Bhagavad Gita Chapter 11: Vishwarupa Darshana Yoga

Verse 1

Sanskrit Verse

अर्जुन उवाच

मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम्।

यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम।।11.1।।

Transliteration

arjuna uvācha

mad-anugrahāya paramaṁ guhyam adhyātma-sanjñitam

yat tvayoktaṁ vachas tena moho ’yaṁ vigato mama

Swami Sivananda's translation

Arjuna said, By this explanation of the highest secret concerning the Self which Thou hast spoken, for the sake of blessing me, my delusion has been dispelled.

Verse 2

Sanskrit Verse

भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया।

त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम्।।11.2।।

Transliteration

bhavāpyayau hi bhūtānāṁ śhrutau vistaraśho mayā

tvattaḥ kamala-patrākṣha māhātmyam api chāvyayam

Swami Sivananda's translation

The origin and destruction of beings have been heard in detail from You, O lotus-eyed Lord, and also Your inexhaustible greatness.

Verse 3

Sanskrit Verse

एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर।

द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम।।11.3।।

Transliteration

evam etad yathāttha tvam ātmānaṁ parameśhvara

draṣhṭum ichchhāmi te rūpam aiśhwaraṁ puruṣhottama

Swami Sivananda's translation

Now, O Supreme Lord, as Thou hast thus described Thyself, O Supreme Person, I wish to behold Thy divine form.

Verse 4

Sanskrit Verse

मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो।

योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयाऽत्मानमव्ययम्।।11.4।।

Transliteration

manyase yadi tach chhakyaṁ mayā draṣhṭum iti prabho

yogeśhvara tato me tvaṁ darśhayātmānam avyayam

Swami Sivananda's translation

If Thou, O Lord, thinkest it possible for me to see it, do Thou, then, O Lord of the Yogis, show me Thy imperishable Self.

Verse 5

Sanskrit Verse

श्री भगवानुवाच

पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः।

नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च।।11.5।।

Transliteration

śhrī-bhagavān uvācha

paśhya me pārtha rūpāṇi śhataśho ’tha sahasraśhaḥ

nānā-vidhāni divyāni nānā-varṇākṛitīni cha

Swami Sivananda's translation

The Blessed Lord said, “Behold, O Arjuna, forms of Mine, by the hundreds and thousands, of different sorts, divine, and of various colors and shapes.”

Verse 6

Sanskrit Verse

पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्िवनौ मरुतस्तथा।

बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याऽश्चर्याणि भारत।।11.6।।

Transliteration

paśhyādityān vasūn rudrān aśhvinau marutas tathā

bahūny adṛiṣhṭa-pūrvāṇi paśhyāśhcharyāṇi bhārata

Swami Sivananda's translation

Behold the Adityas, the Vasus, the Rudras, the two Asvins, and the Maruts; behold many wonders never before seen, O Arjuna.

Verse 7

Sanskrit Verse

इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम्।

मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद्द्रष्टुमिच्छसि।।11.7।।

Transliteration

ihaika-sthaṁ jagat kṛitsnaṁ paśhyādya sa-charācharam

mama dehe guḍākeśha yach chānyad draṣhṭum ichchhasi

Swami Sivananda's translation

Now, behold, O Arjuna, in this My body, the entire universe centered in one, including the moving and the unmoving, and whatever else you desire to see.

Verse 8

Sanskrit Verse

न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा।

दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम्।।11.8।।

Transliteration

na tu māṁ śhakyase draṣhṭum anenaiva sva-chakṣhuṣhā

divyaṁ dadāmi te chakṣhuḥ paśhya me yogam aiśhwaram

Swami Sivananda's translation

But you are not able to behold Me with these your own eyes; I give you the divine eye; behold My lordly Yoga.

Verse 9

Sanskrit Verse

सञ्जय उवाच

एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः।

दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम्।।11.9।।

Transliteration

sañjaya uvācha

evam uktvā tato rājan mahā-yogeśhvaro hariḥ

darśhayām āsa pārthāya paramaṁ rūpam aiśhwaram

Swami Sivananda's translation

Sanjaya said, Having thus spoken, O king, the great Lord of Yoga, Hari (Krishna), showed Arjuna His supreme form as the Lord.

Verse 10

Sanskrit Verse

अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम्।

अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम्।।11.10।।

Transliteration

aneka-vaktra-nayanam anekādbhuta-darśhanam

aneka-divyābharaṇaṁ divyānekodyatāyudham

Swami Sivananda's translation

With numerous mouths and eyes, with numerous wondrous sights, with numerous divine adornments, with numerous divine weapons uplifted, such a form He showed.

