं छन्दः ।। 17।।

Transliteration

  1. Gāyatrīṃ chandaḥ.

Translation

Gayatri is the meter.

Sutra 18

Devanagari

आद्यमक्षरं बीजम् ।। 18।।

Transliteration

  1. Ādyam-akṣaraṃ bījam.

Translation

The first syllable is the Seed (Bija).

Sutra 19

Devanagari

शिरः शक्तिः ।। 19।।

Transliteration

  1. Śiraḥ śaktiḥ.

Translation

The “Head” (Shirah) is the Power (Shakti).

Sutra 20

Devanagari

सम्बोधनं कीलकम् ।। 20।।

Transliteration

  1. Sambodhanaṃ kīlakam.

Translation

The vocative address is the Pin (Kilakam).

Sutra 21

Devanagari

षड्दीर्घयुक्तेन बीजेन न्यासः ।। 21।।

Transliteration

  1. Ṣaḍdīrghayuktena bījena nyāsaḥ.

Translation

The ritual placement (Nyasa) is done with the Bija joined with the six long vowels.

Sutra 22

Devanagari

नीला कृशा क्षुधाऽवसन्ना सम्मार्जनीहस्ता ध्येया ।। 22।।

Transliteration

  1. Nīlā kṛśā kṣudhā’vasannā sammārjanīhastā dhyeyā.

Translation

She should be meditated upon as dark blue, lean, hungry, wearing old clothes, and holding a broom in her hand.

Sutra 23

Devanagari

अस्याः शुद्धमुपासनं व्यतिरेकेणैव भवति ।। 23।।

Transliteration

  1. Asyāḥ śuddhamupāsanaṃ vyatirekeṇaiva bhavati.

Translation

The pure worship of Her happens only through negation (Vyatireka).

Sutra 24

Devanagari

नान्वयेन ।। 24।।

Transliteration

  1. Nānvayena.

Translation

Not through affirmation (Anvaya).

Sutra 25

Devanagari

सर्वे संल्पास्त्यक्तव्याः ।। 25।।

Transliteration

  1. Sarve saṃlpāstyaktavyāḥ.

Translation

All thoughts (resolves) must be abandoned.

Sutra 26

Devanagari

तदेव महामौनम् ।। 26।।

Transliteration

  1. Tadeva mahāmaunam.

Translation

That indeed is the “Great Silence” (Maha-maunam).

Sutra 27

Devanagari

संकल्पेन पूर्णे किमपि नान्तरं कुर्यात् ।। 27।।

Transliteration

  1. Saṅkalpena pūrṇe kimapi nāntaraṃ kuryāt.

Translation

When full of resolve, one should not allow any internal gap (or distraction).

Sutra 28

Devanagari

अन्तरकारिणो भयं श्रूयते ।। 28।।

Transliteration

  1. Antarakāriṇo bhayaṃ śrūyate.

Translation

Fear is heard (in scriptures) for those who create such gaps/intervals.

Sutra 29

Devanagari

इयं भूमविद्योपनिषत्सु गीयते ।। 29।।

Transliteration

  1. Iyaṃ bhūmavidyopaniṣatsu gīyate.

Translation

This is sung in the Upanishads as Bhuma-Vidya (The Knowledge of the Infinite).

Sutra 30

Devanagari

तत्र हि ज्ञेयान्तरनिषेधः ।। 30।।

Transliteration

  1. Tatra hi jñeyāntaraniṣedha.

Translation

For there, all “other objects of knowledge” are negated.

Sutra 31

Devanagari

अत्रैव विद्याऽविद्ययोः समुच्चयः ।। 31।।

Transliteration

  1. Atraiva vidyā’vidyayoḥ samuccayaḥ.

Translation

Herein lies the combination of Vidya (Knowledge) and Avidya (Ignorance).

Sutra 32

Devanagari

केवला त्वविद्या निषिद्धा निद्रादिः ।। 32।।

Transliteration

  1. Kevalā tvavidyā niṣiddhā nidrādiḥ.

Translation

Mere Avidya, such as sleep, is forbidden (condemned).

Sutra 33

Devanagari

तदन्धं तमः ।। 33।।

Transliteration

  1. Tadandhaṃ tamaḥ.

Translation

That leads to “blinding darkness.”

Sutra 34

Devanagari

केवला विषयज्ञानात्मिका विद्या च निषिद्धा ।। 34।।

Transliteration

  1. Kevalā viṣayajñānāt-mikā vidyā ca niṣiddhā.

Translation

Mere Vidya, consisting of objective knowledge of subjects, is also forbidden.

Sutra 35

Devanagari

तद्भूयोऽन्धं तमः ।। 35।।

Transliteration

  1. Tadbhūyo’ndhaṃ tamaḥ.

Translation

That leads to “even greater darkness.”

Sutra 36

Devanagari

समुच्चयेन विद्याऽविद्ये उपास्ये ।। 36।।

Transliteration

  1. Samuccayena vidyā’vidye upāsye.

Translation

Therefore, Vidya and Avidya should be worshipped together.

Sutra 37

Devanagari

विद्या च पूर्णा स्वतःसिद्धा ।। 37।।

Transliteration

  1. Vidyā ca pūrṇā svataḥsiddhā.

Translation

Vidya is the Fullness, self-established.

Sutra 38

Devanagari

अविद्या विषयाणाम् ।। 38।।

Transliteration

  1. Avidyā viṣayāṇām.

Translation

Avidya belongs to the objects (the material world).

Sutra 39

Devanagari

विषयाविद्यया मृत्युं तीर्त्वा ।। 39।।

Transliteration

  1. Viṣayāvidyayā mṛtyuṃ tīrtvā.

Translation

Crossing over death through the Avidya of objects…

Sutra 40

Devanagari

पूर्णविद्ययाऽमृतमश्नुते ।। 40।।

Transliteration

  1. Pūrṇavidyayā’mṛtam-aśnute.

Translation

One attains immortality through the Fullness of Vidya.

Sutra 41

Devanagari

विषयाविद्ययैव पूर्णविद्या भासेत ।। 41।।

Transliteration

  1. Viṣayāvidyayāiva pūrṇavidyā bhāseta.

Translation

It is only through the Avidya of objects that the Full Vidya shines forth.

Sutra 42

Devanagari

एवमविद्याऽपि विषयाणां चेन्मुक्तिदा भवति ।। 42।।

Transliteration

  1. Evam-avidyā’pi viṣayāṇāṃ cenmuktidā bhavati.

Translation

Thus, even Avidya becomes the giver of liberation if it pertains to the (negation of) objects.

Sutra 43

Devanagari

धूमावत्युपासनाद्भवं तरेद्भवं तरेत् ।। 43।।

Transliteration

  1. Dhūmāvatyu-pāsanād-bhavaṃ tared-bhavaṃ taret.

Translation

By the worship of Dhumavati, one crosses the ocean of worldly existence; one crosses the ocean of worldly existence.


8. Bagalamukhi

Translation of the Bagalamukhi Sutras

Sutra 1

Devanagari

बगलामुखीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।

Transliteration

  1. Bagalāmukhīṃ vyākhyāsyāmaḥ.

Translation

Now, we shall explain Bagalamukhi.

Sutra 2

Devanagari

अष्टमी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।

Transliteration

  1. Aṣṭamī sā daśasu mahāvidyāsu.

Translation

She is the eighth among the ten Mahavidyas (Great Wisdom Goddesses).

Sutra 3

Devanagari

तारायास्तत्त्वेन बगलामुख्यास्तत्त्वं व्याख्यातम् ।। 3।।

Transliteration

  1. Tārāyāstattvena bagalāmukhyāstattvaṃ vyākhyātam.

Translation

The essential nature (Tattva) of Bagalamukhi is explained through the essential nature of Tara.

Sutra 4

Devanagari

विभूतिभेदाद्विद्याभेदः ।। 4।।

Transliteration

  1. Vibhūtibhedād-vidyābhedaḥ.

Translation

The difference in the Vidyas (sciences/goddesses) arises from the differences in their manifestations of power (Vibhuti).

Sutra 5

Devanagari

व्यक्ततेजस्त्वमापन्नः शब्दो बगलामुखी ।। 5।।

Transliteration

  1. Vyakta-tejas-tvamāpannaḥ śabdo bagalāmukhī.

Translation

Bagalamukhi is Sound (Vak) that has attained the state of manifested brilliance (Tejas).

Sutra 6

Devanagari

ध्रुवया स्मृत्याऽऽवर्तनान्मन्त्रास्तेजोमयाः स्युः ।। 6।।

Transliteration

  1. Dhruvayā smṛtyā’āvartanān-mantrāstejomayāḥ syuḥ.

Translation

Through the repetition (Avartana) of steady, unwavering remembrance (Dhruva Smriti), mantras become filled with light/energy (Tejomaya).

Sutra 7

Devanagari

तस्मादेव बगलामुखी ब्रह्मास्त्रमुच्यते ।। 7।।

Transliteration

  1. Tasmādeva bagalāmukhī brahmāstram-ucyate.

Translation

For this reason, Bagalamukhi is called the Brahmastra (The Weapon of Brahman).

Sutra 8

Devanagari

ब्रह्मैवास्त्रं ब्रह्मास्त्रं न ब्रह्मणोऽस्त्रम् ।। 8।।

Transliteration

  1. Brahmaivāstraṃ brahmāstraṃ na brahmaṇo’stram.

Translation

The “Brahmastra” is Brahman itself as a weapon; it is not merely a weapon belonging to Brahma.

Sutra 9

Devanagari

नानाविधास्त्रा सङ्गतिरिति चेत् ।। 9।।

Transliteration

  1. Nānāvidhāstrāṇi sangatiriti cet.

Translation

If it is argued that there are many kinds of weapons…

Sutra 10

Devanagari

नानिष्टम् ।। 10।।

Transliteration

  1. Nāniṣṭam.

Translation

…that is not denied (it is acceptable).

Sutra 11

Devanagari

एकस्यैव ब्रह्मास्त्रस्य देवताभेदादाग्नेयास्त्रत्वादि व्यवहारः ।। 11।।

Transliteration

  1. Ekasyaiva brahmāstrasya devatābhedād-āgneyāstratvādi vyavahāraḥ.

Translation

It is the one Brahmastra that is called by different names like Agneyastra (Fire-weapon), etc., due to the different presiding deities.

Sutra 12

Devanagari

अस्त्री भवितुं शक्तस्य तेजोमयस्य ब्रह्मणो ज्येष्ठाख्या ।। 12।।

Transliteration

  1. Astrī bhavituṃ śaktasya tejomayasya brahmaṇo jyeṣṭhākhyā.

Translation

The title Jyeshtha (The Elder) belongs to the brilliant Brahman who is capable of becoming the wielder of the weapon.

Sutra 13

Devanagari

तेन ब्रह्मणस्पतेर्ज्येष्ठराजत्वं व्याख्यातम् ।। 13।।

Transliteration

  1. Tena brahmaṇaspater-jyeṣṭharājatvaṃ vyākhyātam.

Translation

By this, the “Jyeshtharajatvam” (Supreme Sovereignty) of Brahmanaspati is explained.

Sutra 14

Devanagari

प्रचण्डचण्डिकावद्देवता ।। 14।।

Transliteration

  1. Pracaṇḍacaṇḍikāvad-devatā.

Translation

This deity is like Prachanda Chandika (the fierce form of the Goddess).

Sutra 15

Devanagari

शाब्दस्यापि व्यक्ततेजसो माध्यमिकत्वात् ।। 15।।

Transliteration

  1. Śābdasyāpi vyaktatejaso mādhyamikatvāt.

Translation

Because even the manifested brilliance of Sound occupies a “middle” or intermediate position.

Sutra 16

Devanagari

शत्रुनिस्तरणकामो बगलामुखीमुपासीत ।। 16।।

Transliteration

  1. Śatrunistaraṇakāmo bagalāmukhīmupāsīta.

Translation

One who desires to overcome enemies should worship Bagalamukhi.

The Mantra and Vedic Connection

Sutra 17

Devanagari

खेन्द्राग्निशान्तिचन्द्रैः संयुक्तैः ।। 17।।

Transliteration

  1. Khendrāgni-śānticandraiḥ saṃyuktaiḥ.

Translation

Combined with the sounds Kha, Indra, Agni, Shanti, and Chandra (referring to the seed syllables/Bijamantras). HLRĪM (ह्लीम्).