Verse 11

Sanskrit Verse

दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम्।

सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम्।।11.11।।

Transliteration

divya-mālyāmbara-dharaṁ divya-gandhānulepanam

sarvāśhcharya-mayaṁ devam anantaṁ viśhvato-mukham

Swami Sivananda's translation

Wearing divine garlands and apparel, anointed with divine unguents, the all-wonderful, resplendent Being is endless with faces on all sides.

Verse 12

Sanskrit Verse

दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता।

यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः।।11.12।।

Transliteration

divi sūrya-sahasrasya bhaved yugapad utthitā

yadi bhāḥ sadṛiśhī sā syād bhāsas tasya mahātmanaḥ

Swami Sivananda's translation

If the splendour of a thousand suns were to blaze out simultaneously in the sky, that would be the splendour of that mighty being.

Verse 13

Sanskrit Verse

तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा।

अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा।।11.13।।

Transliteration

tatraika-sthaṁ jagat kṛitsnaṁ pravibhaktam anekadhā

apaśhyad deva-devasya śharīre pāṇḍavas tadā

Swami Sivananda's translation

There, in the body of the God of gods, Arjuna then saw the entire universe resting in one, with its myriad of divisions.

Verse 14

Sanskrit Verse

ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः।

प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत।।11.14।।

Transliteration

tataḥ sa vismayāviṣhṭo hṛiṣhṭa-romā dhanañjayaḥ

praṇamya śhirasā devaṁ kṛitāñjalir abhāṣhata

Swami Sivananda's translation

Then, Arjuna, filled with wonder and his hair standing on end, bowed his head to the God and spoke with palms joined.

Verse 15

Sanskrit Verse

अर्जुन उवाच

पश्यामि देवांस्तव देव देहे

सर्वांस्तथा भूतविशेषसङ्घान्।

ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ

मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान्।।11.15।।

Transliteration

arjuna uvācha

paśhyāmi devāns tava deva dehe

sarvāns tathā bhūta-viśheṣha-saṅghān

brahmāṇam īśhaṁ kamalāsana-stham

ṛiṣhīnśh cha sarvān uragānśh cha divyān

Swami Sivananda's translation

Arjuna said, “O God, I see all the gods in Your body, as well as hosts of various classes of beings, Brahma the Lord seated on the lotus, all the sages, and the celestial serpents.”

Verse 16

Sanskrit Verse

अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं

पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्।

नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं

पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप।।11.16।।

Transliteration

aneka-bāhūdara-vaktra-netraṁ

paśhyāmi tvāṁ sarvato ’nanta-rūpam

nāntaṁ na madhyaṁ na punas tavādiṁ

paśhyāmi viśhveśhvara viśhva-rūpa

Swami Sivananda's translation

I see You with boundless form on every side, with many arms, stomachs, mouths, and eyes; neither the end nor the middle nor the beginning do I see, O Lord of the Universe, O Cosmic Form.

Verse 17

Sanskrit Verse

किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च

तेजोराशिं सर्वतोदीप्तिमन्तम्।

पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ता

द्दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम्।।11.17।।

Transliteration

kirīṭinaṁ gadinaṁ chakriṇaṁ cha

tejo-rāśhiṁ sarvato dīptimantam

paśhyāmi tvāṁ durnirīkṣhyaṁ samantād

dīptānalārka-dyutim aprameyam

Swami Sivananda's translation

I see You with the diadem, club, and discus, a mass of radiance shining everywhere, very hard to look at, blazing all around like a burning fire and the sun, and immeasurable.

Verse 18

Sanskrit Verse

त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं

त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्।

त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता

सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे।।11.18।।

Transliteration

tvam akṣharaṁ paramaṁ veditavyaṁ

tvam asya viśhvasya paraṁ nidhānam

tvam avyayaḥ śhāśhvata-dharma-goptā

sanātanas tvaṁ puruṣho mato me

Swami Sivananda's translation

You are the Imperishable, the Supreme Being, worthy of being known. You are the great treasure-house of this universe; You are the imperishable protector of the eternal Dharma; You are the Primal Person, I believe.