Sutra 18

Devanagari

‘‘तदिदास भुवनेषु ज्येष्ठं यतो उग्रस्त्वेषनृम्णः । सद्यो जज्ञानो नि रिणाति शत्रूननु यं विश्वे मदन्त्यूमाः ।।’’ इत्याथर्वणेन बृहद्दिवेन दृष्ट्या त्रिष्टुभा वा ।। 18।।

Transliteration

  1. ‘‘Tadīdāsa bhuvaneṣu jyeṣṭhaṃ yato ugrastveṣanṛmṇaḥ। sadyo jajñāno ni riṇāti śatrūnanu yaṃ viśve madantyūmāḥ।।’’ ityātharvaṇena bṛhaddivena dṛṣṭyā triṣṭubhā vā.

Translation

[The worship is done] through the Atharvanic hymn seen by the seer Brihaddiva, or in the Trishtubh meter: “Tad id asa bhuvaneshu jyeshtham…” (That indeed was the eldest/greatest in the worlds…).

Sutra 19

Devanagari

तत्रेन्द्रो देवता नेन्द्राणीति चेत् ।। 19।।

Transliteration

  1. Tatrendro devatā nendrāṇīti cet.

Translation

If one objects: “Indra is the deity there, not Indrani (the female power)…”

Sutra 20

Devanagari

शक्तिशक्तिमतोरभेदादनया वृद्धाः शक्तिमुपासते ।। 20।।

Transliteration

  1. Śaktiśaktimator-abhedādanayā vṛddhāḥ śaktimupāsate.

Translation

[The answer is:] Because the Power (Shakti) and the Possessor of Power (Shaktiman) are non-different, the ancients worship the Power (Shakti) through this.

Sutra 21

Devanagari

पूर्वा तान्त्रिकी विद्योत्तरा वैदिकी ।। 21।।

Transliteration

  1. Pūrvā tāntrikī vidyottarā vaidikī.

Translation

The former is the Tantric Vidya; the latter is the Vedic Vidya.

Sutra 22

Devanagari

पूर्वस्या ऋषिं नारदमाहुः ।। 22।।

Transliteration

  1. Pūrvasyā ṛśiṃ nāradamāhuḥ.

Translation

Of the former (Tantric), Narada is said to be the Rishi (Seer).

Sutra 23

Devanagari

गायत्रीं छन्दः ।। 23।।

Transliteration

  1. Gāyatrīṃ chandaḥ.

Translation

Gayatri is the meter.

Sutra 24

Devanagari

अग्निपूर्व आर्चिकप्रणवो बीजम् ।। 24।।

Transliteration

  1. Agnipūrva ārchikapraṇavo bījam.

Translation

The Archika Pranava (Om) preceded by Agni is the Seed (Bija).

Sutra 25

Devanagari

इन्द्रः शक्तिः ।। 25।।

Transliteration

  1. Indraḥ śaktiḥ.

Translation

Indra is the Power (Shakti).

Sutra 26

Devanagari

आकाशः कीलकम् ।। 26।।

Transliteration

  1. Ākāśaḥ kīlakam.

Translation

Space (Akasha) is the Kilaka (the pin/pillar).

Sutra 27

Devanagari

पीता गदा हस्ता शत्रुविध्वंसिनी ध्येया ।। 27।।

Transliteration

  1. Pītā gadā hastā śatruvidhvaṃsinī dhyeyā.

Translation

She should be meditated upon as holding a golden club, destroying the enemy.

Philosophy of “Dhruva Smriti” (Steady Remembrance)

Sutra 28

Devanagari

ध्रुवा स्मृतिरस्याः शुद्धमुपासनम् ।। 28।।

Transliteration

  1. Dhruvā smrtir-asyāḥ śuddhamupāsanam.

Translation

The pure worship of Her is Dhruva Smriti (Steady, Unwavering Remembrance).

Sutra 29

Devanagari

तप उपासनं योगो ध्रुवा स्मृतिरिति पर्यायाः ।। 29।।

Transliteration

  1. Tapa upāsanaṃ yogo dhruvā smṛtir-iti paryāyāḥ.

Translation

Penance (Tapas), Worship (Upasana), Yoga, and Dhruva Smriti are synonyms.

Sutra 30

Devanagari

योगपदं प्राधान्येण पतञ्जलिना उक्तम् ।। 30।।

Transliteration

  1. Yogapadaṃ prādhānyeṇa patañjalinā uktam.

Translation

Patanjali used the term “Yoga” with prominence.

Sutra 31

Devanagari

योगश्चित्तवृत्तिनिरोध इति तस्य लक्षणम् ।। 31।।

Transliteration

  1. Yogaścittavṛttinirodha iti tasya lakṣaṇam.

Translation

His definition is: “Yoga is the cessation of the movements of the mind” (Chittavritti Nirodha).

Sutra 32

Devanagari

व्यतिरेकतस्तत् ।। 32।।

Transliteration

  1. Vyatirekatastat.

Translation

That is a definition by exclusion (negative).

Sutra 33

Devanagari

अन्वयत आलोचनं योगस्य लक्षणम् ।। 33।।

Transliteration

  1. Anvayat-ālocanaṃ yogasya lakṣaṇam.

Translation

Looking at it positively (by inclusion), the definition of Yoga is Alochana (Keen Observation/Reflection).

Sutra 34

Devanagari

आलोचने स्वयं चित्तवृत्तयो निरुद्धाः स्युः ।। 34।।

Transliteration

  1. Ālocane svayaṃ cittavṛttayo niruddhāḥ syuḥ.

Translation

In the state of Alochana, the movements of the mind are naturally restrained.

Sutra 35

Devanagari

आलोचनं च तपः ।। 35।।

Transliteration

  1. Ālocanaṃ ca tapaḥ.

Translation

And Alochana is Tapas (Austerity/Heat).

Sutra 36

Devanagari

तदेवोपासनम् ।। 36।।

Transliteration

  1. Tadevopāsanam.

Translation

That itself is Upasana (Worship/Sitting near).

Sutra 37

Devanagari

सा ध्रुवा स्मृतिः ।। 37।।

Transliteration

  1. Sā dhruvā smrtiḥ.

Translation

That is Dhruva Smriti.

Practical Application and Yoga

Sutra 38

Devanagari

आलोचने स्वात्मज्ञप्तिरपि वृत्तिरिति चेन्मूलच्छेदः ।। 38।।

Transliteration

  1. Ālocane svātmajñaptirapi vṛttir-iti cenmūlacchedaḥ.

Translation

If it is argued that even Self-awareness (the act of knowing the Self) during ‘Alochana’ is still a Vritti (a mental modification), the answer is: (that awareness) cuts the very root (of all other Vrittis).