Verse 19

Sanskrit Verse

अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य

मनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम्।

पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रम्

स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम्।।11.19।।

Transliteration

स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम् || 19||

Swami Sivananda's translation

I see You without beginning, middle, or end, infinite in power, with endless arms, the sun and moon as Your eyes, the burning fire Your mouth, heating the entire universe with Your radiance.

Verse 20

Sanskrit Verse

द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि

व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः।

दृष्ट्वाऽद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं

लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन्।।11.20।।

Transliteration

dyāv ā-pṛithivyor idam antaraṁ hi

vyāptaṁ tvayaikena diśhaśh cha sarvāḥ

dṛiṣhṭvādbhutaṁ rūpam ugraṁ tavedaṁ

loka-trayaṁ pravyathitaṁ mahātman

Swami Sivananda's translation

This space between the earth and the heavens, and all the quarters, is filled by You alone; having seen this, Your wonderful and terrible form, the three worlds are trembling with fear, O great-souled Being.

Verse 21

Sanskrit Verse

अमी हि त्वां सुरसङ्घाः विशन्ति

केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति।

स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसङ्घाः

स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः।।11.21।।

Transliteration

amī hi tvāṁ sura-saṅghā viśhanti

kechid bhītāḥ prāñjalayo gṛiṇanti

svastīty uktvā maharṣhi-siddha-saṅghāḥ

stuvanti tvāṁ stutibhiḥ puṣhkalābhiḥ

Swami Sivananda's translation

Verily, these hosts of gods enter into Thee; some extol Thee with joined palms in fear, saying, ‘May it be well!’ Bands of great sages and perfected ones praise Thee with complete hymns.

Verse 22

Sanskrit Verse

रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या

विश्वेऽश्िवनौ मरुतश्चोष्मपाश्च।

गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घा

वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे।।11.22।।

Transliteration

rudrādityā vasavo ye cha sādhyā

viśhve ’śhvinau marutaśh choṣhmapāśh cha

gandharva-yakṣhāsura-siddha-saṅghā

vīkṣhante tvāṁ vismitāśh chaiva sarve

Swami Sivananda's translation

The Rudras, Adityas, Vasus, Sadhyas, Visvedevas, the two Asvins, Maruts, the Manus, and the hosts of celestial singers, Yakshas, demons, and the perfected ones, all look upon Thee with great amazement.

Verse 23

Sanskrit Verse

रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं

महाबाहो बहुबाहूरुपादम्।

बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं

दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाऽहम्।।11.23।।

Transliteration

rūpaṁ mahat te bahu-vaktra-netraṁ

mahā-bāho bahu-bāhūru-pādam

bahūdaraṁ bahu-danṣhṭrā-karālaṁ

dṛiṣhṭvā lokāḥ pravyathitās tathāham

Swami Sivananda's translation

Having seen Your immeasurable form with many mouths and eyes, O mighty-armed one, with many arms, thighs, and feet, with many stomachs and fearsome with many teeth, the worlds are terrified, and so am I.

Verse 24

Sanskrit Verse

नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं

व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम्।

दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा

धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो।।11.24।।

Transliteration

nabhaḥ-spṛiśhaṁ dīptam aneka-varṇaṁ

vyāttānanaṁ dīpta-viśhāla-netram

dṛiṣhṭvā hi tvāṁ pravyathitāntar-ātmā

dhṛitiṁ na vindāmi śhamaṁ cha viṣhṇo

Swami Sivananda's translation

On seeing Thee, touching the sky, shining in many colors, with mouths wide open, with large fiery eyes, I am terrified at heart and find neither courage nor peace, O Vishnu.

Verse 25

Sanskrit Verse

दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि

दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि।

दिशो न जाने न लभे च शर्म

प्रसीद देवेश जगन्निवास।।11.25।।

Transliteration

danṣhṭrā-karālāni cha te mukhāni

dṛiṣhṭvaiva kālānala-sannibhāni

diśho na jāne na labhe cha śharma

prasīda deveśha jagan-nivāsa

Swami Sivananda's translation

Having seen Thy mouths fearful with teeth blazing like the fires of cosmic dissolution, I know not the four quarters, nor do I find peace. Have mercy, O Lord of the gods, O abode of the universe.