Sutra 39

Devanagari

पश्य विस्मृतस्य वस्तुनोऽन्तर्मार्गणे निजां स्थितिम् ।। 39।।

Transliteration

  1. Paśya vismṛtasya vastuno’ntarmārgaṇe nijāṃ sthitim.

Translation

Observe your own state while searching for an object you have forgotten.

Sutra 40

Devanagari

स योगस्तत्तपोऽसौ ध्रुवा स्मृतिः ।। 40।।

Transliteration

  1. Sa yogastattapo’sau dhruvā smrtiḥ.

Translation

That (state of intense searching/focus) is Yoga, that is Tapas, that is Dhruva Smriti.

Sutra 41

Devanagari

मृगयमाणो लब्ध्वैव निवर्तते ।। 41।।

Transliteration

  1. Mṛgayamāṇo labdhvāiva nivartate.

Translation

One who searches returns only after finding [the object].

Sutra 42

Devanagari

योगी तु नित्यं मृगयत इवान्यस्य लब्धव्यस्याभावात् ।। 42।।

Transliteration

  1. Yogī tu nityaṃ mṛgayata ivānyasya labdhavyasyābhāvāt.

Translation

But the Yogi searches eternally, as there is nothing else to be gained.

Sutra 43

Devanagari

अनात्मजिज्ञासोरालोचनं मार्गणम् ।। 43।।

Transliteration

  1. Anātmajijñāsor-ālocanaṃ mārgaṇam.

Translation

For one who does not know the Self, Alochana is a search.

Sutra 44

Devanagari

आत्मजिज्ञासोर्योगः ।। 44।।

Transliteration

  1. Ātmajijñāsor-yogaḥ.

Translation

For the seeker of the Self, it is Yoga.

Sutra 45

Devanagari

पश्य दुःखे निजां स्थितिम् ।। 45।।

Transliteration

  1. Paśya duḥkhe nijāṃ sthitim.

Translation

Observe your own state during [a moment of] pain.

Sutra 46

Devanagari

स योगस्तत्तपोऽसौ ध्रुवा स्मृतिः ।। 46।।

Transliteration

  1. Sa yogastattapo’sau dhruvā smṛtiḥ.

Translation

That (intensity of focus) is Yoga, that is Tapas, that is Dhruva Smriti.

Sutra 47

Devanagari

दुःखितः शिष्टभोग्यजातसन्निकर्षात्पुनर्निवर्तते ।। 47।।

Transliteration

  1. Duḥkhitaḥ śiṣṭabhogyajāta-sannikarṣāt-punarnivartate.

Translation

The worldly person returns [to distraction] once they come into contact with objects of enjoyment.

Sutra 48

Devanagari

न तु योगी जितभोग्यजालत्वात् ।। 48।।

Transliteration

  1. Na tu yogī jitabhogyajālatvāt.

Translation

But not the Yogi, because he has conquered the web of enjoyments.

The Energetic Process (Kundalini)

Sutra 49

Devanagari

सुषुम्नया संवित् सहस्रारपर्यन्तं प्रवहति ।। 49।।

Transliteration

  1. Suṣumnayā saṃvit sahasrāraparyantaṃ pravahati.

Translation

Consciousness (Samvit) flows through the Sushumna up to the Sahasrara (the thousand-petaled lotus).

Sutra 50

Devanagari

तत्र मानसस्थानमासाद्याप्रतापा शीता भवति ।। 50।।

Transliteration

  1. Tatra mānasasthānamā-sādyā-pratāpā śītā bhavati.

Translation

Having reached the “Place of the Mind” (Manas-sthana), it becomes cool and loses its heat.

Sutra 51

Devanagari

सा शीता सर्वनाडीद्वारा शरीरे प्रवहति ।। 51।।

Transliteration

  1. Sā śītā sarvanāḍīdvārā śarīre pravahati.

Translation

That cool energy flows through all the nerves (Nadis) into the body.

Sutra 52

Devanagari

संवित्प्रवाहमध्ये सेतुं बध्नीयात् स यथा मानसस्थानं न प्राप्नुयात् ।। 52।।

Transliteration

  1. Saṃvit-pravāhamadhye setuṃ badhnīyāt sa yathā mānasasthānaṃ na prāpnuyāt.

Translation

One should build a “dam” (Setu) in the flow of consciousness so that it does not reach the place of the mind [to cool down].

Sutra 53

Devanagari

भ्रूमध्य इत्येकः प्रकारः ।। 53।।

Transliteration

  1. Bhrūmadhya ityekhaḥ prakāraḥ.

Translation

One method is at the midpoint of the eyebrows (Bhrumadhya).

Sutra 54

Devanagari

सेतुबन्धनं नाम स्थापनं ध्यानेन ।। 54।।

Transliteration

  1. Setubandhanaṃ nāma sthāpanaṃ dhyānena.

Translation

Building a “dam” means stabilizing the focus through meditation.

Sutra 55

Devanagari

तदालोचनान्नातिरिच्यते ।। 55।।

Transliteration

  1. Tadālocanānnātiricyate.

Translation

This is nothing other than Alochana.

Sutra 56

Devanagari

स योगस्तत्तपोऽसौ ध्रुवा स्मृतिः ।। 56।।

Transliteration

  1. Sa yogastattapo’sau dhruvā smrtiḥ.

Translation

That is Yoga, that is Tapas, that is Dhruva Smriti.

Sutra 57

Devanagari

तदा संविदः प्रभुत्वं पूर्णं स्यादविभक्तत्वात् ।। 57।।

Transliteration

  1. Tadā saṃvidaḥ prabhutvaṃ pūrṇaṃ syādavibhaktatvāt.

Translation

Then, the sovereignty of Consciousness becomes full/perfect because it is undivided.

Sutra 58

Devanagari

तत्र संविदोऽग्रं लक्ष्यम् ।। 58।।

Transliteration

  1. Tatra saṃvido’graṃ lakṣyam.

Translation

There, the “tip” (front) of Consciousness is the target.

Sutra 59

Devanagari

तत्र प्रतितिष्ठन् विश्वपुरुषे प्रतितिष्ठति ।। 59।।

Transliteration

  1. Tatra pratitiṣṭhan viśvapuruṣe pratitiṣṭhati.

Translation

Established there, one is established in the Universal Person (Vishwa Purusha).

Sutra 60

Devanagari

कण्ठ इत्यन्यः प्रकारः ।। 60।।

Transliteration

  1. Kaṇṭha ityanyaḥ prakāraḥ.

Translation

The Throat is another method.