Verse 26

Sanskrit Verse

अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः

सर्वे सहैवावनिपालसङ्घैः।

भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथाऽसौ

सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः।।11.26।।

Transliteration

amī cha tvāṁ dhṛitarāśhtrasya putrāḥ

sarve sahaivāvani-pāla-saṅghaiḥ

bhīṣhmo droṇaḥ sūta-putras tathāsau

sahāsmadīyair api yodha-mukhyaiḥ

vaktrāṇi te tvaramāṇā viśhanti

danṣhṭrā-karālāni bhayānakāni

kechid vilagnā daśhanāntareṣhu

sandṛiśhyante chūrṇitair uttamāṅgaiḥ

Swami Sivananda's translation

All the sons of Dhritarashtra, along with the hosts of kings of the earth, Bhishma, Drona, and Karna, as well as the chief among our warriors.

Verse 27

Sanskrit Verse

वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति

दंष्ट्राकरालानि भयानकानि।

केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु

संदृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः।।11.27।।

Transliteration

vaktrāṇi te tvaramāṇā viśanti daṁṣṭrā-karālāni bhayānakāni kecid vilagnā daśanāntareṣu sandṛśyante cūrṇitair uttamāṅgaiḥ

Swami Sivananda's translation

Some hurry into Your mouths with their terrible teeth, fearful to behold. Some are found stuck in the gaps between the teeth, their heads crushed to powder.

Verse 28

Sanskrit Verse

यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः

समुद्रमेवाभिमुखाः द्रवन्ति।

तथा तवामी नरलोकवीरा

विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति।।11.28।।

Transliteration

yathā nadīnāṁ bahavo ’mbu-vegāḥ

samudram evābhimukhā dravanti

tathā tavāmī nara-loka-vīrā

viśhanti vaktrāṇy abhivijvalanti

Swami Sivananda's translation

Verily, just as many torrents of rivers flow towards the ocean, so too these heroes in the world of men enter Thy flaming mouths.

Verse 29

Sanskrit Verse

यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा

विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः।

तथैव नाशाय विशन्ति लोका

स्तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः।।11.29।।

Transliteration

yathā pradīptaṁ jvalanaṁ pataṅgā

viśhanti nāśhāya samṛiddha-vegāḥ

tathaiva nāśhāya viśhanti lokās

tavāpi vaktrāṇi samṛiddha-vegāḥ

Swami Sivananda's translation

As moths hurriedly rush into a blazing fire, leading to their own destruction, so too these creatures hurry into Your mouths, leading to their own destruction.

Verse 30

Sanskrit Verse

लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ता

ल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः।

तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं

भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो।।11.30।।

Transliteration

lelihyase grasamānaḥ samantāl

lokān samagrān vadanair jvaladbhiḥ

tejobhir āpūrya jagat samagraṁ

bhāsas tavogrāḥ pratapanti viṣhṇo

Swami Sivananda's translation

Thou lickest up, devouring all the worlds on every side with Thy flaming mouths. Thy fierce rays, filling the whole world with radiance, burn, O Vishnu!

Verse 31

Sanskrit Verse

आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो

नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद।

विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं

न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्।।11.31।।

Transliteration

ākhyāhi me ko bhavān ugra-rūpo

namo ’stu te deva-vara prasīda

vijñātum ichchhāmi bhavantam ādyaṁ

na hi prajānāmi tava pravṛittim

Swami Sivananda's translation

Tell me, who you are, so fierce of form. I offer my salutations to you, O God Supreme; have mercy on me. I desire to know you, the original Being. I do not indeed know your workings.

Verse 32

Sanskrit Verse

श्री भगवानुवाच

कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो

लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः।

ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे

येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः।।11.32।।

Transliteration

śhrī-bhagavān uvācha

kālo ’smi loka-kṣhaya-kṛit pravṛiddho

lokān samāhartum iha pravṛittaḥ

ṛite ’pi tvāṁ na bhaviṣhyanti sarve

ye ’vasthitāḥ pratyanīkeṣhu yodhāḥ

Swami Sivananda's translation

The Blessed Lord said, “I am the full-grown, world-destroying Time, now engaged in destroying the worlds. Even without you, none of the warriors arrayed in the hostile armies will live.”

Verse 33

Sanskrit Verse

तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व

जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम्।

मयैवैते निहताः पूर्वमेव

निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन्।।11.33।।

Transliteration

tasmāt tvam uttiṣhṭha yaśho labhasva

jitvā śhatrūn bhuṅkṣhva rājyaṁ samṛiddham

mayaivaite nihatāḥ pūrvam eva

nimitta-mātraṁ bhava savya-sāchin

Swami Sivananda's translation

Therefore, stand up and obtain fame. Conquer the enemies and enjoy the unparalleled kingdom. Verily, by Me they have already been slain; be thou a mere instrument, O Arjuna.