Sutra 61

Devanagari

तत्र संविदो मध्यं लक्ष्यम् ।। 61।।

Transliteration

  1. Tatra saṃvido madhyaṃ lakṣyam.

Translation

There, the “middle” of Consciousness is the target.

Sutra 62

Devanagari

तत्र प्रतितिष्ठंस्तैजसपुरुषे प्रतितिष्ठति ।। 62।।

Transliteration

  1. Tatra pratitiṣṭhaṃ-staijasapuruṣe pratitiṣṭhati.

Translation

Established there, one is established in the Luminous Person (Taijasa Purusha).

Sutra 63

Devanagari

हृदय इत्यन्यः प्रकारः ।। 63।।

Transliteration

  1. Hṛdaya ityanyaḥ prakāraḥ.

Translation

The Heart is another method.

Sutra 64

Devanagari

तत्र संविदो मूलं लक्ष्यम् ।। 64।।

Transliteration

  1. Tatra saṃvido mūlaṃ lakṣyam.

Translation

There, the “root” of Consciousness is the target.

Sutra 65

Devanagari

तत्र प्रतितिष्ठन्प्राज्ञपुरुषे प्रतितिष्ठति ।। 65।।

Transliteration

  1. Tatra pratitiṣṭhan-prājñapuruṣe pratitiṣṭhati.

Translation

Established there, one is established in the Intelligent/Causal Person (Prajna Purusha).

Conclusion

Sutra 66

Devanagari

शुद्धोपासनेन ध्रुवायां स्मृत्यां तत्र मन्त्रं संस्थाप्यावर्तयेत् ।। 66।।

Transliteration

  1. Śuddhopāsanena dhruvāyāṃ smrtyāṃ tatra mantraṃ saṃsthāpyā-vartayet.

Translation

Through pure worship, having established the Mantra in that Dhruva Smriti, one should repeat it.

Sutra 67

Devanagari

अथ तेजोमयो भवेत् ।। 67।।

Transliteration

  1. Atha tejomayo bhavet.

Translation

Then, one becomes full of brilliance (Tejomaya).

Sutra 68

Devanagari

अथास्त्रं भवेत् ।। 68।।

Transliteration

  1. Athāstram bhavet.

Translation

Then, one becomes the weapon.

Sutra 69

Devanagari

ग्रन्थिच्छेदश्च ध्रुवया स्मृत्या ।। 69।।

Transliteration

  1. Granthicchedaś-ca dhruvayā smrtyā.

Translation

The “cutting of the knots” (of the heart/ego) happens through Dhruva Smriti.

Sutra 70

Devanagari

स्मृतिलम्भे सर्वग्रन्थीनां मोक्ष इति श्रुतेः ।। 70।।

Transliteration

  1. Smṛtilambhe sarvagranthīnāṃ mokṣa iti śruteḥ.

Translation

For the Scripture says: “Upon gaining the steady remembrance, all knots are loosened.”

Sutra 71

Devanagari

इयं धु्रवा स्मृतिरुपनिशत्सु तप इत्येव गीयते ।। 71।।

Transliteration

  1. Iyaṃ dhruvā smṛtirupaniṣatsu tapa ityeva gīyate.

Translation

This Dhruva Smriti is sung in the Upanishads as Tapas itself.

Sutra 72

Devanagari

बगलामुख्युपासनादस्त्रसिद्धिर्भवेदस्त्रसिद्धिर्भवेत् ।। 72।।

Transliteration

  1. Bagalāmukhyupāsanā-dastrasiddhir-bhavedastrasiddhir-bhavet.

Translation

From the worship of Bagalamukhi, the mastery of the Weapon is attained; the mastery of the Weapon is attained.


9. Matangi

Index: index

Sutra 1

Devanagari

मातङ्गीं व्याख्यास्यामः ।। 1।।

Transliteration

Mātaṅgīṃ vyākhyāsyāmaḥ.

Translation

We shall now explain Matangi.

Sutra 2

Devanagari

नवमी सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।

Transliteration

Navamī sā daśasu mahāvidyāsu.

Translation

She is the ninth among the ten Mahavidyas.

Sutra 3

Devanagari

तारायास्तत्त्वेन मातङ्ग्यास्तत्त्वं व्याख्यातम् ।। 3।।

Transliteration

Tārāyāstattvena mātaṅgyāstattvaṃ vyākhyātam.

Translation

The essence of Matangi is explained through the essence of Tara.

Sutra 4

Devanagari

विभूतिभेदाद्विद्याभेदः ।। 4।।

Transliteration

Vibhūtibhedād-vidyābhedaḥ.

Translation

The distinction in Wisdom (Vidya) arises from the distinction in manifestations (Vibhuti).

Sutra 5

Devanagari

श्रोत्रग्राह्यः शब्दो मातङ्गी ।। 5।।

Transliteration

Śrotragrāhyaḥ śabdo mātaṅgī.

Translation

Matangi is Sound as perceived by the ear.

Sutra 6

Devanagari

सरस्वत्यधिदैवतम् ।। 6।।

Transliteration

Sarasvatyadhidaivatam.

Translation

Her presiding deity is Saraswati.

Sutra 7

Devanagari

गौरीत्येके ।। 7।।

Transliteration

Gaurītyeke.

Translation

She is indeed Gauri (the Fair/Shining One).

Sutra 8

Devanagari

मूलतत्त्वदृष्ट्या सोक्तिः ।। 8।।

Transliteration

Mūlatattvadṛṣṭyā soktiḥ.

Translation

That statement is made from the perspective of the Root Principle (Mula-Tattva).

Sutra 9

Devanagari

वैखर्यस्मासु ।। 9।।

Transliteration

Vaikharya-smāsu.

Translation

In us, she exists as Vaikhari (spoken/articulated speech).

Sutra 10

Devanagari

विद्याकामो मातङ्गीमुपासीत ।। 10।।

Transliteration

Vidyākāmo mātaṅgīmupāsīta.

Translation

One who desires knowledge (Vidya) should worship Matangi.

Sutra 11

Devanagari

विश्ववशीकरणकामो वा ।। 11।।

Transliteration

Viśvavaśī-karaṇakāmo vā.

Translation

Or, one who desires the power to enchant the entire world.

Sutra 12

Devanagari

विंशत्यक्षर्या ।। 12।।

Transliteration

Viṃśatyakṣaryā.

Translation

Her mantra consists of twenty syllables.