See also: Commandments in Bhagavad Gita

Verse 34

Sanskrit Verse

द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च

कर्णं तथाऽन्यानपि योधवीरान्।

मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा

युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान्।।11.34।।

Transliteration

droṇaṁ cha bhīṣhmaṁ cha jayadrathaṁ cha

karṇaṁ tathānyān api yodha-vīrān

mayā hatāṁs tvaṁ jahi mā vyathiṣhṭhā

yudhyasva jetāsi raṇe sapatnān

Swami Sivananda's translation

Drona, Bhishma, Jayadratha, Karna, and other brave warriors have already been slain by Me; do not be distressed with fear; fight and you shall conquer your enemies in battle.

See also: Commandments in Bhagavad Gita

Verse 35

Sanskrit Verse

सञ्जय उवाच

एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य

कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी।

नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं

सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य।।11.35।।

Transliteration

sañjaya uvācha

etach chhrutvā vachanaṁ keśhavasya

kṛitāñjalir vepamānaḥ kirīṭī

namaskṛitvā bhūya evāha kṛiṣhṇaṁ

sa-gadgadaṁ bhīta-bhītaḥ praṇamya

Swami Sivananda's translation

Sanjaya said, Having heard that speech of Lord Krishna, Arjuna, with joined palms, trembling, prostrated himself, again addressing Krishna in a choked voice, bowing down, overwhelmed with fear.

Verse 36

Sanskrit Verse

अर्जुन उवाच

स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या

जगत् प्रहृष्यत्यनुरज्यते च।

रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति

सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः।।11.36।।

Transliteration

arjuna uvācha

sthāne hṛiṣhīkeśha tava prakīrtyā

jagat prahṛiṣhyaty anurajyate cha

rakṣhānsi bhītāni diśho dravanti

sarve namasyanti cha siddha-saṅghāḥ

Swami Sivananda's translation

Arjuna said, “It is fitting, O Krishna, that the world delights and rejoices in Your praise; demons fly in fear in all directions and the hosts of the perfected ones bow to You.”

Verse 37

Sanskrit Verse

कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन्

गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे।

अनन्त देवेश जगन्निवास

त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत्।।11.37।।

Transliteration

kasmāch cha te na nameran mahātman

garīyase brahmaṇo ’py ādi-kartre

ananta deveśha jagan-nivāsa

tvam akṣharaṁ sad-asat tat paraṁ yat

Swami Sivananda's translation

And why should they not, O great Soul, bow to Thee Who art greater than all else, the primal cause even of the Creator (Brahma), O Infinite Being, O Lord of the gods, O Abode of the universe; Thou art the imperishable, the Being, the non-being, and That which is supreme—that which is beyond the Being and the non-being.

Verse 38

Sanskrit Verse

त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण

स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्।

वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम

त्वया ततं विश्वमनन्तरूप।।11.38।।

Transliteration

tvam ādi-devaḥ puruṣhaḥ purāṇas

tvam asya viśhvasya paraṁ nidhānam

vettāsi vedyaṁ cha paraṁ cha dhāma

tvayā tataṁ viśhvam ananta-rūpa

Swami Sivananda's translation

You are the primal God, the ancient Purusha, the supreme refuge of this universe, the knower, the knowable, and the supreme Abode. Through You, the universe is pervaded, O Being of infinite forms.

Verse 39

Sanskrit Verse

वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः

प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च।

नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः

पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते।।11.39।।

Transliteration

vāyur yamo ’gnir varuṇaḥ śhaśhāṅkaḥ

prajāpatis tvaṁ prapitāmahaśh cha

namo namas te ’stu sahasra-kṛitvaḥ

punaśh cha bhūyo ’pi namo namas te

Swami Sivananda's translation

You are Vayu, Yama, Agni, Varuna, the moon, the Creator, and the great-grandfather. I offer my salutations to You a thousand times, and again I offer my salutations to You.

Verse 40

Sanskrit Verse

नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते

नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व।

अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं

सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः।।11.40।।

Transliteration

namaḥ purastād atha pṛiṣhṭhatas te

namo ’stu te sarvata eva sarva

ananta-vīryāmita-vikramas tvaṁ

sarvaṁ samāpnoṣhi tato ’si sarvaḥ

Swami Sivananda's translation

Salutations to You in front and behind! Salutations to You on every side! O All! You, infinite in power and prowess, pervade all; therefore You are all.