Sutra 13

Devanagari

वाणी हृदयमुच्छिष्टचाण्डाली मातङ्गी सर्ववशङ्कर्यः सम्बोधनान्ताः शिरश्चेति विंशत्यक्षरी ।। 13।।

Transliteration

Vāṇī hṛdayam-ucchiṣṭacāṇḍālī mātaṅgī sarvavaśankaryaḥ sambodhanāntāḥ śiraśceti viṃśatyakṣarī.

Translation

The twenty-syllable (mantra) consists of: Vāṇī, Hṛdaya, ‘Ucchiṣṭa-cāṇḍālī’, ‘Mātaṅgī’, ‘Sarva-vaśaṅkarī’ (all in the vocative case), and finally Śiraḥ.

Sutra 14

Devanagari

तान्त्रिकोऽयं मन्त्रः ।। 14।।

Transliteration

Tāntriko’yaṃ mantraḥ.

Translation

This is a Tantric mantra.

Sutra 15

Devanagari

अस्य कण्वमृषिमाहुः ।। 15।।

Transliteration

Asya kaṇvamṛṣimāhuḥ.

Translation

Its Seer (Rishi) is said to be Kanva.

Sutra 16

Devanagari

विराजं छन्दः ।। 16।।

Transliteration

Virājaṃ chandaḥ.

Translation

Its Meter (Chhandas) is Virat.

Sutra 17

Devanagari

वाणी बीजम् ।। 17।।

Transliteration

Vāṇī bījam.

Translation

The Seed (Bija) is Vani (Aim).

Sutra 18

Devanagari

शिरः शक्तिः ।। 18।।

Transliteration

Śiraḥ śaktiḥ.

Translation

The Power (Shakti) is the Head (Swaha).

Sutra 19

Devanagari

हृदयं कीलकम् ।। 19।।

Transliteration

Hṛdayaṃ kīlakam.

Translation

The Linchpin (Kilaka) is the Heart (Hrim).

Sutra 20

Devanagari

षड्भिः खण्डैर्न्यासः ।। 20।।

Transliteration

Ṣaḍbhiḥ khaṇḍair-nyāsaḥ.

Translation

The ritual placement (Nyasa) is done in six parts.

Sutra 21

Devanagari

श्यामा वीणाधारिणी ध्येया ।। 21।।

Transliteration

Śyāmā vīṇādhāriṇī dhyeyā.

Translation

She should be meditated upon as dark-complexioned (Syama) and holding a Veena.

Sutra 22

Devanagari

शुक्ला वा ।। 22।।

Transliteration

Śuklā vā.

Translation

Or as having a white/bright complexion.

Sutra 23

Devanagari

अवताररूपदृष्ट्या श्यामा ।। 23।।

Transliteration

Avatārarūpa-dṛṣṭyā śyāmā.

Translation

From the perspective of her Incarnation-form (Avatar), she is dark (Syama).

Sutra 24

Devanagari

मूलदेवतारूपदृष्ट्या शुक्ला ।। 24।।

Transliteration

Mūladevatārūpa-dṛṣṭyā śuklā.

Translation

From the perspective of her Root-deity-form, she is white/bright.

Sutra 25

Devanagari

मतङ्गस्य पुत्री हि वाग्देव्या अवतारः ।। 25।।

Transliteration

Mataṅgasya putrī hi vāgdevyā avatāraḥ.

Translation

For the daughter of Sage Matanga is indeed an incarnation of the Goddess of Speech (Vagdevi).

Sutra 26

Devanagari

एतेनास्याः शक्तेर्मातङ्गीत्वं व्याख्यातम् ।। 26।।

Transliteration

Etenāsyāḥ śakter-mātaṅgītvaṃ vyākhyātam.

Translation

By this, the “Matangi-ness” of this Power is explained.

Sutra 27

Devanagari

नित्यं जिह्वारसयोगादुच्छिष्टा ।। 27।।

Transliteration

Nityṃ jihvāra-sayogā-ducchiṣṭā.

Translation

She is called Ucchista (leftover/impure) because of her constant association with the tongue and saliva.

Sutra 28

Devanagari

एतेन ब्रह्मणस्पतेर्गणपतेरुच्छिष्टत्वं व्याख्यातम् ।। 28।।

Transliteration

Etena brahmaṇaspater-gaṇapater-ucchiṣṭatvaṃ vyākhyātam.

Translation

By this, the “Ucchista” nature of Ganapati (Brahmanaspati) is also explained.

Sutra 29

Devanagari

अत एव चाण्डाली ।। 29।।

Transliteration

Ata eva cāṇḍālī.

Translation

For this reason, she is called Chandali (the outcaste).

Sutra 30

Devanagari

अवतारजातितो वा ।। 30।।

Transliteration

Avatārajātito vā.

Translation

Or, it is because of the caste of her incarnation.

Sutra 31

Devanagari

मातङ्ग्या उच्छिष्टत्वेन सरस्वत्याः सरस्वतीत्वं व्याख्यातम् ।। 31।।

Transliteration

Mātaṅgyā ucchiṣṭatvena sarasvatyāḥ sarasvatītvaṃ vyākhyātam.

Translation

Through the “Ucchista” nature of Matangi, the “Saraswati” nature of Saraswati is explained.

Sutra 32

Devanagari

जिह्वारसः सरः ।। 32।।

Transliteration

Jihvārasaḥ saraḥ.

Translation

The “Lake” (Saras) is the essence/fluid of the tongue.

Sutra 33

Devanagari

तेन स्थानवत्त्वात्तद्वत्त्वम् ।। 33।।

Transliteration

Tena sthānavattvāttadvattvam.

Translation

Because she occupies that place, she possesses that quality.

Sutra 34

Devanagari

नाडीनाम्ना वा सरस्वती ।। 34।।

Transliteration

Nāḍīnāmnā vā sarasvatī.

Translation

Or, Saraswati is the name of a channel (Nadi) in the subtle body.

Sutra 35

Devanagari

जिह्वायां वाग्वाहिनी हि नाडी सरस्वती ।। 35।।

Transliteration

Jihvāyāṃ vāgvāhinī hi nāḍī sarasvatī.

Translation

The Nadi that carries speech in the tongue is indeed the Saraswati Nadi.

Sutra 36

Devanagari

नदीनाम्ना वा सरस्वती ।। 36।।

Transliteration

Nadīnāmnā vā sarasvatī.

Translation

Or, Saraswati is the name of a river.