Verse 41

Sanskrit Verse

सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं

हे कृष्ण हे यादव हे सखेति।

अजानता महिमानं तवेदं

मया प्रमादात्प्रणयेन वापि।।11.41।।

Transliteration

sakheti matvā prasabhaṁ yad uktaṁ

he kṛiṣhṇa he yādava he sakheti

ajānatā mahimānaṁ tavedaṁ

mayā pramādāt praṇayena vāpi

Swami Sivananda's translation

Whatever I have presumptuously said from carelessness or love, addressing You as O Krishna! O Yadava! O Friend! regarding You merely as a friend, unknowing of Your greatness.

Verse 42

Sanskrit Verse

यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि

विहारशय्यासनभोजनेषु।

एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं

तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम्।।11.42।।

Transliteration

yach chāvahāsārtham asat-kṛito ’si

vihāra-śhayyāsana-bhojaneṣhu

eko ’tha vāpy achyuta tat-samakṣhaṁ

tat kṣhāmaye tvām aham aprameyam

Swami Sivananda's translation

In whatever way I may have insulted You for the sake of fun, while at play, reposing, sitting, or at meals, when alone (with You), O Krishna, or in company, that I implore You, immeasurable one, to forgive.

Verse 43

Sanskrit Verse

पितासि लोकस्य चराचरस्य

त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान्।

न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो

लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव।।11.43।।

Transliteration

pitāsi lokasya charācharasya

tvam asya pūjyaśh cha gurur garīyān

na tvat-samo ’sty abhyadhikaḥ kuto ’nyo

loka-traye ’py apratima-prabhāva

Swami Sivananda's translation

Thou art the Father of this world, both moving and unmoving. Thou art to be adored by this world; Thou, the greatest Guru; for none exists who is equal to Thee; how then could there be another superior to Thee in the three worlds, O Being of unrivaled power?

Verse 44

Sanskrit Verse

तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं

प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम्।

पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः

प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम्।।11.44।।

Transliteration

tasmāt praṇamya praṇidhāya kāyaṁ

prasādaye tvām aham īśham īḍyam

piteva putrasya sakheva sakhyuḥ

priyaḥ priyāyārhasi deva soḍhum

Swami Sivananda's translation

Therefore, bowing down and prostrating my body, I crave Thy forgiveness, O adorable Lord. As a father forgives his son, a friend his dear friend, a lover his beloved, even so may Thou forgive me, O God.

Verse 45

Sanskrit Verse

अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा

भयेन च प्रव्यथितं मनो मे।

तदेव मे दर्शय देव रूपं

प्रसीद देवेश जगन्निवास।।11.45।।

Transliteration

adṛiṣhṭa-pūrvaṁ hṛiṣhito ’smi dṛiṣhṭvā

bhayena cha pravyathitaṁ mano me

tad eva me darśhaya deva rūpaṁ

prasīda deveśha jagan-nivāsa

Swami Sivananda's translation

I am delighted, having seen something never seen before; yet my mind is distressed with fear. Show me that form only, O God; have mercy, O God of gods, O Abode of the universe.

Verse 46

Sanskrit Verse

किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त

मिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव।

तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन

सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते।।11.46।।

Transliteration

kirīṭinaṁ gadinaṁ chakra-hastam

ichchhāmi tvāṁ draṣhṭum ahaṁ tathaiva

tenaiva rūpeṇa chatur-bhujena

sahasra-bāho bhava viśhva-mūrte

Swami Sivananda's translation

I desire to see You as before, crowned, bearing a mace, with the discus in hand, in Your former form only, having four arms, O thousand-armed, Cosmic Being.

Verse 47

Sanskrit Verse

श्री भगवानुवाच

मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं

रूपं परं दर्शितमात्मयोगात्।

तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं

यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम्।।11.47।।

Transliteration

śhrī-bhagavān uvācha

mayā prasannena tavārjunedaṁ

rūpaṁ paraṁ darśhitam ātma-yogāt

tejo-mayaṁ viśhvam anantam ādyaṁ

yan me tvad anyena na dṛiṣhṭa-pūrvam

Swami Sivananda's translation

The Blessed Lord said, “O Arjuna, this Cosmic Form has graciously been shown to you by Me through My own Yogic power. It is full of splendour, primeval, and infinite; this Cosmic Form of Mine has never been seen before by anyone other than you.”

Verse 48

Sanskrit Verse

न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानै

र्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः।

एवंरूपः शक्य अहं नृलोके

द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर।।11.48।।

Transliteration

na veda-yajñādhyayanair na dānair

na cha kriyābhir na tapobhir ugraiḥ

evaṁ-rūpaḥ śhakya ahaṁ nṛi-loke

draṣhṭuṁ tvad anyena kuru-pravīra

Swami Sivananda's translation

Neither by the study of the Vedas, nor by gifts, nor by sacrifices, nor by severe austerities, can I be seen in this form in the world of men by any other than yourself, O great hero of the Kurus (Arjuna).

Verse 49

Sanskrit Verse

मा ते व्यथा मा च विमूढभावो

दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम्।

व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं

तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य।।11.49।।

Transliteration

mā te vyathā mā cha vimūḍha-bhāvo

dṛiṣhṭvā rūpaṁ ghoram īdṛiṅ mamedam

vyapeta-bhīḥ prīta-manāḥ punas tvaṁ

tad eva me rūpam idaṁ prapaśhya

Swami Sivananda's translation

Do not be afraid, nor be bewildered on seeing such a terrible form of Mine; with your fear dispelled and with a gladdened heart, now behold again this former form of Mine.

Verse 50

Sanskrit Verse

सञ्जय उवाच

इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा

स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः।

आश्वासयामास च भीतमेनं

भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा।।11.50।।

Transliteration

sañjaya uvācha

ity arjunaṁ vāsudevas tathoktvā

svakaṁ rūpaṁ darśhayām āsa bhūyaḥ

āśhvāsayām āsa cha bhītam enaṁ

bhūtvā punaḥ saumya-vapur mahātmā

Swami Sivananda's translation

Sanjaya said, Having thus spoken to Arjuna, Krishna again showed His own form. The great Soul, assuming His gentle form, then consoled Arjuna, who was terrified.

Verse 51

Sanskrit Verse

अर्जुन उवाच

दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तवसौम्यं जनार्दन।

इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः।।11.51।।

Transliteration

arjuna uvācha

dṛiṣhṭvedaṁ mānuṣhaṁ rūpaṁ tava saumyaṁ janārdana

idānīm asmi saṁvṛittaḥ sa-chetāḥ prakṛitiṁ gataḥ

Swami Sivananda's translation

Arjuna said, “Having seen this Thy gentle human form, O Krishna, now I am composed and have been restored to my own nature.”

Verse 52

Sanskrit Verse

श्री भगवानुवाच

सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम।

देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः।।11.52।।

Transliteration

śhrī-bhagavān uvācha

su-durdarśham idaṁ rūpaṁ dṛiṣhṭavān asi yan mama

devā apy asya rūpasya nityaṁ darśhana-kāṅkṣhiṇaḥ

Swami Sivananda's translation

The Blessed Lord said, “It is very hard indeed to see this form of Mine which thou hast seen; even the gods are ever longing to behold it.”

Verse 53

Sanskrit Verse

नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया।

शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा।।11.53।।

Transliteration

nāhaṁ vedair na tapasā na dānena na chejyayā

śhakya evaṁ-vidho draṣhṭuṁ dṛiṣhṭavān asi māṁ yathā

Swami Sivananda's translation

Neither by the Vedas, nor by austerity, nor by gift, nor by sacrifice can I be seen in this form as thou hast seen Me so easily.

Verse 54

Sanskrit Verse

भक्त्या त्वनन्यया शक्यमहमेवंविधोऽर्जुन।

ज्ञातुं दृष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप।।11.54।।

Transliteration

bhaktyā tv ananyayā śhakya aham evaṁ-vidho ’rjuna

jñātuṁ draṣhṭuṁ cha tattvena praveṣhṭuṁ cha parantapa

Swami Sivananda's translation

But by single-minded devotion, I can be known, seen, and entered into in reality, O Arjuna.

Verse 55

Sanskrit Verse

मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः।

निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव।।11.55।।

Transliteration

mat-karma-kṛin mat-paramo mad-bhaktaḥ saṅga-varjitaḥ

nirvairaḥ sarva-bhūteṣhu yaḥ sa mām eti pāṇḍava

Swami Sivananda's translation

He who does all actions for Me, who regards Me as the Supreme, who is devoted to Me, who is free from attachment, who bears no enmity towards any creature, he comes to Me, O Arjuna.


Reference: Bhagavad Gita