Sutra 37

Devanagari

नदीदेवतयोः सम्बन्धोऽभिमानात् ।। 37।।

Transliteration

Nadīdevatayoḥ sambandho’bhimānāt.

Translation

The connection between the river and the deity exists through identification (Abhimana).

Sutra 38

Devanagari

स्तनितस्य मेघस्थानत्वाद्वा सरस्वती ।। 38।।

Transliteration

Stanitasya meghasthānatvādvā sarasvatī.

Translation

Or she is Saraswati because the thundering cloud (Stanita) is the source of the “lake” (water).

Sutra 39

Devanagari

स्तनितं हि सरस्वत्याः स्वरूपविशेषः ।। 39।।

Transliteration

Stanitaṃ hi sarasvatyāḥ svarūpaviśeṣaḥ.

Translation

Indeed, thunder is a specific form of Saraswati (as sound).

Sutra 40

Devanagari

अत्रार्थे मेघ एव सरः ।। 40।।

Transliteration

Atrārthe megha eva saraḥ.

Translation

In this context, the cloud itself is the “lake” (Saras).

Sutra 41

Devanagari

‘‘महो अर्णः सरस्वती प्र चेतयति केतुना। धियो विश्वा वि राजति ।।’’ इति वैश्वामित्रेण मधुच्छन्दसा दृष्ट्या वैदिक्या गायत्रया विद्यया वा ।। 41।।

Transliteration

‘‘Maho arṇaḥ sarasvatī pra cetayati ketunā। dhiyo viśvā vi rājati।।’’ iti vaiśvāmitreṇa madhucchandasā dṛṣṭyā vaidikyā gāyatryā vidyayā vā.

Translation

As seen in the Vedic Gayatri Vidya by Madhuchhandas (son of Vishvamitra): “Saraswati, the mighty flood, illumines with her banner; she shines over all thoughts.”

Sutra 42

Devanagari

स्वाध्यायाध्ययनमस्याः शुद्धमुपासनम् ।। 42।।

Transliteration

Svādhyāyādhyayanamasyāḥ śuddhamupāsanam.

Translation

The pure worship of her consists of the study of one’s own scriptures (Svadhyaya).

Sutra 43

Devanagari

प्रणववाहित्वे शब्देषु तारतम्यम् ।। 43।।

Transliteration

Praṇavavāhitve śabdeṣu tāratamyam.

Translation

When carried by the Omkara (Pranava), there are gradations in sounds.

Sutra 44

Devanagari

ध्वनिभ्यो वर्णेष्वधिकम् ।। 44।।

Transliteration

Dhvanibhyo varṇeṣvadhikam.

Translation

Letters (Varnas) are superior to mere sounds (Dhvanis).

Sutra 45

Devanagari

तत्रापि मन्त्रवर्णिकेषु ।। 45।।

Transliteration

Tatrāpi mantravarṇikeṣu.

Translation

Even among those, the letters of Mantras are superior.

Sutra 46

Devanagari

मन्त्राणामन्तर्यामितस्तेजोमयशब्दरूपतयैव प्रादुर्भावात् ।। 46।।

Transliteration

Mantrāṇām-antaryāmi-tastejomayaśabda-rūpatayāiva prādurbhāvāt.

Translation

Because Mantras manifest from the Inner Controller as forms of luminous sound.

Sutra 47

Devanagari

शंसेदुक्थं सुदानव उत द्युक्षमित्यादयो निगमा अत्र भवन्ति ।। 47।।

Transliteration

Śaṃsedukthaṃ sudānava uta dyukṣam-ityādayo nigamā atra bhavanti.

Translation

There are Vedic verses here, such as “Praise the hymn, O bountiful ones…”

Sutra 48

Devanagari

मन्त्राणां भाषान्तरीकरणे गूढार्थसमर्पणमेव प्रयोजनम् ।। 48।।

Transliteration

Mantrāṇāṃ bhāṣāntarī-karaṇe gūḍhārthasamarpana-meva prayojanam.

Translation

The purpose of translating Mantras into other languages is only to convey their hidden meaning.

Sutra 49

Devanagari

न जपोपयोगित्वम् ।। 49।।

Transliteration

Na japopayogitvam.

Translation

It is not for the purpose of chanting (Japa).

Sutra 50

Devanagari

मातङ्ग्युपासनाद्विदितवेदितव्यो भवेद्विदितवेदितव्यो भवेत् ।। 50 ।।

Transliteration

Mātaṅgyupāsanād-viditaveditavyo bhavedviditaveditavyo bhavet.

Translation

By the worship of Matangi, one becomes a Knower of all that is to be known; one becomes a Knower of all that is to be known.**


10. Kamalatmika

Index: index

Sutra 1

Devanagari

कमलात्मिकां व्याख्यास्यामः ।। 1।।

Transliteration

Kamalātmikāṃ vyākhyāsyāmaḥ.

Translation

Now, we shall explain Kamalatmika.

Sutra 2

Devanagari

अन्त्या सा दशसु महाविद्यासु ।। 2।।

Transliteration

Antyā sā daśasu mahāvidyāsu.

Translation

She is the last among the ten Mahavidyas.

Sutra 3

Devanagari

भैरव्यास्तत्त्वेन कमलात्मिकायास्तत्त्वं व्याख्यातम् ।। 3।।

Transliteration

Bhairavyāstattvena kamalātmikāyāstattvaṃ vyākhyātam.

Translation

The essential nature (Tattva) of Kamalatmika is explained through the Tattva of Bhairavi.

Sutra 4

Devanagari

तत्र पृथिवीस्थाना देवता ।। 4।।

Transliteration

Tatra pṛthivīsthānā devatā.

Translation

There (in common understanding), she is a deity of the Earth plane.

Sutra 5

Devanagari

अत्र द्युस्थानेति विशेषः ।। 5।।

Transliteration

Atra dyusthāneti viśeṣaḥ.

Translation

Here, the distinction is that she is a deity of the Celestial plane (Dyu-sthana).

Sutra 6

Devanagari

उषोदेवी प्राचां भाषायाम् ।। 6।।

Transliteration

Uṣodevī prācāṃ bhāṣāyām.

Translation

In the language of the ancients (Vedas), she is the Goddess Usha (Dawn).

Sutra 7

Devanagari

लक्ष्मीरर्वाचाम् ।। 7।।

Transliteration

Lakṣmīrarvācām.

Translation

In the language of the moderns (Puranas/Tantras), she is Lakshmi.

Sutra 8

Devanagari

उत्तमत्वकामः कमलात्मिकामुपासीत ।। 8।।

Transliteration

Uttamatvakāmaḥ kamalātmikāmupāsīta.

Translation

One who desires “Excellence” (Uttamatva) should worship Kamalatmika.

Sutra 9

Devanagari

प्रथमोष्म-अग्नि-शान्तिचन्द्रैः संयुक्तैः ।। 9।।

Transliteration

Prathamoṣma-agni-śānticandraiḥ saṃyuktaiḥ.

Translation

[Her mantra is formed] by the combination of the first sibilant (Sa), Fire (Ra), Peace (I), and the Moon (the Bindu/M). (Note: This forms the seed-syllable Shrīm).

Sutra 10

Devanagari

मन्त्रोऽयं तान्त्रिकः ।। 10।।

Transliteration

Mantro’yaṃ tāntrikaḥ.

Translation

This is the Tantric mantra.

Sutra 11

Devanagari

अस्य भृगुमृषिमाहुः ।। 11।।

Transliteration

Asya bhṛgumṛṣimāhuḥ.

Translation

They say Bhrigu is the Rishi (seer) of this mantra.

Sutra 12

Devanagari

गायत्रीं छन्दः ।। 12।।

Transliteration

Gāyatrīṃ chandaḥ.

Translation

Gayatri is the meter.

Sutra 13

Devanagari

आर्चिकप्रणवो बीजम् ।। 13।।

Transliteration

Ārchikapraṇavo bījam.

Translation

The Vedic Omkara (Archika-pranava) is the seed (Bija).

Sutra 14

Devanagari

अग्निः शक्तिः ।। 14।।

Transliteration

Agniḥ śaktiḥ.

Translation

Agni (Fire) is the power (Shakti).

Sutra 15

Devanagari

बकः कीलकम् ।। 15।।

Transliteration

Bakaḥ kīlakam.

Translation

Baka is the pin (Kilakam).

Sutra 16

Devanagari

षड्दीर्घयुक्तया श्रिया न्यासः ।। 16।।

Transliteration

Ṣaḍdīrghayuktayā śriyā nyāsaḥ.

Translation

The ritual placement (Nyasa) is done using the syllable “Shri” combined with the six long vowels.

Sutra 17

Devanagari

पीता पद्मासना वराभयदा ध्येया ।। 17।।

Transliteration

Pītā padmāsanā varābhayadā dhyeyā.

Translation

One should meditate on her as golden-hued, seated on a lotus, and granting boons and fearlessness.

Sutra 18

Devanagari

‘‘तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि। धियो यो नः प्रचोदयात् ।।’’ इति गाधिजेन विश्वामित्रेण दृष्ट्या वैदिक्या गायत्रया विद्यया वा ।। 18।।

Transliteration

‘‘Tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi। dhiyo yo naḥ pracodayāt।।’’ iti gādhijena viśvāmitreṇa dṛṣṭyā vaidikyā gāyatryā vidyayā vā.

Translation

[Or she is worshipped] through the Vedic Gayatri Vidyā: “Tat savitur vareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi, dhiyo yo naḥ pracodayāt,” seen by Vishvamitra, the son of Gādhi.

Sutra 19

Devanagari

तत्र सूर्य एव देवता नोषा इति चेच्छक्तिशक्तिमतोरभेदादनया वृद्धाः शक्तिमुपासते ।। 19।।

Transliteration

Tatra sūrya eva devatā noṣā iti cec-chaktiśaktimator-abhedādanayā vṛddhāḥ śaktimupāsate.

Translation

If it is argued that the Sun is the deity there, not Usha, [we reply] that the wise worship the Power (Shakti) through this mantra because the Power and the Possessor of Power are non-different.

Sutra 20

Devanagari

धीप्रचोदकत्वात्सवितापरम एव न सूर्य इति चेत् ।। 20।।

Transliteration

Dhīpracodakatvāt-savitāparama eva na sūrya iti cet.

Translation

If it is argued that “Savita” refers only to the Supreme Impeller of intellect and not the physical Sun…

Sutra 21

Devanagari

सूर्यस्य धीप्रचोदकत्वं नासिद्धमित्यदोषः ।। 21।।

Transliteration

Sūryasya dhīpracodakatvaṃ nāsiddhamityadoṣaḥ.

Translation

…there is no fault, for the Sun’s role as the impeller of intellect is not unproven.

Sutra 22

Devanagari

सूर्यरश्मयश्चैतन्यवाहिनो न जडाः ।। 22।।

Transliteration

Sūryaraśmayaś-caitanyavāhino na jaḍā.

Translation

The rays of the Sun are carriers of Consciousness; they are not inert (material) matter.

Sutra 23

Devanagari

अथास्याः शुद्धमुपासनम् ।। 23।।

Transliteration

Athāsyāḥ śuddhamupāsanam.

Translation

Now, her pure (internal) worship:

Sutra 24

Devanagari

रश्मीनेव ध्यायेत् ।। 24।।

Transliteration

Raśmīneva dhyāyet.

Translation

One should meditate on the Rays themselves.

Sutra 25

Devanagari

इयं मधुविद्योपनिषत्सु गीयते ।। 25।।

Transliteration

Iyaṃ madhuvidyopaniṣatsu gīyate.

Translation

This is sung as the Madhu Vidya in the Upanishads.

Sutra 26

Devanagari

कमलात्मिकोपासनादुत्तमो भवेदुत्तमो भवेत् ।। 26 ।।

Transliteration

Kamalātmikopāsanā-duttamo bhaveduttamo bhavet.

Translation

By the worship of Kamalatmika, one becomes excellent; indeed, one becomes excellent.

Conclusion

Devanagari

(इति दशमहाविद्यास्तन्त्रसारभूताः) ।। इति श्रीभगवन्महर्षिरमणान्तेवासिनो वासिष्ठस्य नरसिंहसूनोर्गणपतेः कृतिर्महाविद्यासूत्रं समाप्तम् ।।

Transliteration

(Iti daśamahāvidyātantrasārabhūtāḥ) ।। Iti śrībhagavanmaharṣi-ramaṇāntevāsino vāsiṣṭhasya narasiṃhasūnor-gaṇapateḥ kṛtirmahāvidyāsūtraṃ samāptam ।।

Translation

(Thus ends the Essence of the Tantras of the Ten Mahavidyas) Thus concludes the Mahavidya Sutram, the work of Ganapati, son of Narasimha, of the lineage of Vasistha and disciple of Bhagavan Maharshi Ramana.